Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ theo tinh thần các nghị quyết, quy định của Đảng, bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát bằng cơ chế, bằng pháp luật và bằng sự giám sát của nhân dân.
Thực tiễn sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy nhiều nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho cấp cơ sở. Đây là chủ trương đúng đắn nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản trị và rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn còn bộc lộ những bất cập nhất định.
Phát biểu tại Hội nghị sơ kết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp".
*Tạo không gian phát triển rộng hơn
Từ phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, giảng viên Viện Nhà nước và Pháp luật (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) Đặng Thị Hoài cho rằng, thực tiễn đang cho thấy một vòng vận động có tính biện chứng: Thực tiễn mới đặt ra yêu cầu hình thành tư tưởng mới; tư tưởng mới dẫn dắt phương pháp và cách làm mới; cách làm mới tạo ra giá trị mới. Khi các giá trị mới được xác lập như hiệu quả quản trị cao hơn, chất lượng phục vụ tốt hơn, trách nhiệm công vụ rõ hơn, sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp được nâng lên đó cũng là lúc đất nước chứng kiến những chuyển biến quan trọng.
Đây có thể xem là thước đo quan trọng để đánh giá thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thành công không nằm ở sự thay đổi tên gọi hay cơ cấu mà ở kết quả cụ thể: Phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm rõ ràng; bộ máy mới phải có tư duy tiên phong, tránh “bình mới rượu cũ”; dữ liệu và chuyển đổi số phải làm thay đổi phương thức quản trị; sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp phải là tiêu chuẩn trung tâm để đánh giá hiệu quả chính quyền.
Theo bà Đặng Thị Hoài, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở thể chế. Qua trao đổi với một số địa phương, có thể thấy nhiều vướng mắc phát sinh từ các quy định pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, thiếu rõ ràng, thậm chí có điểm chưa thống nhất với nhau. Đây là điều khó tránh trong quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy chính quyền, một quá trình có thể xem là sự thay đổi rất căn bản về phương thức vận hành. Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, pháp luật là nền tảng tối thượng; cán bộ, công chức chỉ được làm những gì pháp luật cho phép. Vì vậy, nếu quy định chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc còn mâu thuẫn địa phương rất khó chủ động triển khai, dù có ý tưởng mới, hay, sáng tạo. Thể chế khi đó vô hình trung tạo ra một không gian ràng buộc, khiến sáng tạo chưa được phát huy hiệu quả, một số nhiệm vụ chưa rõ trách nhiệm phải chờ hướng dẫn, dẫn đến tình trạng ùn ứ, tồn đọng.
“Điều kiện tiên quyết để tổ chức mới tạo ra năng lực mới và dữ liệu mới tạo ra phương thức quản trị mới là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ quy trình và rõ cơ chế kiểm soát”, bà Đặng Thị Hoài chia sẻ.
Theo bà Đặng Thị Hoài, trong giai đoạn tới, cần làm rõ hơn cơ chế bảo đảm nguồn lực cho chính quyền địa phương sau sắp xếp. Việc sáp nhập tỉnh, xã không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn tạo ra không gian phát triển rộng hơn, phù hợp hơn để áp dụng các mô hình quản trị hiện đại, triển khai các dự án mới và mở ra những triển vọng phát triển mới. Tuy nhiên, không gian phát triển mới cũng kéo theo khối lượng và áp lực công việc lớn hơn rất nhiều, có nơi tăng gấp đôi, gấp ba, thậm chí nhiều lần so với trước. Vì vậy, nếu nguồn lực không được bố trí tương xứng, đặc biệt là nguồn lực dành cho đội ngũ cán bộ, công chức, rất khó kỳ vọng bộ máy mới có thể tạo ra năng lực mới. Nguồn lực dành cho địa phương cũng cần được xác định và phân bổ hợp lý hơn, gắn với quy mô địa bàn, triển vọng phát triển, các dự án trọng điểm và mục tiêu đã xác lập ở từng địa phương.
*Ở đâu cán bộ gần dân, ở đó công việc thông suốt
Tại các hội thảo được tổ chức gần đây, nhiều ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng, nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cấp xã, đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở phải xử lý những vấn đề ngày càng đa ngành, phức tạp và có tính liên thông cao. Trong khi đó, năng lực chuyên môn, kỹ năng số, kỹ năng tham mưu, kỹ năng phối hợp, kỹ năng truyền thông chính sách và xử lý tình huống của đội ngũ ở nhiều nơi có thể chưa theo kịp yêu cầu mới. Đây là điểm nghẽn trực tiếp nhất của năng lực thực thi, bởi cuối cùng mọi thể chế, chính sách và quy trình đều phải được hiện thực hóa thông qua con người cụ thể.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Chiến - Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chỉ có thể vận hành hiệu quả khi quyền hạn, trách nhiệm và nguồn lực được phân định rõ ràng giữa các cấp chính quyền. Việc chuyển giao nhiệm vụ từ cấp trung gian xuống cấp cơ sở cần đi kèm với cơ chế phân quyền thực chất, tránh tình trạng giao việc nhưng không giao quyền hoặc giao quyền nhưng không giao nguồn lực phù hợp.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Chiến, cần thiết lập cơ chế trách nhiệm giải trình minh bạch dựa trên kết quả thực thi, bảo đảm mỗi quyết định quản lý đều gắn với chủ thể chịu trách nhiệm cụ thể. Trong bối cảnh phân quyền ngày càng mạnh mẽ, trách nhiệm giải trình phải trở thành nguyên tắc cốt lõi nhằm kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.
Phân cấp, phân quyền mạnh hơn tất yếu đòi hỏi kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, nếu cơ chế kiểm soát không được thiết kế hợp lý, nó có thể làm gia tăng tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm, đùn đẩy quyết định lên cấp trên. Ngược lại, nếu thiếu kiểm soát, nguy cơ lạm quyền, tùy tiện, lợi ích nhóm cũng có thể phát sinh. Làm thế nào để vừa kiểm soát quyền lực hiệu quả, vừa bảo vệ và khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung?
Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Tiến phân tích thực tế một số lĩnh vực, việc phân cấp nhiệm vụ đang diễn ra nhanh hơn khả năng đáp ứng về nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, kinh phí hoạt động và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan. Có nơi cán bộ được giao thêm nhiều nhiệm vụ mới nhưng số lượng biên chế không thay đổi; có nơi hệ thống cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ khiến việc giải quyết thủ tục hành chính vẫn phải thực hiện nhiều thao tác thủ công; có nơi quy trình phối hợp giữa các cấp, ngành còn chồng chéo, dẫn đến xử lý công việc chưa thật sự thông suốt. Những hạn chế này cho thấy phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với việc bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực thi.
Ông Nguyễn Mạnh Tiến cho biết, việc đổi mới mô hình tổ chức phải đi đôi với đổi mới phương thức lãnh đạo và phương thức phục vụ nhân dân. Thời gian qua, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Tây Hồ đã tập trung chỉ đạo xây dựng quy chế phối hợp rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều hành; tăng cường đối thoại với nhân dân; đồng thời phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.
“Ở đâu cán bộ chủ động, trách nhiệm, gần dân thì ở đó công việc thông suốt, người dân đồng thuận và hiệu quả quản trị được nâng lên rõ rệt”, ông Nguyễn Mạnh Tiến khẳng định.
Vì vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy phường Tây Hồ nhấn mạnh, cần đồng thời xây dựng cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp với khối lượng công việc và đặc thù của từng địa phương; tăng cường đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa quy trình phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị; đồng thời xác lập rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình thực thi công vụ.
Đặc biệt, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ theo tinh thần các nghị quyết, quy định của Đảng, bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát bằng cơ chế, bằng pháp luật và bằng sự giám sát của nhân dân: Giao quyền nhiều hơn nhưng phải đi đôi với trách nhiệm giải trình cao hơn; mở rộng quyền chủ động nhưng phải có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, kịp thời phát hiện, ngăn ngừa những biểu hiện lạm quyền, né tránh trách nhiệm hoặc lợi dụng quyền lực để phục vụ lợi ích cá nhân. Chỉ khi quyền hạn, trách nhiệm và điều kiện thực thi được thiết kế đồng bộ, đội ngũ cán bộ cơ sở mới có thể phát huy đầy đủ năng lực, sáng tạo và tinh thần cống hiến./.
