Thực tiễn vận hành đang đặt ra nhiều khó khăn trong tổ chức xét xử, đòi hỏi sớm có giải pháp tháo gỡ để bảo đảm hoạt động tư pháp thông suốt, thuận lợi cho người dân.
Sau khi tổ chức lại theo mô hình Tòa án nhân dân khu vực, các đơn vị Tòa án nhân dân ở tỉnh Tây Ninh đã nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì hoạt động xét xử liên tục. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành đang đặt ra nhiều khó khăn trong tổ chức xét xử, đòi hỏi sớm có giải pháp tháo gỡ để bảo đảm hoạt động tư pháp thông suốt, thuận lợi cho người dân.
* Khó khăn cần khắc phục
Ông Nguyễn Như Sơn, Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 11 (xã Tân Châu, tỉnh Tây Ninh) cho biết, hiện quản lý địa bàn 15 xã, phường, trải rộng, có nơi cách trụ sở 40-60km, khoảng cách từ Đông sang Tây và từ Nam lên Bắc có nơi tới 100km. Từ tháng 5/2025 đến nay, đơn vị tiếp nhận khối lượng hồ sơ lớn, trên 5.000 đơn khởi kiện, đơn yêu cầu các loại.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, một số địa phương dù chỉ cách tòa án khu vực khác vài km nhưng vẫn phải đến Tòa án nhân dân Khu vực 11, làm tăng thời gian, chi phí đi lại của người dân và gây khó khăn cho tòa án trong tống đạt, xác minh, thu thập chứng cứ, đo đạc, kiểm tra hiện trạng đất đai. Địa bàn rộng, nhiều khu vực biên giới, nông thôn, phát sinh tranh chấp đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp và một số vụ án có yếu tố nước ngoài phải ủy thác tư pháp. Trụ sở hiện sử dụng từ năm 1997, diện tích, phòng làm việc và các phòng chức năng chưa đáp ứng yêu cầu; đơn vị còn thiếu nhân lực chuyên trách về công nghệ thông tin, lưu trữ. Tòa án nhân dân Khu vực 11 kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sớm rà soát phân định địa bàn, bố trí trụ sở tạm thời; về lâu dài, đề nghị sớm bố trí vốn xây dựng trụ sở mới để bảo đảm bảo đảm hoạt động thụ lý, giải quyết và xét xử liên tục, không ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Tại Tòa án nhân dân Khu vực 12, Chánh án Đặng Hoài Dinh cho biết đơn vị được thành lập trên cơ sở kế thừa quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của Tòa án nhân dân huyện Gò Dầu, Tòa án nhân dân huyện Bến Cầu và Tòa án nhân dân thị xã Trảng Bàng, có thẩm quyền đối với 11 xã, phường.
Từ ngày 1/7/2025 đến nay, đơn vị thụ lý trên 5.132 vụ, việc, giải quyết 3.757 vụ, việc. Sau sắp xếp, đơn vị tiếp nhận 1.151 vụ, việc chuyển giao và hiện quản lý 59.590 hồ sơ. Nhiều hồ sơ lưu trữ lâu năm xuống cấp, khối lượng hồ sơ chưa số hóa còn lớn, gây khó khăn trong bảo quản, tra cứu, khai thác. Đơn vị cũng thiếu 4 Thẩm phán và 2 Thư ký so với biên chế được giao, trong khi khối lượng công việc lớn, tính chất tranh chấp ngày càng phức tạp và việc cung cấp tài liệu, dữ liệu có lúc chưa kịp thời.
Ông Trương Văn Nghị, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh cho rằng, việc tổ chức hoạt động tòa án hiện nay đặt ra yêu cầu cần tính toán phù hợp để bảo đảm hoạt động liên tục, hiệu quả, tránh gây khó khăn cho người dân khi phải đi lại giữa các địa điểm. Trong đó, chuyển đổi số và xét xử trực tuyến là giải pháp quan trọng đối với địa bàn rộng, người dân ở xa trụ sở tòa án. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả cần có phòng xét xử, thiết bị, đường truyền, hệ thống lưu trữ và cán bộ công nghệ thông tin chuyên trách. Việc chuẩn bị phải đồng bộ, bảo đảm kết nối, âm thanh, hình ảnh và lưu trữ dữ liệu ổn định để thẩm phán tập trung thực hiện nhiệm vụ xét xử. Ông cũng đề nghị tăng cường công tác phối hợp, kiểm tra nội bộ; xây dựng quy chế phân công, kiểm tra chéo, kiểm soát quyền lực trong hoạt động tố tụng, qua đó kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những thiếu sót, vi phạm và nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử.
*Cần đồng bộ trụ sở, nhân lực và chuyển đổi số
Bà Phan Thị Mỹ Dung, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh cho rằng, bên cạnh khó khăn về cơ sở vật chất, Tòa án nhân dân Khu vực cần đánh giá sâu hơn hiệu quả các cơ chế phục vụ người dân sau sắp xếp. Làm rõ tỷ lệ hòa giải, đối thoại tại Tòa án, qua đó đánh giá thực chất chất lượng hòa giải, đối thoại. Mục tiêu là không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt của một đơn vị Tòa án khu vực mà còn góp phần cung cấp thông tin thực tiễn cho quá trình hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và tổ chức hoạt động Tòa án theo mô hình mới. Việc tháo gỡ khó khăn về cơ sở vật chất cần được thực hiện đồng thời với hoàn thiện quy trình phối hợp, tăng cường ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng giải quyết án. Khi những điểm nghẽn về trụ sở, điểm cầu xét xử, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế phối hợp được tháo gỡ, người dân sẽ giảm được thời gian, chi phí đi lại, đồng thời hoạt động tố tụng được tổ chức thuận lợi, hiệu quả hơn.
Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Tây Ninh Lê Hữu Chiến, một trong những vấn đề cần tiếp tục rà soát là sự phù hợp của địa giới thẩm quyền sau khi các đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp. Việc tổ chức xét xử trực tuyến cần được tăng cường để giảm chi phí, thời gian đi lại, nhất là đối với các địa bàn rộng. Tuy nhiên, cơ sở vật chất phục vụ xét xử trực tuyến hiện còn hạn chế. Sau khi sắp xếp tổ chức, một số địa điểm trước đây có điều kiện phục vụ xét xử trực tuyến không còn được sử dụng như trước, trong khi nhu cầu thực tế ngày càng lớn. Trước mắt cần tận dụng các cơ sở hiện có, kết hợp bố trí, cải tạo thêm không gian làm việc, kho lưu trữ và điểm xét xử phù hợp tại những địa bàn cũ; đồng thời tiếp tục đề nghị địa phương hỗ trợ cơ sở vật chất để bảo đảm hoạt động của tòa án khu vực.
Các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương tăng cường phối hợp trong cung cấp thông tin, tài liệu, xác minh và thực hiện các yêu cầu phục vụ giải quyết vụ án; kịp thời phản hồi đối với những bản án, quyết định gặp khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành.
Tại buổi giám sát công tác thụ lý, giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân Khu vực, Phó Bí thư Tỉnh ủy Phạm Hùng Thái đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh và Tòa án khu vực tập trung rà soát toàn bộ số vụ, việc chưa giải quyết, xác định rõ tình trạng tố tụng, nguyên nhân, công việc còn phải thực hiện, cá nhân chịu trách nhiệm và thời gian dự kiến hoàn thành; xây dựng tiến độ cụ thể, phân công rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, tuyệt đối không để phát sinh án quá hạn do nguyên nhân chủ quan. Các bên liên quan cần kiểm soát chặt chẽ căn cứ, thẩm quyền và thời hạn theo quy định; tổ chức rút kinh nghiệm nghiêm túc đối với các vụ án bị hủy, sửa, nhất là trường hợp do nguyên nhân chủ quan, có biện pháp phòng ngừa, khắc phục cụ thể, không để lặp lại sai sót. Các bên liên quan tăng cường theo dõi, đôn đốc các yêu cầu đo đạc, thẩm định, định giá và cung cấp dữ liệu đất đai; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền. Các đơn vị tăng cường tự kiểm tra, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm công vụ; nâng cao chất lượng bản án, bảo đảm nội dung tuyên rõ ràng, cụ thể, chặt chẽ, thống nhất với phần nhận định và có khả năng thi hành trên thực tế.
Việc tổ chức lại hệ thống Tòa án theo mô hình khu vực đặt ra yêu cầu bảo đảm tinh gọn bộ máy, giữ vững khả năng tiếp cận công lý của người dân. Để mô hình mới vận hành ổn định, hiệu quả, cần đồng bộ nhiều giải pháp từ điều chỉnh địa bàn phù hợp, bảo đảm trụ sở, bổ sung nhân lực đến đầu tư hạ tầng số, kho lưu trữ và tăng cường phối hợp giữa Tòa án với chính quyền địa phương, các cơ quan tiến hành tố tụng. Đây cũng là những điều kiện quan trọng để các Tòa án nhân dân khu vực nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại án, rút ngắn thời gian, giảm chi phí đi lại cho người dân và bảo đảm hoạt động tư pháp được thực hiện thông suốt, đúng pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới./.
