Từ những khoản đóng góp của từng người lao động đến chính sách hỗ trợ từ Trung ương và địa phương, bảo hiểm xã hội tự nguyện đang từng bước trở thành một phần trong kế hoạch an sinh của lao động tự do.
Không có việc làm ổn định, không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, nhiều lao động tự do ở Nghệ An đang chủ động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện để tạo nguồn thu nhập khi về già. Chính sách hỗ trợ của Nhà nước cùng ngân sách tỉnh đang góp phần giảm chi phí đóng, mở rộng cơ hội tiếp cận an sinh cho người lao động.
*Chủ động tích lũy cho tương lai
Tháng 6/2026, sau khi được cán bộ chính sách Phòng Văn hóa - Xã hội địa phương tư vấn, chị Nguyễn Thị Oanh, ở xóm 10, xã Nghi Lộc, quyết định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Ở tuổi 31, chị lựa chọn mức thu nhập 7,2 triệu đồng/tháng làm căn cứ đóng, tương đương 1,584 triệu đồng mỗi tháng. Chị đóng theo quý, số tiền phải đóng trong 3 tháng là 4,752 triệu đồng. Sau hỗ trợ của Nhà nước và tỉnh Nghệ An, thực tế còn khoảng 4,504 triệu đồng.
Với một lao động tự do, đây không phải khoản chi nhỏ. Tuy nhiên, chị Oanh xác định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện là cách chủ động dành dụm cho tương lai, thay vì đến tuổi cao mới tìm nguồn thu nhập khi sức khỏe và khả năng lao động giảm sút.
Theo bà Nguyễn Thị Thùy Linh, cán bộ chính sách Phòng Văn hóa - Xã hội xã Nghi Lộc, chị Oanh tham gia khi còn trẻ nên có nhiều thời gian tích lũy. Dù mức đóng cao hơn tối thiểu, khoản đóng này là hình thức đầu tư lâu dài cho an sinh.
Thực tế vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ sở cho thấy, nếu được tư vấn phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính, lao động tự do ngày càng quan tâm hơn đến việc chuẩn bị cho tương lai.
Sau gần 10 năm làm nhân viên thu bảo hiểm xã hội tại xã Đông Lộc, chị Võ Thị Thanh Tiên nhận thấy lao động trẻ tìm hiểu và tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tăng. Gần đây, chị vận động thành công anh Nguyễn Văn An, ở xóm Tây Thịnh, tham gia với mức đóng hơn 21 triệu đồng/năm.
Anh An có hơn 15 năm tham gia thị trường lao động, trong đó hơn 10 năm làm đầu bếp tại Singapore, trước khi về quê kinh doanh. Có mức thu nhập khá nhưng không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, anh chủ động lựa chọn mức đóng cao hơn tối thiểu để tăng khả năng hưởng lương hưu về sau.
Ở độ tuổi gần 40, anh An hiểu thời gian tích lũy để đáp ứng điều kiện hưởng lương hưu không còn dài. Theo tính toán, nếu duy trì mức đóng hiện nay trong 15 năm và đáp ứng các điều kiện theo quy định, mức lương hưu dự kiến có thể hơn 5 triệu đồng/tháng.
Theo chị Tiên, những trường hợp như anh An cho thấy nhận thức về bảo hiểm xã hội tự nguyện đang thay đổi. Người lao động bắt đầu tính toán mức đóng phù hợp với thu nhập và mục tiêu hưởng lương hưu.
Từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực với nhiều thay đổi về bảo hiểm xã hội tự nguyện. Thời gian đóng tối thiểu để đủ điều kiện hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống 15 năm. Người tham gia đủ điều kiện được hưởng trợ cấp thai sản; khi đủ điều kiện hưởng lương hưu được cấp thẻ bảo hiểm y tế. Trường hợp người tham gia qua đời, thân nhân có thể được hưởng trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất theo quy định.
Vợ chồng chị Nguyễn Thị Trang, ở xóm Bắc Thịnh, xã Đông Lộc, đều làm lao động tự do, có thu nhập ổn định nhưng không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Do đang nuôi ba con nhỏ, hai vợ chồng lựa chọn mức đóng vừa sức, tổng cộng hơn 500.000 đồng/tháng.
Sau khi sinh con thứ ba, chị Trang được nhận hỗ trợ tiền thai sản 2 triệu đồng theo chính sách mới. Khoản hỗ trợ giúp gia đình hiểu rõ quyền lợi của bảo hiểm xã hội tự nguyện. Hai vợ chồng đang cân nhắc nâng mức đóng trong thời gian tới, hướng tới nguồn thu nhập ổn định khi về già và giảm bớt gánh nặng cho con cái.
*Hỗ trợ đúng đối tượng, mở rộng người tham gia
Hiện Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện theo từng nhóm đối tượng, từ 20% đến 50%. Tại Nghệ An, người tham gia còn được hưởng chính sách hỗ trợ từ ngân sách tỉnh theo Nghị quyết số 07/2025/NQ-HĐND, áp dụng từ ngày 1/7/2025 đến hết năm 2030.
Ngoài mức hỗ trợ của Nhà nước, tỉnh hỗ trợ thêm 30% mức đóng đối với người thuộc hộ nghèo, 25% đối với hộ cận nghèo và 5% đối với các đối tượng khác. Chính sách hỗ trợ của Trung ương và địa phương góp phần giảm thêm chi phí cho người có thu nhập chưa ổn định.
Tại Nghi Lộc, bà Hồ Thị Bích Thủy, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội cơ sở Nghi Lộc, cho biết từ khi chính sách hỗ trợ thêm của tỉnh được triển khai, số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện do đơn vị quản lý tăng khoảng 1.500 người, nâng tổng số lên hơn 12.000 người, chiếm 8,6% lực lượng lao động. Tỷ lệ này tăng khoảng 2% so với những năm trước.
Chính sách hỗ trợ còn tạo điều kiện để các địa phương đổi mới tuyên truyền, vận động. Tại xã Anh Sơn, ông Bùi Thanh Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết từ tháng 7/2025 đến nay, địa phương phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở tổ chức 6 đợt tuyên truyền, đối thoại, thu hút khoảng 500 lượt người.
Thông tin chính sách được đưa đến người dân qua nhà văn hóa thôn, bản, các cuộc họp, sinh hoạt đoàn thể và tư vấn trực tiếp. Xã cũng xây dựng các điểm truyền thông cộng đồng, huy động cộng tác viên, nhân viên thu bảo hiểm xã hội và các tổ chức đoàn thể đến từng hộ gia đình để giải thích về quyền lợi, điều kiện tham gia và mức hỗ trợ.
Từ ngày 1/7/2025 đến ngày 30/6/2026, toàn xã Anh Sơn có 932 người được hưởng chính sách hỗ trợ thêm mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Trong đó có 10 người thuộc hộ nghèo, 26 người thuộc hộ cận nghèo, 44 người là lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và 852 người thuộc các đối tượng khác.
Tại xã Con Cuông, việc hỗ trợ mức đóng tạo động lực để người dân tham gia. Toàn xã hiện có 1.007 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, trong đó 994 người thuộc nhóm đối tượng khác, với tổng số tiền hỗ trợ hơn 160 triệu đồng.
Ông Phan Trọng Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Con Cuông, cho rằng trong điều kiện thu nhập của lao động tự do còn phụ thuộc vào công việc, việc Nhà nước và tỉnh hỗ trợ một phần mức đóng giúp người dân giảm áp lực tài chính. Đây cũng là yếu tố quan trọng để chính sách tiếp cận những người trước đây còn cân nhắc vì chi phí tham gia.
Theo ông Hoàng Quang Phúc, Trưởng phòng Quản lý thu và Phát triển người tham gia, Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An, Nghị quyết số 07/2025/NQ-HĐND tạo thêm động lực để người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, thể hiện sự quan tâm của tỉnh đối với an sinh xã hội, nhất là nhóm lao động tự do chưa có điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Sau một năm triển khai chính sách, số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh tăng thêm hơn 12.000 người. Ngân sách tỉnh đã hỗ trợ hơn 60 tỷ đồng, nâng tổng số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện toàn tỉnh lên hơn 165.000 người.
Chính sách không chỉ làm tăng số người tham gia mà còn tạo chuyển biến trong phương thức vận động ở cơ sở. Bảo hiểm xã hội tỉnh đã giao chỉ tiêu phát triển người tham gia đến từng xã, phường, khối, xóm, đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội để hỗ trợ, tặng sổ bảo hiểm xã hội cho người có hoàn cảnh khó khăn.
Từ những khoản đóng góp của từng người lao động đến chính sách hỗ trợ từ Trung ương và địa phương, bảo hiểm xã hội tự nguyện đang từng bước trở thành một phần trong kế hoạch an sinh của lao động tự do.
Để duy trì kết quả này, tuyên truyền chính sách cần tiếp tục đi vào từng nhóm đối tượng, nhất là lao động trẻ, người có thu nhập nhưng chưa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và những người có khả năng đóng ở mức cao hơn. Khi người dân hiểu rõ quyền lợi, biết mức hỗ trợ và nhìn thấy giá trị lâu dài, chính sách sẽ trở thành quyết định chủ động của mỗi người./.
