Nâng cao quyền năng cho phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc là vấn đề không mới nhưng đang đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, hệ thống hơn và phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Sáng 8/10, Bộ Nội vụ phối hợp với Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) và Đại sứ quán Australia tại Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế về nâng cao quyền năng cho phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc.
Năm 2027 Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà APEC. Bộ Nội vụ được giao chủ trì, tổ chức Đối thoại chính sách cao cấp về phụ nữ và kinh tế APEC (Hội nghị cấp Bộ trưởng), Đối thoại công – tư về phụ nữ và kinh tế và các sự kiện liên quan. Trong vai trò này, Việt Nam có thể đóng góp cho APEC bằng cách thúc đẩy một chương trình nghị sự toàn diện về kinh tế chăm sóc định hướng thực thi.
Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và các đối tác phát triển cùng trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những vấn đề chính sách đặt ra với kinh tế chăm sóc, đồng thời tham vấn, đề xuất những ưu tiên có giá trị cho Việt Nam, đóng góp vào quá trình chuẩn bị cho Đối thoại chính sách cao cấp về phụ nữ và kinh tế APEC 2027.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho rằng nâng cao quyền năng cho phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc là vấn đề không mới nhưng đang đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, hệ thống hơn và phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Kinh tế chăm sóc không chỉ liên quan đến an sinh xã hội, bình đẳng giới mà còn gắn với thị trường lao động, năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những thay đổi dài hạn về nhân khẩu học.
Theo Thứ trưởng, Việt Nam đã có hệ thống pháp luật, chính sách khá toàn diện, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho sự hình thành và phát triển kinh tế chăm sóc, như Bộ luật Lao động, Luật Bình đẳng giới, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Dân số và Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030. Trong đó đã đặt ra nhiều mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp để thu hẹp khoảng cách giới, tạo điều kiện, cơ hội để phụ nữ, nam giới tham gia thụ hưởng bình đẳng trên các lĩnh vực.
Một trọng tâm là giảm thiểu và phân bổ lại công việc chăm sóc không được trả công. Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới đặt mục tiêu giảm thời gian phụ nữ dành cho công việc nội trợ và chăm sóc gia đình xuống còn 1,7 lần vào năm 2025 và 1,4 lần vào năm 2030 so với nam giới. Thực tế hiện nay, tỷ lệ thời gian làm công việc không được trả công của phụ nữ đã giảm còn 1,68 lần so với nam giới, đạt mục tiêu năm 2025 nhưng vẫn là thách thức đối với cơ hội việc làm và phát triển kinh tế của phụ nữ, cũng như ảnh hưởng đến năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực dài hạn của đất nước.
Vấn đề này càng cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa dân số, dự báo bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2034; quy mô hộ gia đình thu hẹp, mức sinh giảm và di cư lao động gia tăng làm nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn, trong khi mô hình chăm sóc truyền thống vẫn chủ yếu dựa vào gia đình và phụ nữ.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà cho biết, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương liên quan đến xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, phát triển dịch vụ xã hội, chăm sóc sức khỏe và thích ứng với già hóa dân số, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và biến đổi cơ cấu việc làm. Đây là những tiền đề để Việt Nam xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế chăm sóc, kết hợp giữa y tế, phục hồi chức năng, công tác xã hội, chăm sóc gia đình và cộng đồng.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà, việc hình thành nền kinh tế chăm sóc toàn diện, bao trùm sẽ góp phần tạo thêm cơ hội để phụ nữ tham gia và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng Đại diện UN Women tại Việt Nam cho rằng cần thay đổi cách nhìn về kinh tế chăm sóc, từ một vấn đề chủ yếu mang tính xã hội thành một bộ phận thiết yếu của cơ sở hạ tầng kinh tế. Theo bà, đầu tư vào các dịch vụ chăm sóc dễ tiếp cận, phù hợp về chi phí và có chất lượng có thể đồng thời tạo việc làm ổn định, thúc đẩy bình đẳng giới và góp phần xây dựng nền kinh tế mạnh mẽ, bền vững hơn.
“Chăm sóc là cơ sở hạ tầng kinh tế – và cần được đối xử đúng nghĩa…; đầu tư vào các dịch vụ chăm sóc sức khỏe dễ tiếp cận, giá cả phải chăng và chất lượng cao có thể mang lại ba lợi ích: việc làm ổn định, bình đẳng giới tốt hơn và nền kinh tế mạnh mẽ, bền vững hơn”, Trưởng Đại diện UN Women tại Việt Nam cho biết.
Bà Caroline Nyamayemombe nhấn mạnh ba thông điệp. Thứ nhất, chăm sóc là hạ tầng của nền kinh tế. Già hóa dân số, thay đổi cấu trúc gia đình, di cư và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày càng tăng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đòi hỏi thu hẹp khoảng cách về công việc chăm sóc không được trả lương của phụ nữ, đồng thời nâng cao kỹ năng, quyền năng và cơ hội tham gia thị trường lao động của phụ nữ.
Thứ hai, xây dựng hệ thống chăm sóc cần sự phối hợp giữa chính sách công, đầu tư của khu vực tư nhân và kinh nghiệm thực tiễn của các tổ chức xã hội, người lao động, phụ nữ, giới học thuật và cộng đồng.
Thứ ba, APEC 2027 là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy một chương trình nghị sự khu vực về trao quyền kinh tế cho phụ nữ, gắn kinh tế chăm sóc với kinh tế xanh, kinh tế số và những thay đổi nhân khẩu học.
UN Women khẳng định sẵn sàng đồng hành cùng Bộ Nội vụ và các đối tác trong xây dựng bằng chứng, chính sách, đầu tư và các sáng kiến thiết thực nhằm thúc đẩy trao quyền kinh tế cho phụ nữ và phát triển nền kinh tế chăm sóc.
Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi về các khía cạnh của kinh tế chăm sóc và sự cần thiết phải thúc đẩy kinh tế chăm sóc trong bối cảnh già hóa dân số hiện nay; kinh nghiệm thực tiễn và chính sách về kinh tế chăm sóc trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương; thảo luận về các ưu tiên chính sách cho APEC và hợp tác khu vực trong lĩnh vực chăm sóc. Các ý kiến cho rằng việc xây dựng hệ thống chăm sóc hiệu quả đòi hỏi trách nhiệm và đầu tư chung từ chính phủ, doanh nghiệp, cộng đồng và gia đình, bao gồm các dịch vụ chăm sóc, môi trường làm việc thân thiện với gia đình, bảo trợ xã hội, phát triển các doanh nghiệp chăm sóc và đổi mới sáng tạo./.
