Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Chủ động thích ứng, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách nhà nước.
Chiều 9/4, Quốc hội nghe các Báo cáo về: Đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030.
* Kiên định nguyên tắc tăng trưởng thực chất, giữ vững ổn định vĩ mô
Về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, từ các đánh giá bổ sung cho thấy, kinh tế - xã hội Việt Nam năm 2025 phục hồi, tăng tốc rõ nét. Một số chỉ tiêu vượt mức đã báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10: GDP đạt 8,02% (vượt mức ước 8%), hoàn thành và vượt 15/15 chỉ tiêu, khẳng định nỗ lực của toàn hệ thống và hiệu quả điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt trong những tháng cuối năm, củng cố vào kết quả chung của giai đoạn 2021 - 2025.
Ủy ban cũng nhận thấy các hạn chế, khó khăn của năm 2025 qua đánh giá bổ sung đã bộc lộ rõ hơn một số vấn đề cần lưu ý, nhất là tính đồng bộ và hiệu quả của việc thể chế hóa, tổ chức thực thi chính sách, pháp luật chưa cao.
Bên cạnh đó, áp lực điều hành kinh tế vĩ mô gia tăng trong bối cảnh thế giới biến động; chất lượng tăng trưởng chưa bền vững, còn phụ thuộc lớn vào vốn, lao động và khu vực FDI; mức độ tự chủ của nền kinh tế còn hạn chế, năng lực nội tại, công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp trong nước còn yếu. Năng lực bộ máy hành chính nhà nước có lúc, có nơi còn hạn chế. Các vấn đề xã hội, nhân lực, môi trường và già hóa dân số gia tăng sức ép. Những hạn chế này không chỉ trong ngắn hạn mà mang tính cơ cấu, tích tụ qua nhiều năm, đòi hỏi giải pháp căn cơ, đồng bộ và quyết liệt hơn.
Đánh giá về tình hình những tháng đầu năm 2026, Chủ nhiệm Uỷ ban Phan Văn Mãi cho rằng, mức độ bất định của kinh tế toàn cầu tăng nhanh, mang tính hệ thống; xung đột tại khu vực Trung Đông làm gia tăng rủi ro an ninh năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất và ổn định tài chính toàn cầu. Chính sách thương mại, thuế quan của các nền kinh tế lớn, nhất là Hoa Kỳ, diễn biến khó lường, tiềm ẩn rủi ro đối với xuất khẩu.
Với độ mở lớn, Việt Nam chịu tác động trực tiếp, đặc biệt qua giá năng lượng, đồng thời bị ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu, dòng vốn đầu tư và tâm lý thị trường, cần được đặc biệt lưu ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra ngay từ đầu năm.
Trong nước, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định nhưng dư địa chính sách còn hạn chế, trong khi rủi ro bên ngoài gia tăng, đòi hỏi điều hành phải chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách kịp thời, hiệu quả.
Do vậy, bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp đã nêu tại Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội, Ủy ban đề nghị cần tập trung: theo dõi sát thị trường năng lượng và chính sách thuế, thương mại quốc tế; kịp thời đánh giá tác động, xây dựng kịch bản điều hành phù hợp, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách; đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện thể chế pháp luật và cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất, hiệu quả; xây dựng, triển khai chương trình phát triển doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài; cải cách quy trình đầu tư, cả đầu tư công và đầu tư tư nhân, theo hướng rút ngắn thời gian, tăng tính đồng bộ, tránh dàn trải, kém hiệu quả.
Bên cạnh đó, thời gian gần đây, nhiều ý kiến phản ánh tội phạm trên không gian mạng, nhất là lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tiếp tục gia tăng, diễn biến tinh vi; tình trạng thực phẩm giả, kém chất lượng và bất cập trong quản lý khám, chữa bệnh tư nhân gây bức xúc, ảnh hưởng đến sức khỏe và niềm tin xã hội. Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi đề nghị có giải pháp đồng bộ, xử lý tận gốc các yếu tố phát sinh, bảo đảm kỷ cương pháp luật và an toàn xã hội; đồng thời đề nghị quan tâm hơn đến vấn đề an toàn thực phẩm, an toàn giao thông và ô nhiễm môi trường.
Về tình hình, kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025, dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, khó khăn, thách thức trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn, gay gắt hơn giai đoạn trước, điều này đòi hỏi việc xây dựng và triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 phải được đặt trong bối cảnh mới, với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh: “Đây là giai đoạn cần tư duy phát triển mới, quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cấp, các ngành để tạo đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, qua đó củng cố nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo”.
Từ đó, Ủy ban đề nghị, việc xây dựng và tổ chức thực hiện Kế hoạch kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 cần bám sát và cụ thể hóa đầy đủ các định hướng tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, các nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị.
“Đồng thời kiên định nguyên tắc tăng trưởng thực chất, giữ vững ổn định vĩ mô, sử dụng hiệu quả nguồn lực và gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội; bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm, rõ thứ tự ưu tiên, gắn với nguồn lực, lộ trình thực hiện, tạo chuyển biến rõ nét ngay từ đầu giai đoạn 2026 – 2030” – báo cáo của Ủy ban nêu rõ.
* Chính sách tài khóa được điều hành chủ động, linh hoạt, kịp thời
Cũng tại phiên họp, Tổng Kiểm toán Nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 và Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày Báo cáo thẩm tra.
Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2024, Tổng Kiểm toán Nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, qua kiểm toán Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 tại Bộ Tài chính và tổng hợp một số kết quả kiểm toán chủ yếu của các cuộc kiểm toán tổ chức trong năm 2025, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước 21.798,7 tỷ đồng và 1.728.752,09 USD; kiến nghị khác 19.450 tỷ đồng và 127.513.717,8 USD; kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ, thay thế, ban hành mới đối với một số nội dung không phù hợp với quy định pháp luật hoặc chưa phù hợp với thực tiễn của 166 văn bản.
Về thu ngân sách nhà nước, quyết toán 2.057.544 tỷ đồng, đạt 121% dự toán giao (tương ứng vượt 356.459 tỷ đồng), tăng 16,2% so với thực hiện năm 2023 (1.770.776 tỷ đồng).
Về chi ngân sách nhà nước, quyết toán 2.148.477 tỷ đồng, bằng 98,8% dự toán. Trong đó, chi đầu tư phát triển, quyết toán 720.862 tỷ đồng, bằng 106,4% dự toán giao. Chi thường xuyên, quyết toán 1.320.495 tỷ đồng, tăng 4,8% so với dự toán giao. Kết quả kiểm toán cho thấy, một số khoản chi sự nghiệp nguồn ngân sách Trung ương đạt thấp so với dự toán (lĩnh vực giáo dục - đào tạo, dạy nghề đạt 76,7%; lĩnh vực văn hóa thông tin đạt 44,6%; lĩnh vực bảo vệ môi trường đạt 77%).
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, trong năm 2024, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt, chấn chỉnh, tăng cường kỷ luật, kỷ cương chấp hành pháp luật về tài chính và ngân sách nhà nước. Chính sách tài khóa được điều hành chủ động, linh hoạt, kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội và đời sống người dân.
Tuy nhiên, Báo cáo của Chính phủ và Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, còn nhiều tồn tại, hạn chế kéo dài nhiều năm trong lập, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 tại một số bộ, ngành, địa phương. Tình trạng điều chỉnh thông tin, số liệu quyết toán ngân sách nhà nước khá lớn sau thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách nhà nước chưa được khắc phục và chưa thực hiện đúng theo yêu cầu tại Nghị quyết số 223/2025/QH15 của Quốc hội.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách nhà nước; kịp thời khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm kéo dài nhiều năm; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và có giải pháp xử lý triệt để các tồn tại, hạn chế nêu trong báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024./.
