Sau hai ngày khảo sát, radar xuyên đất bước đầu ghi nhận những tín hiệu khả quan. Tại đường Xuân 68, thiết bị phát hiện hai vùng nghi có xáo trộn địa tầng ở độ sâu khoảng 1,2 m, rộng khoảng 2,5 m và dài từ 10-12 m.
Từ những ký ức tưởng chừng đã ngủ yên trong lòng người dân, các cựu chiến binh nay trở thành nguồn tư liệu quý, được đối chiếu với lịch sử và kiểm chứng bằng công nghệ radar xuyên đất hiện đại. Sự chung sức của cộng đồng cùng quyết tâm của lực lượng quân đội đang tạo thêm cơ sở quan trọng để thành phố Huế đẩy nhanh việc rà soát, xác minh các khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ, hiện thực hóa mục tiêu của “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ”.
* Những ký ức được đánh thức
Bên cạnh lực lượng quân đội và các cơ quan chức năng, ký ức của người dân, các cựu chiến binh đang trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp xác định các địa điểm nghi có mộ liệt sĩ sau gần 60 năm chiến tranh. Đầu tháng 6/2026, ông Lê Văn Lượt (67 tuổi, trú phường Phú Xuân, thành phố Huế) đã chủ động cung cấp thông tin về khu vực cửa Chánh Tây, nơi ông cho rằng có khoảng 10-15 chiến sĩ Cách mạng hy sinh được chôn trong hố bom, sau sự kiện Xuân Mậu Thân 1968. Ký ức ấy được ông lưu giữ từ thuở nhỏ, khi theo cha chứng kiến hiện trường.
Từ thông tin do ông Lượt cung cấp, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế đã nhiều lần đến hiện trường khảo sát, xác minh, đồng thời phát tờ rơi vận động người dân tiếp tục cung cấp thông tin về các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ. Theo Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 192 (Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế), nguồn tin này có độ tin cậy cao, phù hợp với nhật ký tác chiến của Trung đoàn 6 - Quân khu Trị Thiên. Qua khảo sát, nhiều người dân địa phương cũng xác nhận từng chứng kiến việc chôn cất, san lấp ở các hố bom. Hai cán bộ từng tiếp quản địa bàn sau năm 1975 cũng xác nhận khu vực này trước đây tồn tại một hố bom lớn sát tường thành.
Những ngày qua, ông Lượt đã tích cực phối hợp với lực lượng quân đội khoanh vùng hiện trường và cung cấp thêm hai địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ trong Kinh thành Huế. Ông hy vọng những thông tin của mình sẽ góp phần đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, đồng thời mong nhiều người dân mạnh dạn chia sẻ những ký ức còn lưu giữ.
Không chỉ người dân địa phương, các cựu chiến binh thành phố Huế cũng tích cực đồng hành trong hành trình tìm kiếm đồng đội. Từ nguồn tin của ông Phạm Ngọc Tuấn, cựu chiến binh Trung đoàn 6 Phú Xuân, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế đã khảo sát khu vực bia tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong sự kiện Mậu Thân 1968 trên đường Tôn Thất Thiệp, cạnh cửa Hữu. Theo ông Tuấn, nơi đây từng là trạm phẫu thuật, sơ cứu chiến sĩ cách mạng trong Mậu Thân 1968. Dù nhiều lần tìm kiếm nhưng chưa phát hiện hài cốt nơi đây, ông đề nghị tiếp tục khảo sát kỹ và mở rộng phạm vi sang các khu vực lân cận.
Sau gần 60 năm, nhiều dấu tích chiến tranh đã bị xóa mờ bởi thời gian và sự thay đổi của đô thị. Trong bối cảnh đó, ký ức của người dân, cựu chiến binh và những người từng sống, chứng kiến các sự kiện lịch sử trở thành nguồn tư liệu đặc biệt quý giá, giúp lực lượng quy tập có thêm cơ sở để khoanh vùng, đối chiếu, xác minh thông tin. Mỗi nguồn tin được cung cấp, dù chỉ là một ký ức mơ hồ hay một chi tiết nhỏ còn sót lại, đều có thể mở ra cơ hội tìm thấy hài cốt các liệt sĩ còn nằm lại nơi chiến trường xưa. Đó cũng là sự chung tay đầy trách nhiệm của cộng đồng, góp phần để “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ” tại thành phố Huế đạt được mục tiêu cao nhất: đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ và gia đình, khép lại những nỗi mong chờ kéo dài qua nhiều thế hệ.
*Thêm “đôi mắt” tìm liệt sĩ
Song song với việc thu thập nguồn tin từ nhân chứng, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Huế đã ứng dụng radar xuyên đất để hỗ trợ khảo sát các khu vực nghi có mộ tập thể. Ngay sau khi đến Huế vào chiều 25/6, tổ kỹ thuật của Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) nhanh chóng triển khai khảo sát tại đường Xuân 68 và khu vực cửa Chánh Tây.
Dưới cái nắng oi ả cuối tháng Sáu, các cán bộ kỹ thuật nhanh chóng lắp đặt hệ thống radar xuyên đất. Trên nền đường nhựa và những khoảng đất sát chân thành, thiết bị được đẩy chậm rãi theo từng tuyến đã đánh dấu sẵn. Theo sát phía sau, kỹ thuật viên liên tục dõi theo màn hình máy tính kết nối với radar, nơi những dải tín hiệu phản hồi hiện lên theo từng mét quét dưới lòng đất. Mỗi khi hoàn thành một tuyến khảo sát, toàn bộ dữ liệu được kiểm tra, lưu trữ ngay tại hiện trường trước khi chuyển sang khu vực tiếp theo.
Radar xuyên đất hoạt động trên nguyên lý phát sóng điện từ xuống các lớp địa chất bên dưới. Khi gặp những cấu trúc có sự khác biệt như địa tầng bị xáo trộn, hố chôn lấp hoặc các dị vật trong lòng đất, tín hiệu sẽ phản hồi trở lại và được thiết bị ghi nhận. Tuy nhiên, những tín hiệu thu được mới chỉ là dữ liệu ban đầu; để đưa ra nhận định chính xác, các chuyên gia còn phải tiếp tục xử lý, phân tích trong phòng chuyên môn.
Theo Thượng tá Phạm Thị Thanh Vân, Phó Giám đốc Phân viện miền Trung, Viện Thiết kế,sau khảo sát hiện trường, toàn bộ tín hiệu sẽ được xử lý, phân tích để mô tả cấu trúc địa tầng, xác định các vùng xáo trộn hoặc dị vật nghi liên quan đến hố chôn cất trước khi báo cáo Ban Chỉ đạo 515 xem xét các bước tiếp theo. Việc khảo sát thuận lợi nhờ mặt bằng đô thị tương đối sạch, song nền đường có nhiều lớp vật liệu làm hạn chế khả năng xuyên sâu của tín hiệu xuống các tầng đất phía dưới. Dù vậy, tổ công tác sẽ tiếp tục phân tích kỹ lưỡng toàn bộ dữ liệu thu được nhằm đưa ra kết quả có độ tin cậy cao nhất phục vụ Ban Chỉ đạo.
Có mặt tại cửa Chánh Tây từ đầu buổi khảo sát, ông Lê Văn Lượt chăm chú theo dõi từng bước làm việc của tổ kỹ thuật. Ông chia sẻ sự xúc động khi chứng kiến các cán bộ, chiến sĩ làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, kiên trì rà soát từng mét đất với mong muốn đưa các liệt sĩ trở về với gia đình. Theo ông, sau khi hoàn thành khảo sát tại khu vực này, vẫn còn nhiều địa điểm khác cần tiếp tục xác minh; bản thân ông đã cung cấp thêm hai vị trí nghi có chiến sĩ cách mạng hy sinh.
Tại hiện trường, Trung tướng Hà Thọ Bình, Tư lệnh Quân khu 4 yêu cầu các lực lượng phát huy tinh thần trách nhiệm cao nhất, rà soát khoa học, không bỏ sót bất kỳ dấu hiệu nghi vấn nào; đồng thời việc phân tích dữ liệu radar phải được kết hợp chặt chẽ với thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh và các nguồn tư liệu lịch sử nhằm nâng cao độ chính xác.
Sau hai ngày khảo sát, radar xuyên đất bước đầu ghi nhận những tín hiệu khả quan. Tại đường Xuân 68, thiết bị phát hiện hai vùng nghi có xáo trộn địa tầng ở độ sâu khoảng 1,2 m, rộng khoảng 2,5 m và dài từ 10-12 m. Tại khu vực cửa Chánh Tây, radar cũng ghi nhận một vùng nghi có xáo trộn ở độ sâu khoảng 1 m, rộng từ 7-9 m. Tuy nhiên, ở độ sâu trên 3,5 m xuất hiện nhiều tín hiệu nhiễu nên cần tiếp tục phân tích trước khi đưa ra kết luận.
Những kết quả ban đầu chưa thể khẳng định sự hiện diện của các hố chôn cất liệt sĩ, nhưng đã cung cấp thêm cơ sở khoa học để khoanh vùng các vị trí ưu tiên xác minh. Cùng với ký ức của nhân chứng, tư liệu lịch sử và quyết tâm của các lực lượng tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm, radar xuyên đất đang trở thành “đôi mắt” công nghệ hỗ trợ hành trình tìm kiếm, gọi tên những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc./.
