Ngày 17/4, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) tổ chức hội nghị “Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ một số công nghệ chiến lược và tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam”.
Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chủ trì hội nghị.
Chủ tịch Viện Hàn lâm Trần Hồng Thái nhấn mạnh: Hội nghị được xem như một “Hội nghị Diên Hồng”, quy tụ trí tuệ của các thế hệ lãnh đạo qua nhiều thời kỳ cùng đông đảo các nhà khoa học đầu ngành. Đây cũng được coi là bước đi quan trọng để Viện thực hiện tái cơ cấu, hướng tới xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trở thành trung tâm khoa học công nghệ nòng cốt, có vai trò dẫn dắt về khoa học và công nghệ của quốc gia.
Các đại biểu tập trung trình bày, thảo luận về 3 nội dung: Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ một số công nghệ chiến lược; mục tiêu và giải pháp nhằm tăng cường năng lực Viện Hàn lâm và Đề án thành lập Hội đồng Viện sĩ Viện Hàn lâm.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Điệp, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đánh giá, một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là tình trạng "chảy máu chất xám", khi nhiều nhà khoa học có năng lực rời Viện Hàn lâm sang các đơn vị khác. Nguyên nhân chủ yếu là do thu nhập và điều kiện làm việc chưa đủ cạnh tranh so với các trường đại học hoặc tổ chức nghiên cứu khác. Để thực hiện được các nhiệm vụ chiến lược, yếu tố con người là then chốt. Do đó, Viện Hàn lâm cần trở thành môi trường làm việc hấp dẫn, là "điểm đến mơ ước" đối với các nhà khoa học trẻ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại các quốc gia như Pháp, việc được làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia (CNRS) là một vinh dự lớn. Đây là điều mà Việt Nam cần hướng tới.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Điệp cũng cho rằng, việc triển khai quá nhiều mục tiêu cùng lúc có thể dẫn đến dàn trải, thiếu trọng tâm. Vì vậy, cần lựa chọn một số trụ cột ưu tiên để tập trung nguồn lực, từ đó tạo ra những kết quả rõ nét.
Còn theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, nhà toán học Phùng Hồ Hải, cần ưu tiên đầu tư cho thế hệ trẻ. Khi chưa có các chương trình học bổng bài bản cho nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ (postdoc), chưa tạo được môi trường thu hút nhân tài thì việc đặt ra danh hiệu viện sĩ có thể chưa thực sự cần thiết; thay vào đó, nên tập trung làm tốt những nền tảng cơ bản trước. "Cần xây dựng các tiêu chuẩn rõ ràng để đảm bảo chất lượng và tính liêm chính khoa học. Thực tế hiện nay, hoạt động công bố khoa học trong nước vẫn còn tồn tại những vấn đề về chuẩn mực và đạo đức học thuật. Do đó, Viện Hàn lâm cần xác lập được các tiêu chuẩn cao, trở thành đơn vị dẫn đầu, mang tính "flagship" của quốc gia”, Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Hồ Hải cho hay.
Các nhà khoa học đã thảo luận và cho ý kiến về định hướng, mục tiêu và giải pháp đã đề ra, nhấn mạnh một số vấn đề trọng tâm cần lưu ý trong quá trình triển khai để xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới. Các đại biểu cho rằng, đối với những nội dung lớn, mới và có tính chiến lược, cần được nghiên cứu thận trọng, toàn diện và có chiều sâu, bảo đảm cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Việc triển khai các đề án phải được thực hiện một cách hệ thống, đồng bộ, có lộ trình rõ ràng, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản với phát triển công nghệ và nhu cầu thực tiễn của đất nước.
Các ý kiến cũng đề nghị cần tăng cường nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng về tính khả thi, hiệu quả và tác động dài hạn của từng mục tiêu, đi cùng giải pháp; việc xây dựng các cơ chế, chính sách cần được tiếp cận theo hướng đổi mới, linh hoạt nhưng chặt chẽ, tạo điều kiện thuận lợi cho sáng tạo khoa học, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả trong tổ chức thực hiện./.
