Trong khi chờ tháo gỡ vướng mắc, nhiều trường vẫn linh hoạt tổ chức bán trú, nỗ lực chăm lo học sinh, góp phần duy trì sĩ số và hạn chế tình trạng bỏ học ở vùng cao.
Việc triển khai Nghị định 66/2025/NĐ-CP và Nghị định 188/2026/NĐ-CP đang bộc lộ những bất cập khi các trường học ở miền núi, biên giới Nghệ An chuyển từ mô hình bán trú sang nội trú. Thời gian học sinh ăn ở tập trung tại trường tăng lên, trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng của nhà trường cũng lớn hơn, nhưng mức hỗ trợ tiền ăn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế. Trong khi chờ tháo gỡ vướng mắc, nhiều trường vẫn linh hoạt tổ chức bán trú, nỗ lực chăm lo học sinh, góp phần duy trì sĩ số và hạn chế tình trạng bỏ học ở vùng cao.
*Bất cập trong thực hiện chính sách ở cơ sở
Từ năm học 2026-2027, mô hình trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới Nghệ An chính thức hoạt động, với hơn 14.000 học sinh được học tập, sinh hoạt và ăn ở tập trung. Đây là điều kiện thuận lợi để học sinh vùng khó khăn tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn, song cũng đặt ra yêu cầu mới về cơ sở vật chất, tổ chức nuôi dưỡng và thực hiện chế độ, chính sách.
Tại xã Bắc Lý, gần 1.100 học sinh tiểu học và trung học cơ sở thuộc diện được tổ chức học nội trú. Do cơ sở vật chất chưa hoàn thiện, hơn 400 học sinh trung học cơ sở hiện ở các phòng tạm; khoảng 670 học sinh tiểu học vẫn học tại hai điểm trường cũ ở bản Buộc và Huồi Cáng, trong đó hơn 220 em ăn ở tại trường.
Theo thầy Doãn Chí Trung, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Bắc Lý, khó khăn hiện nay là việc xác định chế độ hỗ trợ tiền ăn khi mô hình tổ chức đã chuyển sang nội trú nhưng chính sách áp dụng chưa đồng nhất. Nếu áp dụng chế độ dành cho trường nội trú trực thuộc tỉnh, mỗi học sinh được hỗ trợ 80.000 đồng/ngày, tính đủ 30 ngày trong tháng. Trong khi đó, thực hiện Nghị định 188/2026/NĐ-CP ngày 27/5/2026 của Chính phủ, mức hỗ trợ chỉ khoảng 1,17 triệu đồng/tháng.
Sự chênh lệch khiến nhà trường lúng túng trong xây dựng kế hoạch tổ chức bữa ăn. Cùng là học sinh vùng khó khăn, cùng ăn ở tập trung tại trường nhưng mức hỗ trợ giữa các mô hình lại khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện chăm sóc các em.
Bất cập còn nằm ở cách tính số ngày hỗ trợ tiền ăn. Theo Nghị định 66/2025/NĐ-CP, học sinh bán trú được hỗ trợ theo 22 ngày học trong tháng. Khi chuyển sang nội trú theo Nghị định 188/2026/NĐ-CP, học sinh ở trường đủ 30 ngày, nhà trường phải tổ chức ba bữa ăn mỗi ngày, nhưng kinh phí hỗ trợ bình quân chỉ khoảng 39.000 đồng/em/ngày.
Thầy Nguyễn Tất Thi, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Nhôn Mai cho biết, trước đây theo Nghị định 66, học sinh đến trường từ chiều thứ Sáu và chiều Chủ nhật tuần sau mới trở về nhà. Mỗi tháng, các em có khoảng 8 ngày nghỉ tại gia đình, tiền ăn được tính cho 22 ngày. Nay, học sinh ở trường cả tháng, số ngày phải tổ chức ăn uống tăng lên nhưng mức hỗ trợ bình quân chỉ khoảng 39.000 đồng cho ba bữa.
Với mức kinh phí này, việc cân đối khẩu phần đủ dinh dưỡng cho học sinh vùng cao là áp lực lớn. Dù nhà trường đã sử dụng phần mềm quản lý thực đơn để kiểm soát định lượng các nhóm chất, nguồn kinh phí hạn chế vẫn gây khó khăn trong tổ chức bữa ăn.
Điều kiện cung ứng thực phẩm cũng là trở ngại. Tại Nhôn Mai, thực phẩm phải vận chuyển từ xã Tri Lễ với khoảng cách gần 100 km. Đường sá xa xôi, có thời điểm ách tắc khiến nguồn cung chậm trễ, ảnh hưởng đến việc tổ chức bữa ăn. Nhà trường vẫn cố gắng cân đối thực đơn, duy trì thịt, cá, rau xanh để bảo đảm sức khỏe học sinh.
Từ thực tế trên, thầy Nguyễn Tất Thi kiến nghị các cấp có thẩm quyền rà soát, điều chỉnh và hướng dẫn thống nhất việc thực hiện Nghị định 66 và Nghị định 188. Mức hỗ trợ tiền ăn cần căn cứ số ngày học sinh thực tế ở trường, bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng và tính đến đặc thù miền núi, biên giới để các trường chủ động chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh.
*Linh hoạt tổ chức bán trú, duy trì sĩ số học sinh
Trong khi những vướng mắc về chính sách ở các trường nội trú đang được đặt ra, nhiều trường học miền núi Nghệ An vẫn duy trì mô hình bán trú phù hợp với điều kiện thực tế. Việc đưa học sinh từ điểm trường lẻ về học tập, ăn ở tập trung giúp các em tiếp cận đầy đủ chương trình giáo dục, đồng thời tạo điều kiện chăm sóc, quản lý tốt hơn, góp phần hạn chế tình trạng bỏ học.
Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Lưu Kiền, xã Tương Dương, mô hình này đang phát huy hiệu quả trong duy trì sĩ số học sinh ở các bản xa trung tâm.
Lớp 2B do cô giáo Kha Thị Pùm chủ nhiệm có 21 học sinh đến từ ba bản Xoóng Con, Lưu Sơn và Lưu Phong, trong đó nhiều em là con em đồng bào dân tộc Mông. Phần lớn bố mẹ học sinh đi làm ăn xa, cả lớp chỉ có khoảng 4-5 em có bố hoặc mẹ ở nhà. Đường đến trường xa, đi lại không thuận tiện nên việc tổ chức bán trú giúp các em có điều kiện học tập ổn định hơn.
Từng dạy học tại điểm trường lẻ, cô Pùm hiểu rõ hoàn cảnh của học trò. Khi các em chuyển về điểm trường chính, ngoài giảng dạy, cô còn tham gia chăm sóc, quản lý. Dù mỗi ngày phải di chuyển khoảng 20 km cả đi lẫn về, cô vẫn luân phiên trực bán trú vào buổi trưa, chiều và tối, hướng dẫn học sinh tự học từ 19-21 giờ; khi các em đau ốm, giáo viên trực tiếp đưa đi khám, chăm sóc.
Theo thầy Hà Huy Thắng, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Lưu Kiền, sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, UBND xã Tương Dương đã trưng dụng trụ sở xã Lưu Kiền cũ để đưa học sinh ở các điểm trường lẻ về điểm trường chính, trong đó có những bản cách trường hơn 10 km.
Việc tổ chức bán trú cho cả học sinh nhỏ tuổi xuất phát từ đặc thù địa bàn có đông đồng bào dân tộc Mông, Thái. Nếu tiếp tục học tại các điểm trường lẻ, các em ít có điều kiện giao tiếp bằng tiếng Việt, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức. Môi trường tập trung giúp học sinh tăng cường giao tiếp, rèn luyện kỹ năng và hình thành nền nếp sinh hoạt ngay từ những năm đầu tiểu học.
Để phụ huynh yên tâm, nhà trường lắp đặt camera tại khu vực sinh hoạt, ăn uống; hình ảnh bữa ăn được gửi vào nhóm Zalo để phụ huynh theo dõi. Giáo viên và ban giám hiệu luân phiên trực bán trú. Phụ huynh học sinh tiểu học cũng được tạo điều kiện đến trường chăm sóc con mỗi tuần. Hiện trường có hơn 500 học sinh, trong đó trên 2/3 ở bán trú, góp phần quan trọng giúp duy trì sĩ số.
Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh, xã Lượng Minh, mô hình bán trú cũng giúp hàng trăm học sinh vùng cao duy trì việc học. Trường hiện có 473 học sinh, trong đó 373 em ở bán trú, chủ yếu đến từ các bản Cà Moong, Xốp Cháo, Côi, Lạ, Chẳm Puông và một số bản xa.
Theo cô Nguyễn Thị Tuyết, Phó Hiệu trưởng nhà trường, từ tháng 3/2023, trường chuyển sang mô hình bán trú, đưa học sinh lớp 3, 4 và 5 từ các điểm trường lẻ về điểm chính để bảo đảm các em được học đầy đủ các môn theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, số lượng học sinh đông trong khi cơ sở vật chất thiếu thốn khiến việc tổ chức ăn ở, chăm sóc gặp nhiều áp lực.
Nhà trường hiện nấu ăn từ nguồn thực phẩm do người dân địa phương cung cấp. Cô Nguyễn Thị Tuyết mong muốn các cấp, ngành hướng dẫn cụ thể việc thực hiện chính sách, bố trí kinh phí kịp thời để học sinh đủ điều kiện được thụ hưởng đúng quy định; đồng thời ưu tiên nâng cấp bếp ăn, trang thiết bị chế biến, bảo quản thực phẩm và khu sinh hoạt bán trú. Việc khuyến khích các hộ dân, hợp tác xã địa phương cung cấp thực phẩm an toàn, ổn định cho trường học cũng là giải pháp cần thiết.
Theo ông Trần Văn Hiền, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tương Dương, việc duy trì sĩ số học sinh vùng cao cần sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương. Các đơn vị cần nắm bắt hoàn cảnh, tâm tư của từng học sinh để có giải pháp hỗ trợ phù hợp, đồng thời cải thiện điều kiện học tập, ăn ở bán trú, tạo môi trường thuận lợi để các em yên tâm đến lớp.
Trao đổi về những bất cập trong thực hiện chính sách, ông Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, ngành Giáo dục chia sẻ với áp lực của các trường miền núi trong tổ chức bữa ăn và chăm sóc học sinh. Trước mắt, Sở động viên các trường vận động nguồn lực xã hội hóa để bổ sung khẩu phần thịt, cá, rau xanh cho các em. Đồng thời, Sở sẽ kiến nghị cơ quan chức năng rà soát, điều chỉnh chính sách, bảo đảm mức hỗ trợ phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của học sinh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Thực tế cho thấy, mô hình bán trú và nội trú đang góp phần mở rộng cơ hội học tập, cải thiện điều kiện chăm sóc học sinh vùng cao. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả bền vững, chính sách hỗ trợ cần được triển khai thống nhất, sát với thời gian học sinh ăn ở tại trường và đặc thù từng địa bàn; qua đó, giúp nhà trường giảm bớt khó khăn, bảo đảm chất lượng bữa ăn, duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục ở khu vực miền núi, biên giới./.
