Mỗi thông tin được cung cấp kịp thời đều có thể góp thêm một căn cứ quan trọng để các cơ quan chức năng xác minh danh tính liệt sĩ, góp phần đáp ứng mong mỏi của thân nhân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Những hồ sơ, kỷ vật và tài liệu lưu trữ đang được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ) bảo quản là nguồn căn cứ quan trọng phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ. Trao đổi với phóng viên TTXVN, bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm chia sẻ,  việc khai thác các tài liệu lưu trữ không chỉ góp phần hỗ trợ Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) và các cơ quan chức năng trong Chiến dịch 500 ngày đêm mà còn mở thêm hy vọng cho nhiều gia đình sau nhiều thập kỷ đi tìm người thân.

Bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ). 

Ảnh: Chu Thanh Vân – TTXVN

- Phóng viên: Xin bà cho biết khái quát về nguồn tài liệu liên quan đến liệt sĩ và cán bộ đi B hiện đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III?

- Bà Trần Việt Hoa: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đang bảo quản một khối lượng rất lớn tài liệu liên quan đến thương binh, liệt sĩ và cán bộ đi B. Đây không chỉ là các hồ sơ cá nhân mà còn có hệ thống văn bản phản ánh chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với người có công qua từng thời kỳ, trong đó có nhiều tài liệu thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công tác thương binh, liệt sĩ.

Nguồn tài liệu này rất đa dạng, từ hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ, hồ sơ cấp Bằng "Tổ quốc ghi công", hồ sơ khen thưởng đến các văn bản chỉ đạo, xác minh của các bộ, ngành, địa phương. Qua các hồ sơ lưu trữ có thể thấy việc xem xét, công nhận liệt sĩ trước đây được thực hiện rất chặt chẽ, qua nhiều cấp, nhiều cơ quan.

Đối với nhiều gia đình, địa phương hoặc cơ quan chức năng khi còn thiếu hoặc chưa có căn cứ xác thực về thông tin liệt sĩ, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III là địa chỉ quan trọng để đối chiếu, xác minh từ các tài liệu lưu trữ gốc của Nhà nước.

- Phóng viên: Được biết để phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã rà soát nhiều nguồn tài liệu lưu trữ liên quan đến liệt sĩ, các trận đánh, chiến dịch và những địa bàn hoạt động quân sự trọng điểm. Bà có thể thông tin về kết quả rà soát bước đầu này?

- Bà Trần Việt Hoa: Hiện nay, Trung tâm đang bảo quản hơn 400 phông tài liệu với gần 14.000 mét giá tài liệu được hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan Trung ương, bộ, ngành và các tổ chức qua nhiều thời kỳ. Nguồn tư liệu này phản ánh chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với người có công; hồ sơ công nhận liệt sĩ, cấp Bằng "Tổ quốc ghi công", hồ sơ khen thưởng, tài liệu về các chiến dịch, trận đánh, công tác tiếp viện chiến trường cũng như việc thực hiện chính sách đối với người có công.

Đối với những trường hợp được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, hồ sơ còn lưu giữ các báo cáo thành tích, chiến công cùng nhiều tài liệu có giá trị, phần lớn thuộc Phông Chủ tịch nước. Đây là những nguồn tư liệu quan trọng phục vụ việc nghiên cứu, đối chiếu và xác minh thông tin.

Đặc biệt, Trung tâm đang quản lý khối hồ sơ, kỷ vật của khoảng 72.000 cán bộ đi B, gồm nhiều tài liệu gốc như sơ yếu lý lịch, phiếu cán bộ, thẻ Đảng, quyết định điều động, đơn tình nguyện đi B, nhật ký, thư từ, ảnh, huân chương, huy chương... Đây là nguồn tư liệu quý phục vụ xác minh thông tin về liệt sĩ và thân nhân.

Từ khi Chiến dịch được phát động ngày 15/3/2026 đến nay, theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo 515 và các cơ quan chức năng, Trung tâm đã rà soát khoảng 100 hồ sơ tài liệu giấy và tài liệu ảnh thuộc các phông Quốc hội, Phủ Chủ tịch, Phủ Thủ tướng cùng nhiều bộ, ngành; đối chiếu thông tin về các trận đánh lớn như Chiến dịch Hồ Chí Minh, Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch Xuân Hè 1972... phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ.

Qua rà soát bước đầu, Trung tâm đã sao gửi 3 bộ tài liệu cho Ban Chỉ đạo 515 để phục vụ phân tích dữ liệu, trong đó có hồ sơ liên quan đến việc xác minh danh tính liệt sĩ trong mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh).

Chúng tôi luôn mong muốn những tài liệu lưu trữ không chỉ được bảo quản an toàn mà còn phát huy giá trị phục vụ thực tiễn. Mỗi thông tin được cung cấp kịp thời đều có thể góp thêm một căn cứ quan trọng để các cơ quan chức năng xác minh danh tính liệt sĩ, góp phần đáp ứng mong mỏi của thân nhân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

- Phóng viên: Việc quản lý hồ sơ liệt sĩ tại Trung tâm được thực hiện như thế nào, thưa bà?

- Bà Trần Việt Hoa: Hồ sơ không được sắp xếp theo từng nhóm "liệt sĩ" mà được quản lý theo đúng nguyên tắc khoa học lưu trữ, tức là theo cơ quan hình thành tài liệu.

Ví dụ, hồ sơ liên quan đến việc cấp Bằng "Tổ quốc ghi công" được lưu trong Phông Phủ Thủ tướng hoặc Phông Văn phòng Chính phủ vì đây là cơ quan ban hành quyết định. Những hồ sơ liên quan đến công tác khen thưởng sẽ được lưu trong phông của cơ quan có thẩm quyền tương ứng.

Nhờ hệ thống tra cứu khoa học đó, mặc dù tài liệu được quản lý theo phông lưu trữ chứ không theo chế độ chính sách, cán bộ lưu trữ vẫn có thể xác định rất nhanh hồ sơ cần tìm và phục vụ chính xác yêu cầu của người dân cũng như các cơ quan chức năng.

- Phóng viên: Một trong những trường hợp được dư luận đặc biệt quan tâm thời gian qua là việc xác minh hồ sơ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Bà có thể chia sẻ rõ hơn về quá trình tra cứu này?

Hồ sơ quyết định khen thưởng của Thủ tướng Chính phủ về việc tặng thưởng Bằng “Tổ quốc ghi công” cho gia đình các liệt sĩ, trong đó có Quyết định số 04TtgA tặng cho gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.

 Ảnh: Chu Thanh Vân – TTXVN

- Bà Trần Việt Hoa: Do các khối tài liệu đã được phân loại, thống kê, chỉnh lý khoa học theo đúng nghiệp vụ lưu trữ nên việc tra cứu được thực hiện khá nhanh. Khi tiếp nhận đề nghị xác minh của Ban Chỉ đạo 515 liên quan đến các di vật được phát hiện trong mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng, cán bộ Trung tâm lập tức tra cứu trong hệ thống hồ sơ lưu trữ. Chỉ trong chưa đầy 15 phút, chúng tôi đã tìm thấy hồ sơ tại Phông Văn phòng Phủ Thủ tướng có nhiều thông tin trùng khớp.

Hồ sơ thể hiện ngày 2/1/1978, Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký Quyết định số 04-TTgA tặng Bằng "Tổ quốc ghi công" cho 131 gia đình liệt sĩ; trong đó tại trang số 5, số thứ tự 41 có liệt sĩ Huỳnh Văn Quyên, Hạ sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam, quê xã Đức Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An, hy sinh ngày 2/3/1968.

Những thông tin này đã được Trung tâm chuyển ngay cho Bộ Quốc phòng để tiếp tục đối chiếu với hồ sơ trận đánh và các nguồn tư liệu khác. Mặc dù việc kết luận danh tính thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng, nhưng việc tìm được hồ sơ gốc trong thời gian rất ngắn đã bổ sung thêm một căn cứ quan trọng cho quá trình xác minh.

Đối với cán bộ lưu trữ, mỗi hồ sơ được tìm thấy không chỉ là một kết quả nghiệp vụ mà còn là niềm hy vọng giúp thân nhân liệt sĩ tiến gần hơn tới việc tìm lại thông tin về người thân của mình sau gần sáu thập kỷ.

- Phóng viên: Hiện nay Trung tâm đã thống kê được số lượng hồ sơ liệt sĩ đang lưu giữ hay chưa?

- Bà Trần Việt Hoa: Hiện nay chúng tôi chủ yếu thống kê tài liệu theo nghiệp vụ lưu trữ, tức là theo phông lưu trữ, mét giá tài liệu hoặc số lượng hồ sơ, số lượng trang tài liệu, chứ chưa thống kê theo danh mục từng liệt sĩ.

Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng hầu hết những trường hợp đã được Nhà nước công nhận là liệt sĩ, đã có quyết định cấp Bằng "Tổ quốc ghi công", đều có hồ sơ lưu trữ tại Trung tâm hoặc trong hệ thống lưu trữ quốc gia.

Trong thời gian tới, việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên biệt về hồ sơ liệt sĩ là rất cần thiết. Khi đó, thay vì phải tra cứu thủ công như hiện nay - xác định năm hy sinh, địa phương, cơ quan ban hành quyết định rồi lần lượt tìm theo hệ thống lưu trữ - việc tìm kiếm sẽ nhanh chóng và đầy đủ hơn rất nhiều, tương tự như cơ sở dữ liệu hồ sơ cán bộ đi B mà Trung tâm đã xây dựng.

- Phóng viên: Trung tâm đã hỗ trợ thân nhân gia đình liệt sĩ tra cứu thông tin như thế nào, thưa bà?

- Bà Trần Việt Hoa: Dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 hằng năm, lượng yêu cầu tra cứu tăng rất mạnh. Ngoài việc phục vụ trực tiếp tại phòng đọc, Trung tâm còn tiếp nhận yêu cầu qua email, mạng xã hội và các kênh trực tuyến khác.

Ngoài ra, trong thời gian này có rất nhiều gia đình đến hoặc liên hệ với Trung tâm để tra tìm các hồ sơ liên quan đến người có công như tìm hồ sơ, kỷ vật đi B, thông tin liệt sĩ, các quyết định tặng Bằng “Tổ quốc ghi công”, huân, huy chương...

Có nhiều trường hợp gia đình chỉ gửi một vài thông tin ban đầu, cán bộ Trung tâm đã khẩn trương kiểm tra, đối chiếu để xác định có hay không hồ sơ lưu trữ, đặc biệt là hồ sơ cán bộ đi B hoặc các kỷ vật liên quan. Không ít trường hợp đã tìm được thông tin mà gia đình chờ đợi nhiều năm.

Đối với chúng tôi, mỗi hồ sơ được tìm thấy không đơn thuần là một kết quả nghiệp vụ mà còn góp phần làm vơi đi nỗi mong mỏi của thân nhân liệt sĩ và có ý nghĩa rất lớn trong công tác đền ơn đáp nghĩa.

- Phóng viên: Theo bà khó khăn lớn nhất hiện nay trong việc khai thác hồ sơ là gì?

- Bà Trần Việt Hoa: Khó khăn lớn nhất là nhiều tài liệu vẫn chưa được số hóa nên việc tra cứu chủ yếu thực hiện bằng phương pháp thủ công. Mỗi yêu cầu tra cứu đều đòi hỏi cán bộ phải trực tiếp vào kho, lấy hồ sơ gốc, rà soát từng tập tài liệu, đọc từng văn bản để xác định thông tin. Đây là công việc rất mất thời gian, đòi hỏi sự cẩn trọng, tỉ mỉ và tuyệt đối chính xác, bởi những thông tin này sẽ được sử dụng để phục vụ xác minh danh tính liệt sĩ và giải quyết chế độ chính sách đối với người có công.

Nếu tài liệu đã được số hóa, việc tra cứu sẽ nhanh hơn rất nhiều, đồng thời hạn chế việc khai thác trực tiếp hồ sơ gốc, góp phần bảo quản tài liệu lâu dài. Công nghệ mới, kể cả trí tuệ nhân tạo (AI), có thể hỗ trợ quá trình xử lý dữ liệu, nhưng đối với tài liệu lưu trữ, việc xác minh cuối cùng vẫn phải do cán bộ chuyên môn thực hiện để bảo đảm tính chính xác và giá trị pháp lý của thông tin. Vì vậy, đẩy mạnh số hóa tài liệu đang là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu quả khai thác và phục vụ công tác xác minh.

- Phóng viên: Trung tâm có kế hoạch số hóa nguồn tài liệu này như thế nào trong thời gian tới?

- Bà Trần Việt Hoa: Số hóa là nhiệm vụ trọng tâm mà Trung tâm đang đẩy mạnh. Đối với khối hồ sơ cán bộ đi B, một phần đã được số hóa trong những năm trước và năm nay tiếp tục triển khai, phấn đấu hoàn thành số hóa toàn bộ trong năm tới.

Đối với hồ sơ liên quan đến liệt sĩ, Trung tâm cũng đã số hóa một phần. Tuy nhiên, việc số hóa được thực hiện theo từng phông lưu trữ chứ không tách riêng hồ sơ liệt sĩ, vì vậy khối lượng công việc rất lớn.

Khi hoàn thành số hóa và xây dựng được cơ sở dữ liệu thống nhất, việc tra cứu sẽ nhanh chóng, chính xác hơn rất nhiều. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác tài liệu lưu trữ mà còn tạo nền tảng xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng như thực hiện tốt hơn chính sách đối với người có công với cách mạng trong thời gian tới.

- Trân trọng cảm ơn bà!