Đại sứ Pieter Leenknegt: Quan hệ đối tác Việt Nam – Bỉ đang bước vào giai đoạn mới có ý nghĩa chiến lược
Đại sứ Pieter Leenknegt kỳ vọng hai bên sẽ ký kết một số hiệp định và biên bản ghi nhớ mới, đồng thời làm mới một số khuôn khổ hợp tác hiện có để triển khai thực chất hơn, với tinh thần mới, mục tiêu rõ ràng và yêu cầu cấp thiết hơn.
Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Vương quốc Bỉ, phóng viên TTXVN đã phỏng vấn Đại sứ Bỉ tại Việt Nam Pieter Leenknegt về ý nghĩa của chuyến thăm và triển vọng hợp tác giữa hai nước.
*Phóng viên: Đại sứ đánh giá thế nào về ý nghĩa, tầm quan trọng và kỳ vọng đối với chuyến thăm sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Vương quốc Bỉ?
*Đại sứ Pieter Leenknegt: Chuyến thăm diễn ra chỉ hơn một năm sau chuyến thăm cấp Nhà nước của Nhà Vua Philippe và Hoàng hậu Mathilde tới Việt Nam hồi tháng 4/2025. Hai nước lần thứ hai trong một khoảng thời gian ngắn có các tiếp xúc ở cấp cao nhất. Đây là một chương mới quan trọng, cho thấy tiềm năng còn rất lớn của quan hệ song phương. Bên cạnh các cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với lãnh đạo Bỉ, chuyến thăm còn quy tụ các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo hai nước với lãnh đạo các doanh nghiệp, giới học thuật và cộng đồng người Việt Nam ở Bỉ. Những dịp như vậy rất hiếm hoi, là cơ hội để hai bên nhìn lại toàn diện chặng đường đã qua và xác định hướng đi cho thời gian tới.
Về kết quả cụ thể, chúng tôi kỳ vọng hai bên sẽ ký kết một số hiệp định và biên bản ghi nhớ mới, đồng thời làm mới một số khuôn khổ hợp tác hiện có để triển khai thực chất hơn, với tinh thần mới, mục tiêu rõ ràng và yêu cầu cấp thiết hơn. Hợp tác sẽ được triển khai thông qua các thỏa thuận với chính quyền liên bang và chính quyền các vùng, cộng đồng của Bỉ, phù hợp với cấu trúc thể chế và sự phân định thẩm quyền ở Bỉ, cũng như thông qua quan hệ đối tác giữa các doanh nghiệp hai nước.
Bên cạnh đó, chuyến thăm sẽ có những dấu ấn biểu tượng, làm nổi bật các lĩnh vực hai nước cùng chia sẻ cam kết và những thành tựu hợp tác đã đạt được. Một ví dụ là việc Bỉ hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam. Tháng 10/2023, Quốc hội Bỉ đã thông qua nghị quyết hỗ trợ các nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Nghị quyết này đã tạo thêm động lực cho các nạn nhân tiếp nhận sự giúp đỡ của nhiều chủ thể ở Bỉ như các nhà hảo tâm, quỹ của Hoàng gia, các chuyên gia xử lý môi trường, nhà đầu tư và doanh nghiệp.
Với đà tăng trưởng của kinh tế Việt Nam và kim ngạch thương mại song phương ở mức khá cao, tôi tin rằng quan hệ hai nước sẽ tiếp tục có những bước phát triển bùng nổ và nở rộ.
Thông điệp mà Bỉ muốn gửi tới Việt Nam nhân dịp này là: đây thời điểm của các bạn. Trong khi tiếp tục tăng trưởng, Việt Nam hãy tìm kiếm những đối tác quốc tế đáng tin cậy và chất lượng cao cho quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Bỉ và châu Âu chính là những đối tác như vậy. Tôi cũng muốn nói thêm: Việt Nam hãy luôn là chính mình. Mô hình phát triển phải là của riêng các bạn. Mô hình của Việt Nam đã vận hành rất tốt, và Bỉ hoàn toàn thoải mái khi hợp tác với mô hình ấy.
*Phóng viên: Theo Đại sứ, những lĩnh vực hợp tác nào sẽ là ưu tiên hàng đầu trong chuyến thăm? Đặc biệt, hai nước còn những tiềm năng nào chưa được khai thác để mở rộng hợp tác trong nông nghiệp và chuyển đổi xanh?
*Đại sứ Pieter Leenknegt: Theo tôi, công nghệ xanh, logistics, nông nghiệp thông minh và nuôi trồng thủy sản là những lĩnh vực mà hai nước đã có nhiều hợp tác và có thể đẩy mạnh hơn nữa. Đáng chú ý là chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, nhất là về robot, phát triển năng lượng tái tạo, lưu trữ và tích hợp nguồn năng lượng này vào sản xuất công nghiệp.
Tôi thường lấy năng lượng gió làm ví dụ, vì đây là thế mạnh của hai nước bổ sung cho nhau. Năm 2023, Việt Nam đã vượt Bỉ về tổng sản lượng điện gió hằng năm, nhưng Bỉ vẫn dẫn đầu về điện gió ngoài khơi và có công nghệ tiên tiến để đưa nguồn điện này vào các khu công nghiệp, nhà máy. Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển nhờ đường bờ biển rất dài, từ miền Bắc tới Đồng bằng sông Cửu Long. Bỉ cũng có thế mạnh và kinh nghiệm để chia sẻ ở khâu tiếp theo: sau khi khai thác điện gió, làm thế nào để lưu trữ và kết nối hiệu quả tới khu công nghiệp, nhà máy, doanh nghiệp, tức là tới nơi sử dụng trực tiếp. Đây là lĩnh vực hai bên chúng ta có thể cùng hợp tác.
Về kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải và chuyển hóa chất thải thành năng lượng, một số doanh nghiệp Bỉ có chuyên môn cao hàng đầu thế giới. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa liên tục của Việt Nam tạo ra tiềm năng hợp tác lớn ở lĩnh vực này mà hai bên chưa khai thác hết.
Nông nghiệp vẫn là một trụ cột của quan hệ song phương. Bỉ và Việt Nam là đối tác chiến lược trong lĩnh vực này, với hợp tác trải rộng từ nghiên cứu nông nghiệp đến hệ thống lương thực. Hợp tác phát triển giữa hai nước kéo dài hàng thập kỷ cho đến năm 2019, đặc biệt trong lĩnh vực học thuật, đã đem lại nhiều kết quả tốt đẹp về an ninh lương thực, và có thể tiếp tục phát huy để cải thiện sinh kế người dân. Giai đoạn tới nên tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, các phương thức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, canh tác bền vững và công nghiệp chế biến thực phẩm sáng tạo. Từ nuôi trồng thủy sản, nguyên liệu nông nghiệp đến công nghệ thực phẩm hiện đại, năng lực của hai nước bổ trợ cho nhau rất tốt và có thể tạo động lực tăng trưởng trong tương lai.
Logistics và kết nối hàng hải cũng là lĩnh vực nhiều triển vọng, vì hai nước đều ở vị trí chiến lược trong khu vực của mình. Việt Nam ngày càng đóng vai trò là cửa ngõ vào ASEAN, nhờ mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp và vị trí nằm trên các tuyến hàng hải huyết mạch. Bỉ là một trong những đầu mối logistics chính của châu Âu, nằm ở trung tâm thị trường chung châu Âu, với các cảng biển liên thông đường sắt, đường thủy nội địa và đường bộ tới phần lớn thị trường tiêu dùng của châu lục. Nếu tăng cường hợp tác về phát triển cảng, logistics thông minh, kết nối vùng nội địa và chuỗi cung ứng xanh, hai nước có thể củng cố hơn nữa vai trò cửa ngõ nối Đông Nam Á với châu Âu. Các cảng Antwerp và Zeebrugge, cùng Hải Phòng và Đồng bằng sông Cửu Long, mở ra nhiều cơ hội hợp tác đặc biệt triển vọng.
Hai nước cũng có chung cam kết bảo vệ Luật Biển quốc tế và đa dạng sinh học biển. Hiện Bỉ là nước ứng cử đăng cai trụ sở Ban Thư ký của Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển ở các vùng nằm ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia (Hiệp định BBNJ hay Hiệp ước Biển cả), và chúng tôi trông đợi sự ủng hộ của Việt Nam. Đây cũng là lĩnh vực hai bên có nhiều lợi ích chung.
Một điều cũng cần lưu ý là sự thay đổi của bối cảnh hợp tác. Quan hệ ngoại giao giữa hai nước được thiết lập từ thập niên 1970 và hợp tác được duy trì liên tục, nhưng vị thế của Việt Nam hôm nay đã khác. Việt Nam không còn là nước kém phát triển, mà đã đạt những bước tiến nhanh và ấn tượng về phát triển kinh tế. Điều đó kéo theo sự thay đổi về công cụ hợp tác. Trong bối cảnh viện trợ phát triển chính thức (ODA) ngày càng thu hẹp, nguồn vốn này sẽ ngày càng ưu tiên cho các nước kém phát triển nhất, các nước đang khủng hoảng hoặc ở trong tình trạng dễ tổn thương. May mắn là Việt Nam đã vượt qua tất cả những nhóm nước đó trong vài thập kỷ qua, và đó là điều đáng mừng.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Việt Nam không còn cần đến nguồn vốn ODA ưu đãi. Thông điệp của tôi là Việt Nam cần tập trung xác định thứ tự ưu tiên và có chiến lược về những dự án muốn hợp tác với Bỉ trên cơ sở vốn ưu đãi, trước khi hoàn toàn ra khỏi các nhóm nước sử dụng ODA. Cụ thể, trong khuôn khổ song phương, vẫn còn nguồn vốn cho các dự án được hỗ trợ bằng vay ưu đãi giữa Nhà nước với Nhà nước hoặc bù lãi suất dành cho những nước như Việt Nam, nhưng nguồn vốn này đang cạn dần.
Điều đó đòi hỏi nước thụ hưởng, trong trường hợp này là Việt Nam, cần theo đuổi bền bỉ để đáp ứng các tiêu chí đủ điều kiện, đồng thời tìm ra sự gặp nhau giữa một ưu tiên phát triển quốc gia với một doanh nghiệp Bỉ có khả năng thực hiện.
*Phóng viên: Đại sứ đánh giá thế nào về quan hệ thương mại, đầu tư Việt Nam – Bỉ và vai trò cầu nối của Bỉ giữa Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU)?
*Đại sứ Pieter Leenknegt: Thương mại và đầu tư tiếp tục là nền tảng của quan hệ hai nước. Bỉ là một trong những đối tác kinh tế quan trọng nhất của Việt Nam trong EU, còn Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Bỉ trong ASEAN. Hiệp định Thương mại tự do EU – Việt Nam (EVFTA) đã đạt kết quả tốt: kể từ khi có hiệu lực năm 2020, kim ngạch thương mại Việt Nam – EU đã tăng hơn 40%. Bỉ vừa là cửa ngõ vào châu Âu, vừa là thị trường thử nghiệm cho các sản phẩm muốn thâm nhập thị trường châu Âu rộng lớn hơn, điều làm tăng thêm giá trị của Bỉ trong vai trò đối tác kinh tế của Việt Nam.
Cùng với đó, Hiệp định Bảo hộ đầu tư EU – Việt Nam (EVIPA) có vai trò rất quan trọng. Chúng tôi đang nhận được những tín hiệu tích cực từ các cơ quan nghị viện về việc phê chuẩn hiệp định. EVIPA không phải là giải pháp cho mọi vấn đề, nhưng sẽ nâng cao đáng kể tính chắc chắn về pháp lý và khả năng dự đoán đối với nhà đầu tư. Với việc thay thế 21 hiệp định đầu tư song phương riêng lẻ giữa Việt Nam và các nước thành viên EU bằng một khuôn khổ duy nhất, EVIPA sẽ đưa ra các chuẩn mực đầu tư rõ ràng, thống nhất hơn, kèm cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả hơn. Khả năng dự đoán như vậy là điều kiện thiết yếu để thúc đẩy dòng vốn dài hạn theo cả hai chiều. Tôi cũng hy vọng trong tương lai doanh nghiệp Việt Nam sẽ đầu tư nhiều hơn vào Bỉ.
Còn nhiều lĩnh vực khác có thể trở thành trụ cột mới của hợp tác kinh tế song phương: công nghệ xanh, logistics, thiết bị năng lượng tái tạo, hạ tầng giao thông, công nghệ sinh học, dược phẩm, nông nghiệp thông minh và cả các ngành công nghiệp thực phẩm mà hai nước đều tự hào. Nói một cách gần gũi hơn, giữa hai nước còn có sự gặp gỡ trong ẩm thực: phở, khoai tây chiên, sô-cô-la, bia và bánh mì. Đó cũng là dấu hiệu của giao lưu văn hóa sâu sắc đi cùng quan hệ kinh tế.
Bỉ có vị trí đặc biệt ở châu Âu vì là nơi đặt trụ sở Ủy ban châu Âu, Hội đồng Liên minh châu Âu, Ban Thư ký Hội đồng châu Âu và Nghị viện châu Âu, nên tự nhiên là cầu nối giữa Việt Nam và EU. Vì vậy, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Brussels sẽ có nội dung làm việc với EU.
*Phóng viên: Đại sứ có thể chia sẻ thêm về giao lưu văn hóa, giáo dục và sự phối hợp giữa hai nước trong các vấn đề quốc tế?
*Đại sứ Pieter Leenknegt: Giao lưu văn hóa, giáo dục là một trụ cột quan trọng khác của quan hệ hai nước. Trong cộng đồng Pháp ngữ và rộng hơn, các nghệ sĩ, kiến trúc sư, nhạc sĩ, nhà văn và những người làm công tác bảo tồn không ngừng gắn kết hai xã hội. Giao lưu nhân dân đã diễn ra qua nhiều chuyến thăm, quan hệ đối tác và hoạt động nghề nghiệp, nhưng còn nhiều dư địa để mở rộng.
Trong các vấn đề quốc tế, Việt Nam và Bỉ cùng có niềm tin vững chắc vào chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế. Dù khác nhau nhiều về địa lý và lịch sử, cả hai nước đều dựa nhiều vào các khuôn khổ hợp tác khu vực, ASEAN với Việt Nam và EU với Bỉ.
Quan hệ ASEAN – EU cũng đang được tăng cường và sẽ tròn 50 năm vào năm 2027. Trong bối cảnh đó, Việt Nam và Bỉ có thể phối hợp chặt chẽ hơn để ủng hộ một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, các hiệp định bảo vệ đa dạng sinh học, kể cả bảo vệ các vùng biển ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia, các tiêu chuẩn lao động quốc tế và các cơ chế nhân quyền toàn cầu. Cả hai nước đều hiểu rằng hội nhập khu vực và hợp tác đa phương vẫn là nền tảng thiết yếu cho hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững trong một thế giới ngày càng bất định.
Chuyến thăm lần này không chỉ là dịp ghi nhận những thành tựu đã qua mà còn để cùng vạch ra một chương trình nghị sự đầy tham vọng cho tương lai. Từ năng lượng tái tạo, thích ứng với biến đổi khí hậu đến logistics, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo và ngoại giao đa phương, quan hệ đối tác Việt Nam – Bỉ còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác và đang bước vào một giai đoạn mới có ý nghĩa chiến lược.
*Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!
