Chiều 23/9, tại Hà Nội, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga và Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa chủ trì Hội nghị.
Đây là hoạt động thực hiện Kết luận số 235/KL-UBTVQH16 ngày 4/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tổng kết Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XIV, trong đó đề nghị Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tiếp tục góp ý, lấy ý kiến đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi) phục vụ việc tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật trước khi trình Quốc hội; đồng thời thực hiện quyền và trách nhiệm của MTTQ Việt Nam trong hoạt động giám sát và phản biện xã hội theo quy định của Hiến pháp, pháp luật.
* Nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai
Thay mặt Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hà Thị Nga khẳng định, đây là hội nghị có ý nghĩa quan trọng, góp phần phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong việc tập hợp, lắng nghe, phản ánh ý kiến của nhân dân và các tầng lớp xã hội đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.
Trước khi Quốc hội cho ý kiến vào dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại kỳ họp không thường lệ (tháng 8/2026 vừa qua), ngày 31/7/2026, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã có văn bản phản biện xã hội (lần thứ nhất) đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), qua đó đã kiến nghị một số nội dung cụ thể, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của các dự thảo luật với các quy định của pháp luật có liên quan. Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung phản biện xã hội đối với việc thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai; bảo đảm dự thảo Luật (sửa đổi) thống nhất với các quy định của Luật Kinh doanh Bất động sản, Luật Nhà ở, Luật Đầu tư, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở hay chưa để bảo đảm dân chủ trong công khai quy hoạch, kế hoạch, bồi thường, tái định cư, về thuê, mua… đồng thuận trong xã hội và tính tương thích với các văn bản quy phạm pháp luật liên quan khác.
Nội dung Tờ trình Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) nêu rõ, quá trình đánh giá 2 năm tổ chức thi hành Luật Đất đai năm 2024 cho thấy còn một số tồn tại, hạn chế cần phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai để khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện có hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp và để thực hiện mục tiêu tăng trưởng "2 con số".
Dự thảo Luật thiết kế theo nguyên tắc mới của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Luật "chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc", những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động được giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.
Dự thảo Luật bước đầu dự kiến bố cục gồm 13 chương, giảm 3 chương so với Luật Đất đai năm 2024, tập trung vào 7 nhóm chính sách gồm: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất; hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất...
Bên cạnh đó, dự thảo chú trọng đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền; đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
* Bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người sử dụng đất
Góp ý kiến vào dự thảo Luật, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Dân chủ và Pháp luật , Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam) nêu rõ: Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã thể chế hóa khá rõ nhiều định hướng lớn của Nghị quyết số 21-NQ/TW, nhất là về đổi mới quy hoạch, chuyển đổi số, phân cấp quản lý giá đất và đa dạng hóa hình thức khai thác nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, để Luật đi vào cuộc sống, một số quy định cần tiếp tục được rà soát theo hướng chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người sử dụng đất.
Theo Giáo sư, Tiến sỹ Trần Ngọc Đường, một trong những vấn đề cần cân nhắc kỹ là cơ chế thu hồi phần diện tích còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và số người sử dụng đất. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ nhóm chưa đồng thuận, quy định này có thể làm mờ ranh giới giữa thỏa thuận dân sự và thu hồi hành chính, từ đó phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Vì vậy, cần quy định rõ điều kiện áp dụng, cơ chế đối thoại, định giá độc lập và phương án bảo đảm quyền lợi của người dân.
Dự thảo cũng cần bổ sung đầy đủ cơ chế Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại mà chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng. Các nội dung về tiêu chí lựa chọn dự án, nguồn vốn, thẩm quyền quyết định, xác định giá mua và quản lý quỹ nhà sau khi mua lại cần được luật hóa cụ thể để tránh tình trạng chủ trương có nhưng khó triển khai.
Đối với bảng giá đất, cần hạn chế độ trễ chính sách trong giai đoạn chuyển tiếp đến năm 2028. Cơ quan soạn thảo nên nghiên cứu cơ chế cập nhật linh hoạt hơn, đồng thời công khai dữ liệu, phương pháp xác định giá và tăng cường giám sát độc lập để giá đất phản ánh sát thực tế thị trường.
Với đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh, cần rà soát thực chất hiệu quả sử dụng, kiên quyết xử lý diện tích bỏ hoang, sử dụng sai mục đích hoặc kém hiệu quả, tránh hợp thức hóa những tồn tại kéo dài. Đặc biệt, phân cấp mạnh cho cấp xã phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, năng lực cán bộ và cơ chế kiểm soát quyền lực. Nếu chỉ giao thêm thẩm quyền mà không tăng năng lực thực thi, nguy cơ ách tắc thủ tục hoặc phát sinh sai phạm ở cơ sở là điều cần được tính đến ngay từ khi hoàn thiện Luật.
Các đại biểu tham dự đã đưa ra ý kiến phản biện nhằm hoàn thiện một số quy định về thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi); góp ý về những nội dung liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong tiếp cận, sử dụng và thực hiện các giao dịch về đất đai; làm rõ mức độ bảo đảm sự bình đẳng, thống nhất về quyền, nghĩa vụ giữa người Việt Nam định cư ở nước ngoài và các chủ thể trong nước theo quy định của pháp luật trong các giao dịch dân sự về đất đai; đồng thời góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận đất đai phù hợp với điều kiện, yêu cầu thực tiễn.
Các ý kiến cũng tập trung vào các quy định nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích, khắc phục việc lợi dụng, lợi ích nhóm trong lĩnh vực đất đai; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; các quy định về tập trung, tích tụ đất nông nghiệp; chế độ sử dụng các loại đất…; quy định về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; giải quyết cơ bản những hạn chế, vướng mắc kéo dài liên quan đến quản lý và sử dụng đất trong dự án Luật Đất đai (sửa đổi).../.
