Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên cho rằng, đột phá thể chế cần được xác định là khâu mở đường, tạo điều kiện để khai thác hiệu quả các không gian phát triển trong bối cảnh mới.
Trong khuôn khổ phiên thảo luận thứ hai với chủ đề “Không gian phát triển của Việt Nam trong bối cảnh mới” thuộc Hội thảo khoa học quốc tế “Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách” do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức ngày 28/7 tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng mở rộng không gian phát triển đòi hỏi đột phá về thể chế, phát triển hạ tầng số, nâng cao năng lực thực thi và phát huy vai trò của doanh nghiệp để tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, khái niệm phát triển cần được nhìn nhận theo nghĩa rộng hơn, không chỉ giới hạn ở yếu tố địa lý mà trước hết là những cơ hội phát triển. Bên cạnh đất liền, Việt Nam còn có nhiều dư địa ở biển, bầu trời, không gian ngầm, kinh tế số, văn hóa và đặc biệt là thể chế. Đây đều là những nguồn lực quan trọng cần được khai mở để tạo động lực cho giai đoạn phát triển mới. Trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu vẫn dựa trên việc khai thác các lợi thế truyền thống, trong khi nhiều dư địa mới chưa được phát huy tương xứng với tiềm năng. Bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải thay đổi tư duy, mở rộng không gian phát triển để tạo thêm động lực tăng trưởng, đồng thời hình thành các động lực mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, trong các không gian phát triển, thể chế có vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là yếu tố quyết định khả năng giải phóng nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Thể chế không chỉ điều chỉnh hoạt động phát triển mà còn phải tạo ra các cơ hội phát triển mới. Vì vậy, đột phá thể chế cần được xác định là khâu mở đường, tạo điều kiện để khai thác hiệu quả các không gian phát triển trong bối cảnh mới. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng cởi mở, linh hoạt hơn, đồng thời nghiên cứu áp dụng các cơ chế thử nghiệm phù hợp để tạo môi trường cho các mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới và ngành nghề mới phát triển. Cùng với đó, cần mở rộng không gian phát triển ra các lĩnh vực như kinh tế số, kinh tế biển, kinh tế tầm thấp, không gian ngầm và các lĩnh vực dựa trên trí tuệ nhân tạo, qua đó tạo thêm dư địa và động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.
Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, việc khai mở các không gian phát triển mới không chỉ phụ thuộc vào thể chế mà còn đòi hỏi năng lực thực thi tương xứng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới công nghệ diễn ra mạnh mẽ, khái niệm không gian phát triển không còn bó hẹp trong phạm vi địa lý truyền thống mà được mở rộng sang các lĩnh vực số, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Đây là cơ hội để Việt Nam tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về hạ tầng, nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Hoàn thiện thể chế, cần đầu tư đồng bộ cho hạ tầng, nhất là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu và hạ tầng kết nối để tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và phát triển các mô hình kinh tế mới. Đồng thời, cần nâng cao năng lực thích ứng của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm khai thác hiệu quả những dư địa phát triển mới.
Theo Tiến sĩ Võ Trí Thành, quá trình tổ chức lại không gian phát triển cũng cần gắn với tăng cường liên kết giữa các địa phương, các vùng kinh tế và phát huy lợi thế của từng khu vực. Việc kết nối hạ tầng, dữ liệu, thị trường và các nguồn lực sẽ góp phần hình thành các không gian phát triển có quy mô lớn hơn, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Để thực hiện mục tiêu đó, cần có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo trong việc phát triển công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển các cơ hội phát triển thành động lực tăng trưởng thực chất.
Chia sẻ quan điểm, ông Đinh Đức Trụ, Phó Tổng Giám đốc VNPT VinaPhone cho rằng, để hiện thực hóa các định hướng về quản trị thống nhất không gian phát triển và khai thác hiệu quả các nguồn lực, hạ tầng số cần được đầu tư đồng bộ, đi trước một bước. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số, hình thành các mô hình phát triển mới và tạo động lực tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Cùng với hạ tầng viễn thông, cần tiếp tục phát triển các nền tảng điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, mạng 5G và các nền tảng số dùng chung nhằm tạo điều kiện để cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân khai thác hiệu quả dữ liệu, phát triển các dịch vụ số và ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc đầu tư hạ tầng số không chỉ phục vụ chuyển đổi số mà còn góp phần mở rộng không gian phát triển, nâng cao hiệu quả kết nối và phân bổ các nguồn lực./.
