Phó Thủ tướng cho biết, nội dung giám sát ngày càng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn của đất nước.
Phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát sáng 30/7, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và của các đại biểu Quốc hội thời gian qua.
* Tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã
Phó Thủ tướng cho biết, nội dung giám sát ngày càng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn của đất nước như: quản lý sử dụng ngân sách, tài sản công; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai các công trình, dự án quan trọng của quốc gia. Cùng với đó, phương thức giám sát tiếp tục được đổi mới theo hướng toàn diện, linh hoạt và thực chất hơn. Hoạt động giám sát ngày càng gắn chặt với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Nhiều nội dung kiến nghị đã được tiếp thu, thể chế hóa, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.
"Những kết quả trên cho thấy, hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả, đánh giá tác động của chính sách. Qua đó, hoạt động giám sát đã hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Theo Phó Thủ tướng, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2026 - 2030) và Nghị quyết của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
Trước yêu cầu đó, để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác giám sát trong giai đoạn tới, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay; ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, những chính sách tác động trực tiếp trên diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước. Qua giám sát cần phân định rõ nội dung nào do pháp luật quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào do hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
Phó Thủ tướng cho rằng, cần tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã, nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp tại địa phương; giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện đảm bảo thực hiện, bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực quản trị. Qua đó kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng để thực hiện, hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm; phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo dõi phản ánh những vấn đề khó khăn phát sinh từ cơ sở.
Các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, đảm bảo quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền và đúng pháp luật. Đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch, đảm bảo sự ổn định và hiệu quả của hoạt động giám sát.
Phó Thủ tướng lưu ý, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ. Việc phối hợp phải được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo. Đồng thời cần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, các nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập. Phản ánh từ thực tiễn phải trở thành một nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách, pháp luật.
Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, có trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, với Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát.
* Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, nội dung và phương thức giám sát
Trình bày Báo cáo đề dẫn tại Diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho rằng, bước sang nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức.
Về xác định các định hướng giám sát, bà Lê Thị Nga chỉ rõ, hoạt động giám sát trong nhiệm kỳ tới cần tiếp tục bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội; tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.
Giám sát phải góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng và động lực phát triển như hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia và những chủ trương lớn về phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với đó, giám sát cần hướng mạnh vào nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; chú trọng phát hiện những điểm nghẽn về thể chế, những bất cập trong cơ chế, chính sách, tổ chức thực hiện; đồng thời quan tâm việc thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và cải cách hành chính. Đồng thời, giám sát phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và kỳ vọng của cử tri, nhân dân; ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp; chủ động nhận diện, lựa chọn kịp thời những vấn đề mới, thách thức mới ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước để Quốc hội xem xét, giám sát.
Về phương thức và các điều kiện bảo đảm cho hoạt động giám sát, theo bà Lê Thị Nga, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ là đổi mới về nội dung mà còn phải đổi mới về phương pháp, cách thức tổ chức và các điều kiện bảo đảm. Trong đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan sẽ góp phần nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, lựa chọn vấn đề giám sát và theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát.
Đặc biệt, cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, sự tham gia của nhân dân; tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát với kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác, bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực./.
