Mỗi mái ấm được dựng lên không chỉ giúp các gia đình có nơi ở an toàn, ổn định mà còn là sự tiếp nối nghĩa tình đối với những người vẫn đang mang di chứng chiến tranh.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng di chứng của chất độc hóa học vẫn âm thầm hiện hữu trong cuộc sống của nhiều gia đình có người thân từng tham gia kháng chiến. Tại Nghệ An, chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát dành cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học không chỉ mang đến những ngôi nhà mới trước mùa mưa bão mà còn tiếp thêm niềm tin, sự sẻ chia và trách nhiệm của cộng đồng đối với những số phận còn chịu nhiều thiệt thòi vì hậu quả chiến tranh.
*An cư từ chính sách nghĩa tình
Ông Đậu Văn Thanh, Khối trưởng khối Nghi Hương 3, phường Cửa Lò cho biết toàn khối có ba trường hợp là con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Điểm chung của các gia đình là sức khỏe yếu, không có khả năng lao động, cuộc sống chủ yếu dựa vào trợ cấp và sự chăm sóc của người thân. Vì vậy, việc xây dựng hay sửa chữa nhà ở vượt quá khả năng của hầu hết các hộ.
Niềm vui hiện rõ trên gương mặt bà Nguyễn Thị Tịnh khi căn nhà của con gái bà là Nguyễn Thị Hà ở khối Nghi Hương 3 vừa được sửa chữa khang trang sau nhiều năm xuống cấp. Với gia đình bà, đó không chỉ là nơi che mưa, che nắng mà còn là món quà ý nghĩa giúp vơi đi nỗi lo thường trực mỗi mùa mưa bão. Ở tuổi 52, chị Hà mới có được một mái nhà kiên cố để yên tâm sinh sống. Là con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, chị mang di chứng chậm phát triển trí tuệ từ nhỏ, không thể học hết phổ thông, cũng không có khả năng tự chăm sóc bản thân hay lao động tạo thu nhập. Mọi sinh hoạt hằng ngày đều phụ thuộc vào gia đình.
Bà Nguyễn Thị Tịnh cho biết, chồng bà từng tham gia chiến đấu tại chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Hậu quả của chất độc hóa học không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người lính mà còn kéo dài sang thế hệ con cái. Hơn nửa thế kỷ qua, vợ chồng bà dành phần lớn thời gian chăm sóc con gái. Khi chị Hà lập gia đình và sinh con, ông bà tiếp tục trở thành chỗ dựa cho cả con và cháu. Căn nhà cũ được xây từ năm 2003 đã xuống cấp nghiêm trọng sau hơn 20 năm sử dụng, đặc biệt bị hư hỏng nặng sau hai trận bão lớn năm 2025. Khi địa phương triển khai chương trình hỗ trợ sửa chữa, xây dựng nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, gia đình chị Hà được ưu tiên đưa vào danh sách. Cùng với nguồn hỗ trợ của Nhà nước, anh em, họ hàng góp thêm kinh phí để sửa chữa căn nhà với tổng mức đầu tư khoảng 120 triệu đồng. Chỉ sau hơn một tháng thi công, ngôi nhà được hoàn thiện.
Niềm vui an cư cũng đến với gia đình chị Phan Thị Ngọc ở xóm Hưng Mỹ, xã Hưng Nguyên. Trước đây, gia đình chị sống trong căn nhà mái ngói xuống cấp nghiêm trọng. Mỗi khi mưa xuống, nước dột khắp nơi; trận mưa lũ năm 2025 khiến căn nhà hư hỏng nặng, cả gia đình phải sang ở nhờ nhà người thân vì lo ngại nhà có thể đổ sập. Đầu tháng 7/2026, gia đình chị chuyển vào ngôi nhà mới rộng khoảng 100m² với ba phòng ngủ, khu bếp và công trình vệ sinh khép kín. Căn nhà cũ chỉ còn giữ lại một phần để làm kho.
Cha chị Ngọc là cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam và bị phơi nhiễm chất độc hóa học. Hậu quả chiến tranh tiếp tục ảnh hưởng đến thế hệ sau. Bản thân chị nhiều năm điều trị bệnh, từng có thời gian sức khỏe tâm thần không ổn định; sau quá trình điều trị, gia đình mới xác định nguyên nhân có liên quan đến di chứng chất độc hóa học từ người cha. Hai con của chị cũng thường xuyên đau ốm, trong đó một cháu mắc bệnh động kinh phải điều trị nhiều lần. Hoàn cảnh khó khăn khiến gia đình không có điều kiện xây dựng nhà ở. Khoản kinh phí hỗ trợ của Nhà nước tuy chưa đủ so với tổng chi phí nhưng đã tạo động lực để vợ chồng chị vay mượn thêm người thân, quyết tâm xây dựng mái ấm mới. Sau gần ba tháng thi công, ngôi nhà hoàn thành, giúp gia đình ổn định cuộc sống trước mùa mưa bão.
Từ những ngôi nhà mới ở Cửa Lò và Hưng Nguyên có thể thấy, chương trình hỗ trợ nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học không chỉ cải thiện điều kiện sinh hoạt mà còn thể hiện sự tri ân đối với những gia đình vẫn đang mang hậu quả chiến tranh. Mỗi căn nhà được hoàn thành là kết quả của sự vào cuộc của chính quyền, sự hỗ trợ của cộng đồng và nỗ lực của chính các gia đình, góp phần giúp họ từng bước ổn định cuộc sống, có thêm niềm tin để vượt qua khó khăn.
*Chung tay hoàn thành những mái ấm còn dang dở
Nghệ An đã phê duyệt hỗ trợ 214 hộ gia đình với tổng kinh phí hơn 15,15 tỷ đồng, gồm 111 hộ xây mới và 103 hộ sửa chữa. Chỉ sau hơn ba tháng triển khai, nhiều căn nhà đã hoàn thành, góp phần giúp các gia đình ổn định cuộc sống và giảm bớt khó khăn do hậu quả chiến tranh để lại.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Văn Thành cho biết, từ năm 2023 đến nay, Nghệ An đã hỗ trợ xây mới và sửa chữa 20.802 căn nhà với tổng kinh phí hơn 3.116 tỷ đồng cùng hàng triệu ngày công của lực lượng vũ trang và nhân dân. Theo ông Thành, giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ là nguồn kinh phí hỗ trợ mà còn ở tinh thần đoàn kết, sẻ chia của cộng đồng. Đối với chương trình hỗ trợ nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, ông nhấn mạnh đây không chỉ là chính sách an sinh xã hội mà còn là sự tri ân của Đảng, Nhà nước đối với những gia đình còn mang hậu quả chiến tranh qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, Chương trình hỗ trợ nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học tại Nghệ An vẫn còn nhiều trường hợp cần thêm nguồn lực để hiện thực hóa giấc mơ an cư.
Tại xã Hưng Nguyên, từ đầu tháng 4/2026 đến nay, địa phương đã triển khai xây mới 4 căn nhà và sửa chữa 2 căn cho các đối tượng thụ hưởng. Tuy nhiên, vẫn còn 4 trường hợp dù đã được khảo sát, lập danh sách nhưng chưa thể triển khai do thiếu kinh phí hoặc chưa có đất xây dựng. Gia đình anh Nguyễn Văn Nam (43 tuổi), ở xóm Hưng Đạo 1, là một trong những trường hợp như vậy. Theo anh Nguyễn Văn Long, chuyên viên văn hóa xã Hưng Nguyên, anh Nam đã đủ điều kiện được hỗ trợ nhưng việc xây dựng vẫn phải tạm hoãn vì gia đình không có khả năng đối ứng kinh phí.
Ở tuổi gần 80, bà Hồ Thị Lam vẫn là chỗ dựa duy nhất của người con trai mắc khuyết tật trí tuệ đặc biệt nặng. Bà cho biết, cả hai vợ chồng đều từng tham gia kháng chiến tại chiến trường Bình Trị Thiên. Sau ngày đất nước thống nhất, gia đình trở về quê hương nhưng người con út sinh ra mang di chứng của chất độc hóa học. Hiện anh Nam không có khả năng lao động, mọi sinh hoạt đều phụ thuộc vào người mẹ già. Nguồn thu nhập của hai mẹ con chủ yếu dựa vào chế độ trợ cấp dành cho người khuyết tật và người có công. Trong khi đó, chi phí xây dựng ngày càng tăng khiến mức hỗ trợ hiện nay chưa đủ để gia đình có thể khởi công. Các con khác của bà Lam cũng có hoàn cảnh khó khăn nên chưa thể hỗ trợ thêm.
Không chỉ ở Hưng Nguyên, tại phường Cửa Lò cũng có ba trường hợp được xét hỗ trợ nhưng phải tạm thời từ chối vì chưa đủ điều kiện tài chính để xây dựng nhà ở.
Theo Phòng Người có công, Sở Nội vụ Nghệ An, quá trình triển khai vẫn gặp một số khó khăn do đối tượng thụ hưởng có biến động, một số hộ thay đổi phương án từ xây mới sang sửa chữa hoặc ngược lại. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng tăng trong thời điểm triển khai đồng loạt khiến nhiều gia đình khó bố trí phần kinh phí đối ứng.
Dù còn những trở ngại, chương trình đang được các cấp, ngành của Nghệ An tập trung triển khai với quyết tâm hoàn thành đúng tiến độ. Mỗi mái ấm được dựng lên không chỉ giúp các gia đình có nơi ở an toàn, ổn định mà còn là sự tiếp nối nghĩa tình đối với những người vẫn đang mang di chứng chiến tranh, góp phần lan tỏa giá trị nhân văn của chính sách an sinh và truyền thống "Đền ơn đáp nghĩa"./.
