Phần lớn bệnh sau mưa ngập có thể phòng được nếu người dân chủ động hạn chế tiếp xúc với nguồn nước bẩn, bảo đảm vệ sinh ăn uống, xử lý môi trường đúng cách và đi khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Những ngày qua, nhiều địa phương trên cả nước xuất hiện mưa lớn kéo dài, gây ngập úng tại nhiều nơi. Nước ngập cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải làm ô nhiễm nguồn nước, môi trường, đồng thời làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm. Theo các chuyên gia y tế, phần lớn bệnh sau mưa ngập có thể phòng được nếu người dân chủ động hạn chế tiếp xúc với nguồn nước bẩn, bảo đảm vệ sinh ăn uống, xử lý môi trường đúng cách và đi khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
*Nhiều nguy cơ bệnh tật sau mưa ngập
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Quan trọng là người dân nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ trong gia đình.
Theo bác sĩ Phương, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Tại khu vực nông thôn, vùng trũng, nơi ngập sâu và kéo dài, người dân thường xuyên lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn. Tại đô thị như Hà Nội, hạ tầng tốt hơn phần nào hạn chế việc tiếp xúc với nước bẩn, nhưng ở những điểm ngập sâu, ngập lâu, nguy cơ vẫn còn, nhất là đối với người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh, người xử lý bùn đất.
Một trong những bệnh điển hình liên quan đến nước ngập là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có trong nước, bùn bị nhiễm nước tiểu động vật, nhất là chuột, có thể xâm nhập qua những vùng da bị xây xước khi người dân lội nước hoặc dọn bùn.
Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau bắp chân và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận. Để phòng bệnh, người dân cần hạn chế lội nước bẩn, sử dụng ủng, găng tay và che kín các vết thương. Sau khi tiếp xúc với nước ngập, nếu xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và thông báo với bác sĩ về tiền sử lội nước.
Cùng nhóm bệnh liên quan đến đất và nước là bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei trong đất và nước, thường gặp nhiều hơn vào mùa mưa. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết thương khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc do hít phải. Bệnh thường gặp ở người làm nông và những người có bệnh nền như đái tháo đường.
Biểu hiện của bệnh đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác các ca Whitmore vào mỗi mùa mưa. Phòng bệnh chủ yếu bằng cách tránh để da tiếp xúc trực tiếp với đất, bùn, đồng thời rửa sạch tay chân sau khi làm việc. Những người có bệnh nền, nếu sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc với bùn đất, cần đi khám.
*Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng bệnh truyền nhiễm
Nước lũ có thể cuốn theo chất thải và các vi sinh vật gây bệnh; thực phẩm bị ngâm trong nước bẩn cũng dễ nhiễm khuẩn. Đây là nhóm bệnh phổ biến sau ngập, gồm tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A.
Các dấu hiệu cần lưu ý là tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt. Khi xuất hiện khát nhiều, khô môi, tiểu ít, người bệnh đã có dấu hiệu mất nước. Người dân cần thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch; loại bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc bị hư hỏng; rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ mất nước nhanh hơn, do đó cần đi khám sớm khi bị tiêu chảy hoặc nôn nhiều.
Bác sĩ Nguyễn Quốc Phương lưu ý, nhiều người thường chủ quan khi nước đã rút, trong khi đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết có thể gia tăng.
Sau mưa, nước đọng trong xô chậu, chai lọ, lốp xe và các vật phế thải quanh nhà có thể trở thành nơi muỗi vằn đẻ trứng, làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết trong những tuần sau khi nước rút. Vì vậy, ngay khi nước rút, người dân cần lật úp, dọn bỏ các vật chứa nước; đậy kín bể chứa và thả cá diệt lăng quăng. Việc phòng muỗi đốt cũng cần được duy trì bằng cách mặc quần áo dài và ngủ màn, kể cả ban ngày.
Khi bị sốt, người dân không nên tự truyền dịch hoặc tự điều trị kéo dài mà cần đi khám, nhất là khi có các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.
Bên cạnh đó, nguồn nước ô nhiễm và điều kiện sinh hoạt tập trung cũng tạo điều kiện để bệnh đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc cấp, lây lan qua tiếp xúc và dùng chung đồ dùng. Người dân cần rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự sử dụng thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid.
Việc ngâm nước bẩn trong thời gian dài có thể gây nước ăn chân, nấm kẽ chân và viêm nang lông. Nước ngập cũng chứa bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều vi khuẩn; một số vi khuẩn như Aeromonas, Vibrio có thể gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh.
Sau khi lội nước, người dân cần rửa sạch, lau khô chân tay và đi giày dép khô. Với vết thương, cần rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc xuất hiện tình trạng sưng, nóng, đỏ, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế.
Những vết thương dính đất bùn cũng có nguy cơ mắc uốn ván. Đây là bệnh nặng nhưng có thể phòng bằng vaccine. Vì vậy, người dân cần được bác sĩ đánh giá để có chỉ định tiêm phòng phù hợp.
Thời tiết lạnh ẩm, nhà cửa ẩm mốc và sinh hoạt tập trung cũng làm gia tăng các bệnh hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhất là ở trẻ em và người cao tuổi. Để phòng bệnh, cần giữ ấm, giữ nhà khô thoáng, lau dọn nấm mốc và tránh những nơi đông người, kém thông khí. Khi có các dấu hiệu sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực, cần đi khám.
* Các biện pháp phòng bệnh khi ngập úng
Để chủ động bảo vệ sức khỏe, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay trong và sau khi mưa ngập. Theo các chuyên gia, người dân chỉ sử dụng nước sạch; đun sôi nước để uống.
Nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập phải được làm trong bằng phèn chua và khử khuẩn bằng Cloramin B theo hướng dẫn trước khi sử dụng.
Thực hiện ăn chín, uống chín; loại bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ và không ăn gia súc, gia cầm chết. Hạn chế tiếp xúc với nước bẩn, bùn đất.
Khi phải lội nước hoặc dọn dẹp, cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi dọn dẹp; lau khô chân tay ngay sau khi lội nước.
Nước rút đến đâu, dọn vệ sinh và khử khuẩn đến đó; thu gom xác động vật, rác thải; lật úp, dọn bỏ các vật chứa nước để phòng muỗi.
Theo dõi sức khỏe của các thành viên trong gia đình, không tự điều trị kéo dài; đi khám sớm khi có các dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, mất nước hoặc vết thương nhiễm trùng, đồng thời báo cho bác sĩ về việc đã tiếp xúc với nước ngập.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sát hơn vì có nguy cơ trở nặng.
Bác sĩ Nguyễn Quốc Phương nhấn mạnh, mưa lũ có thể qua nhanh nhưng nguy cơ đối với sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách bảo vệ hiệu quả trước những nguy cơ bệnh tật sau mưa ngập./.
