Việc ghi danh Mì Quảng vào danh sách Di sản phi vật thể quốc gia là bước đi hết sức phù hợp và đúng thời điểm để nâng cao nhận thức cộng đồng.
Chiều 11/8, Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực thành phố Đà Nẵng phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo chuyên đề “Mì Quảng Đà Nẵng - Di sản Văn hóa và Động lực phát triển”, bàn giải pháp bảo tồn, chuẩn hóa và phát huy giá trị Mì Quảng, hướng tới xây dựng thương hiệu ẩm thực đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Nẵng đến du khách trong nước và quốc tế.
Trước đó, vào tháng 8/2024 “Tri thức dân gian Mì Quảng” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để Đà Nẵng đẩy mạnh bảo tồn, nhận diện chủ thể di sản, chuẩn hóa sản phẩm và gắn giá trị văn hóa với phát triển du lịch, kinh tế địa phương.
*Từ di sản dân gian đến hệ sinh thái kinh tế - du lịch bền vững
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong phát triển văn hóa, chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa, biến các giá trị di sản thành nguồn lực nội sinh phát triển kinh tế. Đối với Đà Nẵng, Mì Quảng không đơn thuần là món ăn phục vụ nhu cầu sinh học, mà chính là "tài sản biểu tượng", hội tụ những giá trị lịch sử, nông nghiệp bản địa và bản sắc con người Trung Bộ.
Bà Nguyễn Thị Hoài An, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng đánh giá, việc ghi danh Mì Quảng vào danh sách Di sản phi vật thể quốc gia là bước đi hết sức phù hợp và đúng thời điểm để nâng cao nhận thức cộng đồng. Nhìn từ thực tiễn địa phương, công tác bảo tồn Mì Quảng phải xuất phát từ chính cộng đồng – chủ thể giữ nghề. Thành phố cần tiến hành rà soát, xây dựng cơ sở dữ liệu về các nghệ nhân, gia đình làm nghề lâu đời, các cơ sở chế biến và làng nghề truyền thống. Đó là nền tảng để xác định rõ ai đang giữ nghề, nghề được thực hành ở đâu và những giá trị cốt lõi nào cần tiếp tục được trao truyền, hỗ trợ và tôn vinh.
Tuy nhiên, việc thương hiệu hóa Mì Quảng hiện nay vẫn đối mặt với không ít thách thức. Ông Lý Đình Quân, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực thành phố Đà Nẵng chỉ ra các "nút thắt" lớn của ẩm thực địa phương hiện nay: chưa có bộ tiêu chuẩn thống nhất về chất lượng và an toàn thực phẩm giữa các cơ sở kinh doanh; thiếu bộ nhận diện thương hiệu chung mang tính pháp lý; phân khúc cao cấp còn bỏ ngỏ và chuỗi liên kết giữa vùng nguyên liệu nông nghiệp với các nhà hàng, tour du lịch còn rời rạc.
Cùng chung góc nhìn về phát triển chuỗi giá trị và thương mại hóa di sản, ông Trương Văn An, đồng sáng lập Công ty TNHH Cathi Food nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ chế biến sâu và chuẩn hóa chuỗi cung ứng. Việc phát triển các sản phẩm đóng gói chế biến sẵn đạt chuẩn (như sợi mì sấy khô, gói nước cốt chuẩn vị, gia vị) không chỉ giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng nguyên liệu từ các làng nghề địa phương mà còn tạo ra các sản phẩm OCOP có giá trị thương mại cao, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe để phục vụ xuất khẩu và làm quà tặng du lịch.
“Du khách khi đến Đà Nẵng có thể dễ dàng thưởng thức một tô Mì Quảng tươi nóng hổi tại các quán ăn nổi tiếng địa phương. Tuy nhiên, với nhu cầu mua về làm quà hoặc thưởng thức tại gia ở các tỉnh, thành khác, các sản phẩm đóng gói chế biến sẵn chính là giải pháp tối ưu...”, ông Trương Văn An nói.
Học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trong ngoại giao ẩm thực như Thái Lan (với chứng nhận Thai SELECT), Hàn Quốc (chiến lược K-Food) hay Nhật Bản đưa Washoku thành di sản UNESCO để quảng bá du lịch, Đà Nẵng xác định cần xây dựng "Mì Quảng" theo mô hình "tam giác giá trị": Văn hóa làm gốc rễ – Du lịch làm phương tiện lan tỏa – Kinh tế địa phương làm nền tảng duy trì.
Theo đó, Mì Quảng không chỉ được bảo tồn nguyên bản ở các không gian truyền thống mà còn cần sự sáng tạo linh hoạt. Bên cạnh các dòng Mì Quảng quen thuộc như gà, tôm thịt, cá lóc, ếch..., việc thử nghiệm kết hợp nguyên liệu phong phú hay giao thoa ẩm thực quốc tế sẽ giúp món ăn tiếp cận gần hơn với du khách trẻ và bạn bè quốc tế.
*Định hình "đại sứ ẩm thực" và khẳng định vị thế điểm đến
Để Mì Quảng thực sự trở thành "đại sứ ẩm thực" cho thành phố biển, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng cùng Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực địa phương và các doanh nghiệp đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực, chuyển dịch từ tư duy du khách "ăn Mì Quảng" sang du khách "trải nghiệm văn hóa Mì Quảng".
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là xây dựng và ban hành "Bộ tiêu chuẩn Mỳ Quảng Đà Nẵng" gắn với việc cấp nhãn hiệu chứng nhận đạt chuẩn (tương tự mô hình Thai SELECT). Bộ tiêu chuẩn này sẽ thẩm định khắt khe từ nguồn gốc nguyên liệu, kỹ thuật chế biến truyền thống, vệ sinh an toàn thực phẩm đến phong cách phục vụ và khả năng truyền tải câu chuyện văn hóa cho du khách. Đi kèm với đó là việc đẩy mạnh hạ tầng số: xây dựng bản đồ số ẩm thực, số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu bằng mã QR, và quảng bá mạnh mẽ trên các nền tảng truyền thông đa ngôn ngữ.
Ở góc độ ngành du lịch, bà Nguyễn Thị Hoài An cho biết, Đà Nẵng không dừng lại ở các không gian ẩm thực đường phố mà đang nỗ lực đưa Mì Quảng đến rộng rãi du khách hơn. Ngành du lịch thành phố đang phối hợp với các hãng hàng không như Vietnam Airlines, Vietjet Air để đưa Mì Quảng lên các chuyến bay, phục vụ du khách ngay trên hành trình đến với Việt Nam. Đồng thời, trong tất cả các lễ hội, sự kiện tầm cỡ quốc tế tổ chức tại địa phương như Lễ hội Pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng (DIFF) hay các hội nghị ngoại giao gian hàng trình diễn nghệ thuật chế biến Mì Quảng luôn được bố trí ở vị trí trung tâm.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng nhấn mạnh: Khách du lịch nội địa đã rất quen thuộc với Mì Quảng, nhưng với du khách quốc tế, món ăn này vẫn chưa đạt đến độ nhận diện "quốc dân" như phở. Tuy nhiên, mì Quảng hoàn toàn có đầy đủ dư địa và tiềm năng để đạt được vị thế đó. Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến du lịch hiện nay không chỉ diễn ra trong nước mà còn ở tầm khu vực Đông Nam Á, ẩm thực chính là "mũi nhọn" chiến lược tạo nên lợi thế cạnh tranh khác biệt.
Việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW thông qua Đề án "Xây dựng và Phát triển thương hiệu Mì Quảng Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030" sẽ là bước ngoặt quan trọng. Với sự đồng hành của Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực, của các doanh nghiệp chế biến như Cathi Food, sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng làng nghề, Mì Quảng hứa hẹn không chỉ dừng lại ở một món ăn đặc sản, mà sẽ trở thành một hình ảnh bản sắc độc đáo, góp phần đưa văn hóa Việt Nam lan tỏa mạnh mẽ trên bản đồ du lịch và ẩm thực toàn cầu./.
