Lần nghiên cứu này, đoàn tiếp tục thực hiện đo vẽ thành Lồi bằng công nghệ GIS và nghiên cứu nguyên vật liệu xây thành bằng phương pháp phân tích từ tính.
Ngày 20/8, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) thông tin, đơn vị vừa phối hợp với các chuyên gia đến từ trường đại học, viện nghiên cứu Nhật Bản (Đại học Kanazawa, Đại học Rikkyo, Đại học Tokyo, Đại học Waseda, Viện nghiên cứu Kyoto), cùng Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế thực hiện nghiên cứu, đo vẽ cấu trúc thành Lồi. Đây là sự tiếp nối chương trình hợp tác giữa hai bên bắt đầu từ năm 2024. Lần nghiên cứu này, đoàn tiếp tục thực hiện đo vẽ thành Lồi bằng công nghệ GIS và nghiên cứu nguyên vật liệu xây thành bằng phương pháp phân tích từ tính.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Quảng, Phó Trưởng Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) cho hay, nội dung hợp tác nghiên cứu với các chuyên gia Nhật Bản gồm việc khảo sát tổng thể di tích thành Lồi, hoàn thiện nghiên cứu cấu trúc thành, xây dựng mô hình 3D thử nghiệm nhằm đánh giá hình thái tường thành, các gò đất liên quan. Đồng thời, các chuyên gia thực hiện kiểm tra hiện trạng gạch xây tường lũy và nghiên cứu phân tích từ tính khảo cổ đối với gạch. Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu, các chuyên gia tập trung vào lũy Nam của thành (đây là lũy thành còn nguyên vẹn nhất) nhằm làm rõ cấu trúc, kỹ thuật, sự tận dụng tự nhiên của người Champa trong xây dựng thành lũy... Kết quả nghiên cứu đã phát hiện những điểm mới thú vị so với những lần nghiên cứu trước, góp phần hoàn thiện sơ đồ cấu trúc chuẩn của thành. Việc hợp tác nghiên cứu lần này không chỉ giúp bổ sung tư liệu khoa học về di tích thành Lồi, mà còn góp phần thúc đẩy trao đổi học thuật, chia sẻ phương pháp nghiên cứu và tăng cường kết nối quốc tế trong lĩnh vực lịch sử - khảo cổ học giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam - Nhật Bản.
Thành Lồi hiện thuộc địa bàn Thủy Xuân, thành phố Huế, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 7km về phía Tây. Thành Lồi có cấu trúc cơ bản dạng gần vuông, còn tương đối nguyên vẹn so với nhiều tòa thành cổ Champa khác ở khu vực miền Trung. Thành được xây dựng trên cơ sở tận dụng tối đa địa thế tự nhiên của vùng đồi Long Thọ và Sông Hương. Năm 2014, Thành Lồi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Quốc gia cần được bảo vệ...
Qua nghiên cứu, Tiến sĩ Nguyễn Văn Quảng đánh giá, thành Lồi được xây dựng bằng cách triệt để lợi dụng địa hình của các dãy đồi cao phía nam Sông Hương. Cụ thể phía Bắc là sông Hương như bức thành tự nhiên vững chãi; phía Đông và Nam là đồi núi điệp trùng, đứng trên lũy thành có thể bao quát xung quanh. Trong số các thành lũy Champa ở Bắc Hải Vân đến Nam đèo Ngang không có tòa thành nào có vị trí tương tự thành Lồi. Trong lần khảo sát này, các nhà nghiên cứu nhận thấy, bên cạnh cấu trúc vòng thành khép kín, phía Bắc, Tây, Đông có sông Hương, sông Long Thọ và Khe Đá bao bọc; ở thành Lồi còn tồn tại ít nhất 6 mô đất rộng, bằng phẳng nhô ra khỏi bên ngoài lũy thành. Một ụ ở gần giữa lũy Đông, ngay phía sau đình làng Dương Xuân Thượng; một ụ ở góc Đông Nam thành; khoảng giữa lũy Nam có thể có 3 ụ; góc Tây Nam có 1 ụ. Các ụ đất này, một số được đắp hoàn toàn bằng đất đồi và gạch vụn (lũy Nam), hoặc tận dụng địa hình đồi gò để tạo thành (góc Đông Nam, Tây Nam và giữa lũy Đông). Trong khảo cổ học, các ụ đất này có thể là nơi đặt các chòi canh để quan sát và kiểm soát sự xâm nhập từ bên ngoài. Từ các địa điểm đó, có thể phóng tầm mắt bao quát toàn bộ khu vực rộng lớn xung quanh.
Với quy mô và vị trí tồn tại, cho thấy thành Lồi là một di tích quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử - văn hóa Champa giai đoạn sớm. Tuy nhiên, việc nghiên cứu di tích này vẫn còn những ẩn số chưa thể sáng tỏ. Vì vậy, việc tiến hành khai quật di tích là cần thiết, nhất là trong điều kiện các hoạt động cư trú, sản xuất và xây mộ hiện nay ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự toàn vẹn của các lũy thành./.
