Sáng 26/8, tại Hà Nội, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo khoa học “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số: Góc nhìn lý luận và thực tiễn”.
Các chuyên gia, nhà khoa học đã đề xuất giải pháp chuyển hóa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc thành nguồn lực thiết thực cho phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, chuyển đổi số mở ra những cơ hội mới để các giá trị truyền thống được kết nối với quản trị xã hội, phát triển kinh tế, du lịch - dịch vụ, công nghiệp văn hóa, y tế, giáo dục, truyền thông, hội nhập quốc tế, quốc phòng - an ninh và nhiều lĩnh vực khác. Qua đó, góp phần chuyển hóa các giá trị văn hóa, xã hội và con người thành những nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn, quá trình chuyển đổi số cũng đặt ra không ít vấn đề mới. Đó là nguy cơ mai một hoặc biến đổi giá trị truyền thống tốt đẹp trong quá trình giao lưu, hội nhập và tiếp biến văn hóa ngày càng mạnh mẽ; sự tác động của các giá trị, lối sống và thông tin đa chiều trên môi trường số; khoảng cách phát triển giữa các nhóm xã hội, các vùng miền trong khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam giao Viện Dân tộc học và Tôn giáo học chủ trì thực hiện Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số ở nước ta hiện nay”, nhằm làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra trong việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc phục vụ phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi kỳ vọng các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, thảo luận sâu sắc, gợi mở những vấn đề có giá trị học thuật cao, bám sát thực tiễn; đặc biệt là những vấn đề còn có cách hiểu khác nhau, những khoảng trống cần nghiên cứu, những vấn đề mới về lý luận và thực tiễn mà Chương trình cần quan tâm làm rõ.
Bàn về phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số từ khái niệm, lý thuyết đến khung phân tích nghiên cứu, Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số, các truyền thống tốt đẹp của dân tộc được tiếp cận như những dạng vốn đầu vào gồm con người truyền thống, văn hóa truyền thống, xã hội truyền thống và tri thức truyền thống. Thông qua hệ thống công cụ và điều kiện phát huy với sự tham gia đồng thời của Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng, nhà khoa học và cá nhân, các nguồn vốn này được nhận diện, lựa chọn, bảo tồn và số hóa, sáng tạo và đổi mới, lan tỏa, ứng dụng và khai thác để chuyển hóa thành các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước trên các lĩnh vực trụ cột của đời sống quốc gia.
Theo Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan, những kết quả phát triển đạt được đồng thời tác động trở lại, góp phần tái tạo, bổ sung và làm giàu các truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Toàn bộ quá trình này diễn ra dưới sự tác động và hỗ trợ của bối cảnh chuyển đổi số, bao gồm thể chế - chính sách, năng lực số, văn hóa số, kinh tế số, xã hội số, công nghệ và hạ tầng số. Bối cảnh này đồng thời tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức trong việc phát huy và chuyển hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển đất nước.
Tiến sĩ Nguyễn Thế Trung, Ủy viên Hội đồng tư vấn quốc gia về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhìn nhận, việc phát huy truyền thống phải được đánh giá suốt dọc thang năm cấp độ, từ biểu đạt và khả kiến cho tới truyền trao, thực hành và kết quả xã hội. Những nguồn lực lịch sử như khả năng dung hợp, khát vọng hòa bình, nhân nghĩa, hiếu học và đoàn kết chỉ tham gia kiến tạo tương lai khi chúng được chuyển thành năng lực đương đại, thành nguyên tắc tổ chức và thành kết quả có thể phản biện. Điều đó đòi hỏi ba hướng nghiên cứu tiếp theo: thao tác hóa và thử nghiệm bộ tiêu chí kép trên một số trường hợp cụ thể, ưu tiên các di sản đã có chương trình số hóa quy mô; khảo sát thực nghiệm mức độ đa dạng của nội dung văn hóa Việt Nam mà người dùng thực sự tiếp xúc trên các nền tảng phổ biến; phân tích so sánh mức độ đại diện của các dị bản địa phương trong dữ liệu huấn luyện của các mô hình ngôn ngữ tiếng Việt.
Tại Hội thảo, các chuyên gia tập trung vào một số nội dung trọng tâm như làm rõ nội hàm khái niệm, gợi mở khung phân tích, xác định các hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu trọng tâm; nhận diện và cách tiếp cận phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong điều kiện mới hiện nay; nhận diện những cơ hội và thách thức mà chuyển đổi số đặt ra đối với việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Qua đó, góp phần làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn trong phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc như một nguồn lực cho phát triển bền vững./.
