Những mô hình đang hình thành ở Esports, MMA và các đội tuyển khác nếu được duy trì sau Đại hội sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái thể thao chuyên nghiệp.
Đằng sau hành trình của gần 500 thành viên Đoàn Thể thao Việt Nam tại Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (ASIAD 20) không chỉ là quá trình tập luyện, tập huấn và đầu tư của ngành thể thao, mà ngày càng có sự tham gia rõ nét hơn của các liên đoàn, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Từ vận chuyển, trang thiết bị, điều kiện tập luyện đến tổ chức hệ thống thi đấu, nguồn lực xã hội đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuẩn bị cho đấu trường châu lục.
*Nguồn lực ngoài ngân sách tham gia sâu hơn vào lĩnh vực thể thao
Hai đội tuyển Esports và võ thuật tổng hợp (MMA) là những ví dụ khá rõ về sự tham gia của các tổ chức xã hội nghề nghiệp và doanh nghiệp vào quá trình hình thành lực lượng dự ASIAD 20.
Hội Thể thao điện tử giải trí Việt Nam (VIRESA) vừa tổ chức lễ xuất quân đội tuyển Esports Việt Nam tham dự ASIAD 20. Cùng với VIRESA, các doanh nghiệp phát hành game cũng tham gia vào quá trình chuẩn bị. Đại diện VNGGames, đơn vị phát hành 3 trong 4 tựa game mà Esports Việt Nam thi đấu tại ASIAD 20, đánh giá việc Esports tiếp tục là môn tranh huy chương chính thức tại ASIAD tạo điều kiện để nội dung này được đầu tư theo hướng chuyên nghiệp hơn.
Mô hình này cho thấy một đặc điểm riêng của Esports: Nguồn lực xã hội không chỉ nằm ở tiền tài trợ mà còn nằm ở chính hệ thống giải đấu, nền tảng công nghệ, bản quyền, hạ tầng thi đấu và cộng đồng người chơi. Khi những yếu tố này được kết nối với hệ thống tuyển chọn quốc gia, doanh nghiệp trở thành một mắt xích trong chuỗi phát triển vận động viên thay vì chỉ xuất hiện ở thời điểm thi đấu quốc tế.
Trong khi đó, với môn MMA, nguồn lực xã hội được thể hiện rõ hơn thông qua vai trò của Liên đoàn Võ thuật tổng hợp Việt Nam (VMMAF) và sự đầu tư trực tiếp cho vận động viên. Tại ASIAD 20, đội tuyển MMA Việt Nam có 6 thành viên, gồm 1 lãnh đội, 3 huấn luyện viên và 2 vận động viên là Quàng Văn Minh, thi đấu hạng 77kg nam MMA truyền thống, và Lò Thị Phung, thi đấu hạng 54kg nữ MMA hiện đại.
Đây là lần đầu tiên MMA Việt Nam tham dự ASIAD. Hai võ sĩ được lựa chọn trên cơ sở thành tích và kinh nghiệm thi đấu quốc tế, trong đó Lò Thị Phung từng giành huy chương Vàng hạng 49kg MMA hiện đại tại Giải vô địch MMA châu Á 2026 ở Trung Quốc, còn Quàng Văn Minh từng giành huy chương Vàng SEA Games 33 năm 2025.
Trước đó, Liên đoàn Võ thuật tổng hợp Việt Nam công bố mức thưởng 500 triệu đồng cho Huy chương Vàng, 200 triệu đồng cho Huy chương Bạc và 100 triệu đồng cho Huy chương Đồng. Đây là khoản thưởng của Liên đoàn, chưa bao gồm tiền thưởng theo quy định của Nhà nước và các khoản thưởng nóng khác tại Đại hội. Mức thưởng cho thấy vai trò của tổ chức xã hội nghề nghiệp trong việc tạo thêm động lực cho vận động viên.
*Xã hội hóa để mở rộng hệ sinh thái thành tích cao
Thông qua Esports và MMA, có thể thấy xã hội hóa đang tạo ra những cách thức tham gia khác nhau vào thể thao thành tích cao. Với Esports, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu tổ chức giải đấu, phát triển hệ thống thi đấu và cung cấp hạ tầng công nghệ. Với MMA, liên đoàn có thể trực tiếp tạo thêm nguồn lực cho vận động viên thông qua chế độ thưởng và tổ chức các hoạt động chuyên môn. Ở cấp độ toàn đoàn, doanh nghiệp có thể tham gia vào những lĩnh vực bảo đảm như vận chuyển, dinh dưỡng, trang thiết bị và truyền thông.
Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng phát triển các môn thể thao trọng điểm được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 816/QĐ-TTg ngày 7/5/2026. Chương trình giai đoạn 2026-2045 đặt mục tiêu xây dựng lực lượng vận động viên đủ năng lực cạnh tranh huy chương tại ASIAD và Olympic, đồng thời hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị huấn luyện cùng các điều kiện bảo đảm như dinh dưỡng và hồi phục.
Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của xã hội hóa không chỉ được đo bằng số tiền tài trợ cho một kỳ Đại hội. Hiệu quả bền vững nằm ở khả năng hình thành những chuỗi liên kết lâu dài giữa cơ quan quản lý nhà nước, liên đoàn, câu lạc bộ, doanh nghiệp và vận động viên. Khi nguồn lực xã hội được đưa vào từ khâu đào tạo, thi đấu, chăm sóc vận động viên đến phát triển thị trường, thể thao thành tích cao có thêm điều kiện giảm sự phụ thuộc vào một nguồn lực duy nhất.
Những mô hình đang hình thành ở Esports, MMA và các đội tuyển khác nếu được duy trì sau Đại hội sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái thể thao chuyên nghiệp, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng và quản lý, còn các tổ chức xã hội và doanh nghiệp tham gia ngày càng sâu vào quá trình tạo ra thành tích./.
