Dù đã có những đổi thay bước đầu nhưng cuộc sống của người dân bản Là Si vẫn bị bao trùm bởi đói nghèo, giao thông cách trở và những rào cản về nhận thức để bước vào đời sống hiện đại, nơi đây được xem là một trong những điểm dân cư đặc biệt khó khăn của tỉnh Lai Châu.
Nằm cheo leo nơi biên giới xa xôi của tỉnh Lai Châu, bản Là Si (xã Thu Lũm) là nơi sinh sống của đồng bào La Hủ với vô vàn thiếu thốn. Năm 2026, ánh điện đã thắp lên niềm hy vọng mới cho bản Là Si, nhưng để biến hy vọng thành hiện thực, cần thêm nhiều nguồn lực và giải pháp đồng bộ.
* Khó khăn bủa vây nơi “cuối đường, cuối sóng”
Dù đã có những đổi thay bước đầu nhưng cuộc sống của người dân bản Là Si vẫn bị bao trùm bởi đói nghèo, giao thông cách trở và những rào cản về nhận thức để bước vào đời sống hiện đại, nơi đây được xem là một trong những điểm dân cư đặc biệt khó khăn của tỉnh Lai Châu.
Để đến được đây, phải vượt hơn 300 km đường núi từ trung tâm tỉnh. Trong đó, đoạn từ bản Thu Lũm vào Là Si dài khoảng 30 km là hành trình đầy thử thách. Con đường đất quanh co qua những cánh rừng già, nhiều đoạn chỉ vừa một xe ô tô, thường xuyên bị đất đá sạt lở, cây đổ chắn lối. Chỉ 30 km thôi nhưng phải mất gần 3 giờ đồng hồ chúng tôi mới vào tới bản.
Đi cùng với chúng tôi là Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Thu Lũm Tẩn Lở Tông, anh nói: "Nhà báo đã thấy sự khó khăn của Là Si chưa! Giờ cuối tháng 3 đang là mùa khô, đi được như thế này là tốt lắm rồi. Vào mùa mưa, bản bị cô lập, anh em biên phòng vào bản chỉ còn cách đi bộ, vất vả lắm!".
Vào đến Là Si khi trời đã tối mịt, đồng hồ chỉ 20 giờ tối, chúng tôi ở qua đêm trong bản. Từ Tết Nguyên đán, bản đã có điện lưới, thế nhưng, cái đói nghèo vẫn cảm nhận rõ rệt.
Bản hiện có khoảng 20 hộ dân với hơn 100 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc La Hủ với nhiều tập quán sinh sống truyền thống còn tồn tại. Trước đây, người dân chủ yếu sống du canh, du cư, dựng lán tạm trên rừng, cuộc sống bấp bênh, thiếu ổn định. Từ năm 2009, Bộ đội Biên phòng Lai Châu xẻ gỗ, vác từng tấm tôn vào làm nhà cho người dân. Tỉnh Lai Châu cũng có nhiều chính sách đặc thù, hỗ trợ… để người La Hủ ở Là Si đổi thay nhưng chưa được như kỳ vọng. Sự cô lập về địa lý và đặc biệt là tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước khiến người La Hủ ở đây vẫn đói nghèo.
Cả bản chỉ nuôi có 2 con lợn và vài đàn gà. Là Si có nhiều cái không như: Đa phần người dân không nói được tiếng phổ thông, không sóng điện thoại, không internet, không ti vi… Để di chuyển từ bản ra xã làm giấy tờ hoặc công việc chỉ còn cách đi bộ vì không ai có một chiếc xe máy. Việc sinh đẻ hoàn toàn thuận theo tự nhiên vì trạm y tế ở quá xa. Số người dân biết trồng trọt, chăn nuôi đếm trên đầu ngón tay.
Để trò chuyện với đồng bào, chúng tôi phải nhờ Trung tá Khoàng Ló Giá, Đội trưởng vận động quần chúng Đồn Biên phòng Thu Lũm làm thông dịch. Chỉ có anh là người thông thạo tiếng của bà con.
Ngồi trong căn nhà gỗ lợp tôn khoảng 30m2 nhuốm màu rêu phong của thời gian, rít xong điếu thuốc lào, ông Pừ Là Xạ, một người dân trong bản cho biết, cả bản chỉ có 3 hộ trồng trọt, mỗi năm được khoảng 1 tạ gạo/hộ. Đất ở đây có độ dốc lớn, ruộng ít, đất kém màu mỡ nên bà con trồng trọt năng suất không cao. Những tháng giáp hạt, bà con đi vào rừng tìm kiếm củ mài, củ nâu, măng…, cái gì ăn được bà con mang về để ăn. Thỉnh thoảng có bộ đội biên phòng vào mang gạo, mì tôm phân phát cho bà con.
Chị Vàng Lủ Pứ cũng ở bản Là Si chia sẻ, cán bộ dân số kế hoạch hóa gia đình của xã cũng xuống tuyên truyền nhưng do đường sá xa xôi, bà con không có xe máy nên các chị em phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nếu có sinh con thì cũng đẻ tại nhà, giữ truyền thống ngày xưa.
Cùng ở và chứng kiến tận mắt nơi đây mới thấy sự khó khăn, vất vả của người La Hủ ở bản Là Si. Một số ngôi nhà lợp tôn, nền đất được bộ đội biên phòng dựng cho nay đã xiêu vẹo hoặc không có người ở. Bên trong nhà chỉ có khu bếp với những vật dụng đơn sơ. Nhìn cảnh bộ đội biên phòng chia từng con cá khô cho bà con khiến chúng tôi không khỏi cảm thấy bùi ngùi khi cuộc sống của người La Hủ ở đây đang vô vàn khó khăn.
* Nỗ lực đổi thay từng ngày
Bản Là Si hiện đã có điện lưới. Giờ đây, người dân trong bản đã có thể từng bước tiếp cận với đời sống hiện đại như được xem truyền hình, biết thêm được nhiều thứ để thay đổi nhận thức. Khi đó, các chính sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước được tuyên truyền, tiếp cận gần hơn với bà con.
Trưởng bản Là Si Lỳ Nhù Xề cho biết, khi có điện, bà con trong bản rất vui mừng. Giờ bà con trong bản mong muốn có sóng điện thoại, internet, ti vi… để học hỏi những nơi khác cách làm ăn, trồng trọt và phát triển kinh tế. Bà con mong Nhà nước tiếp tục quan tâm, các nhà hảo tâm giúp đỡ để bản vượt qua khó khăn.
Từ khi có điện lưới, các chiến sĩ Đồn Biên phòng Thu Lũm thay nhau cầm máy chiếu vào bản để chiếu phim cho bà con xem. Dù chưa hiểu được chữ và tiếng phổ thông mà chỉ xem hình ảnh nhưng đây là bước khởi đầu để bà con dần quen và tiếp cận với những cái mới.
Trung tá Khoàng Ló Giá, Đội trưởng vận động quần chúng Đồn Biên phòng Thu Lũm cho biết, khi chiếu phim cho bà con, đến chương trình nào thì anh dịch luôn cho bà con hiểu. Kiên trì, vận động để bà con hiểu và làm theo, dần thay đổi nhận thức.
Bộ đội biên phòng đã “cắm bản”, cùng ăn, cùng ở, cùng làm với người dân, giúp họ dựng nhà, mở đường, hướng dẫn sản xuất và tuyên truyền pháp luật. Từ những lán tạm bợ, nhiều hộ đã có nhà ở kiên cố hơn. Người dân từng bước được hướng dẫn trồng rau, nuôi gia cầm, thay đổi tập quán sản xuất. Công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và nhận thức của đồng bào.
Những năm qua, Đảng, Nhà nước và tỉnh Lai Châu đã có những chính sách đặc biệt để đời sống của người dân La Hủ ở bản Là Si dần chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, những khó khăn căn bản vẫn chưa thể giải quyết trong “một sớm, một chiều”.
Quan trọng nhất là việc giúp bà con thay đổi nhận thức, không còn tâm lý ỷ lại, trông chờ vào Nhà nước mà chủ động thay đổi cách nghĩ, cách làm để vươn lên thoát nghèo và đầu tư để đồng bộ về hạ tầng giao thông, thông tin, sinh kế cho người dân. Đây là bài toán khó, nếu không có giải pháp căn cơ, người La Hủ ở Là Si vẫn lẩn quẩn trong vòng đói nghèo.
Theo ông Lý Chùy Hừ, Phó Chủ tịch UBND xã Thu Lũm, địa phương đã có văn bản gửi tỉnh Lai Châu và các sở, ngành liên quan để có phương án bố trí sắp xếp dân cư, đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ, góp phần nâng cao đời sống vật chất cho người La Hủ. Hiện tỉnh đang xem xét đề án.
Điện lưới đã thắp sáng hy vọng cho bản Là Si. Tuy nhiên, từ hạ tầng giao thông, giáo dục, y tế đến hỗ trợ sinh kế cho người dân cần được đầu tư một cách bền vững. Hành trình “gỡ khó” cho người La Hủ ở bản Là Si vẫn còn nhiều gian nan phía trước. Với sự chung tay của các cấp, các ngành và chính người dân, tin rằng vùng đất nơi “cuối đường, cuối sóng” này sẽ từng bước đổi thay, hướng tới một cuộc sống ổn định và tốt đẹp hơn./.
