Để công nghệ số thực sự trở thành công cụ bình đẳng giáo dục cho mọi người học, cần triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp với sự tham gia của Nhà nước, nhà trường, gia đình và toàn xã hội.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước ngoặt mới cho giáo dục. Không dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ, AI đang trở thành “đòn bẩy” thúc đẩy quá trình tái cấu trúc toàn diện, từ quản trị, giảng dạy đến nghiên cứu, mở ra một hệ sinh thái giáo dục linh hoạt và thích ứng hơn với thời đại số, theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ-TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
*Chuyển từ “số hóa” sang tái cấu trúc toàn diện
Ông Nguyễn Sơn Hải, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết: Chuyển đổi số trong giáo dục thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, từ tổ chức dạy học trực tuyến trong bối cảnh dịch COVID-19 đến triển khai các hệ thống quy mô toàn quốc như cơ sở dữ liệu ngành giáo dục, đăng ký thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông và tuyển sinh đại học trực tuyến.
Trong bối cảnh hiện nay, Nghị quyết 71-NQ/TW được ban hành khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, đã đặt ra yêu cầu chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng sâu rộng công nghệ số, AI trong giáo dục.
Theo ông Nguyễn Sơn Hải, nếu trước đây, chuyển đổi số giúp số hóa các hoạt động giáo dục, thì với AI, chúng ta đang bước sang giai đoạn tái cấu trúc toàn diện hoạt động dạy học và quản trị giáo dục. Đối với quản trị nhà trường, việc phát triển các nền tảng quản trị giáo dục thống nhất, cùng với xây dựng cơ sở dữ liệu bảo đảm “đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung” sẽ giúp các cơ sở giáo dục chuyển mạnh từ quản lý thủ công, phân tán sang quản trị dựa trên dữ liệu, quản trị thông minh, qua đó ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.
Để công nghệ số thực sự trở thành công cụ bình đẳng giáo dục cho mọi người học, cần triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp với sự tham gia của Nhà nước, nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Ba nhóm nhiệm vụ quan trọng được ông Nguyễn Sơn Hải đề cập gồm: phát triển năng lực số và năng lực AI cho người học; phát triển các nền tảng số và dữ liệu dùng chung; phát triển hạ tầng và điều kiện tiếp cận.
Cụ thể, Bộ đã ban hành Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT, trong đó đã tích hợp nội dung về năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, chương trình giáo dục AI cho học sinh phổ thông đang được thí điểm và dự kiến triển khai chính thức từ năm học 2026–2027.
*Chuyển đổi tư duy đào tạo thích ứng với thời đại số
Đề cập đến việc chuyển đổi tư duy trong nghiên cứu, đào tạo để thích ứng với thời đại số, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Thị Thúy Phương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh (Đại học Thái Nguyên) cho biết, những năm gần đây, nhà trường đã thay đổi mạnh mẽ trong tư duy nghiên cứu và cách tiếp cận. Từ mô hình nghiên cứu thiên về thành tích học thuật, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh chuyển sang định hướng nghiên cứu gắn với giải quyết các bài toán phát triển thực tiễn của địa phương và doanh nghiệp.
Các đề tài nghiên cứu không chỉ phục vụ công bố mà phải xác định rõ đối tượng thụ hưởng, địa chỉ ứng dụng và khả năng chuyển hóa thành mô hình, chính sách hoặc giải pháp quản trị. Những lĩnh vực trọng tâm bao gồm chuyển đổi số trong doanh nghiệp, phát triển chuỗi giá trị, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. “Mục tiêu đặt ra là mỗi công trình nghiên cứu không chỉ dừng ở sản phẩm học thuật mà trở thành tài sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh chia sẻ.
Để tạo đột phá thực chất, yếu tố con người được xác định là trung tâm. Trong đó, một giải pháp quan trọng được Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Thị Thúy Phương chia sẻ đó là phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu từ sớm. Sinh viên được khuyến khích tham gia nghiên cứu khoa học ngay từ năm thứ hai, thứ ba; đồng thời được hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, tham gia các cuộc thi khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Hoạt động nghiên cứu được gắn với thực tiễn doanh nghiệp, từng bước hình thành hệ sinh thái học thuật sáng tạo, trong đó giảng viên và sinh viên đều là chủ thể tạo ra tri thức và đổi mới. Bên cạnh đó, nhà trường hướng tới hình thành các trung tâm nghiên cứu ứng dụng, phòng thí nghiệm liên kết, nơi tri thức học thuật được triển khai ngay trong môi trường doanh nghiệp./.
