Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục đẩy nhanh việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin ở các nghĩa trang, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/11; đồng thời duy trì việc tìm kiếm, quy tập, đưa các hài cốt tìm được về bảo quản, lưu trữ và xác định danh tính. Mục tiêu đến ngày 27/7/2027 hoàn thành giám định ADN đối với 18.000 mẫu.
Chiều 14/9, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ làm việc với Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo đánh giá về công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN, tháo gỡ các vấn đề vướng mắc.
* Mới thực hiện giám định được 210 mẫu ADN
Báo cáo của Bộ Nội vụ cho thấy, theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia, trong Chiến dịch 500 ngày đêm, các đơn vị giám định phải hoàn thành giám định đối với 18 nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ (trong đó yêu cầu tập trung giám định trước đối với trên 17 nghìn mẫu đã lấy trước thời điểm Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP có hiệu lực); chỉ tiêu năm 2026 phải giám định được 9 nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ tiếp nhận trước ngày 01/7/2025.
Có 4 bộ, cơ quan Trung ương có đơn vị giám định ADN hài cốt liệt sĩ được giao nhiệm vụ giám định, gồm: Viện Pháp y quân đội, Bộ Quốc phòng; Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an; Viện Pháp y quốc gia, Bộ Y tế; Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Về năng lực xét nghiệm ADN, Viện Pháp y Quân đội hiện có dây chuyền xét nghiệm ADN ty thể theo phương pháp Sanger, công suất khoảng 800 mẫu/năm. Giai đoạn 2021-2025, đã tiếp nhận gần 15.000 mẫu, giám định được gần 4.000 mẫu (đạt 40%), so khớp xác định danh tính 558 liệt sĩ. Viện đã cử cán bộ tham gia đào tạo, tập huấn kỹ thuật viên xét nghiệm ADN tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam theo lộ trình chuyển giao công nghệ NGS-SNP do Tập đoàn Vingroup (Quỹ Thiện Tâm) tài trợ.
Thông tin về việc tiếp nhận, giám định mẫu hài cốt liệt sĩ, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, Viện Pháp y Quốc gia đã tiếp nhận tổng số 16.636 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương. Viện Pháp y quân đội tiếp nhận 35.776 mẫu hài cốt liệt sĩ (số liệu tính đến ngày 11/9/2026). Viện Sinh học đã tiếp nhận, lưu trữ 37.610 mẫu. Số lượng mẫu tiếp nhận về khá lớn trong khi các đơn vị giám định chưa có sẵn nơi lưu trữ bảo đảm đáp ứng yêu cầu lưu trữ lâu dài phục vụ giám định.
Hiện có 3 đơn vị tham gia giám định mẫu hài cốt, thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ.
Tính đến nay, trên phần mềm quản lý Chiến dịch 500 ngày đêm thống kê cho thấy mới thực hiện giám định được 210 mẫu, xác định đúng danh tính 10 trường hợp. Nguyên nhân chính do kinh phí mới được phân bổ về các bộ, cơ quan được giao nhiệm vụ giám định (tháng 8/2026); hiện các đơn vị giám định đang trong quy trình thực hiện thủ tục mua hóa chất phục vụ giám định.
Về lấy mẫu và giám định mẫu thân nhân, theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà, Bộ Công an đã hoàn thành vượt kế hoạch lấy mẫu, đang tiến hành giám định ADN mẫu thân nhân liệt sĩ (đã đạt khoảng 70%).
Những khó khăn, vướng mắc được bà nêu ra là phần lớn hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đã được chôn cất từ rất lâu, nhiều trường hợp bị di chuyển qua nhiều lần, cùng với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm khiến ADN trong mẫu hài cốt bị phân hủy, suy giảm nghiêm trọng, tỷ lệ mẫu không đủ điều kiện phân tích còn cao. Nhiều thân nhân liệt sĩ tuổi cao, sức yếu, một số đã mất, gây khó khăn cho việc lấy mẫu đối chứng ADN và xác định mối quan hệ huyết thống với hài cốt liệt sĩ.
Công nghệ giám định ADN ty thể truyền thống (theo dòng mẹ) còn có những hạn chế, thời gian thực hiện lâu, tỷ lệ đối khớp thành công thấp; công nghệ giám định ADN thế hệ mới tuy đã được thí điểm hiệu quả nhưng chưa được chuyển giao, nhân rộng đồng bộ tại các đơn vị giám định.
Bên cạnh đó, năng lực giám định (nhân lực, trang thiết bị, hóa chất) của các đơn vị được giao nhiệm vụ hiện chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ và khối lượng mẫu rất lớn còn tồn đọng. Thể chế hiện hành tuy đã quy định khá đầy đủ song chưa cập nhật các quy định về công nghệ giám định thế hệ mới, cần sớm được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Tại cuộc họp, đại diện Viện Pháp y quân đội, Bộ Quốc phòng; Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an; Viện Pháp y quốc gia, Bộ Y tế; Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã báo cáo một số kết quả về tiếp nhận, bàn giao và lưu trữ mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ, việc giám định và đối khớp với thân nhân liệt sĩ, cũng như những khó khăn trong quá trình triển khai và các đề xuất liên quan để đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ Chiến dịch 500 ngày đêm.
Đại diện Viện Pháp y quốc gia đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sớm hoàn thiện, chuyển giao và tập huấn quy trình phân tích ADN công nghệ mới, thống nhất với các đơn vị triển khai, thực hiện.
Ông Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề xuất thống nhất phần mềm khớp nối thông tin liên thông giữa cơ sở dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ và ADN thân nhân liệt sĩ, có thể tích hợp thêm thông tin thực chứng liên quan để mỗi dữ liệu có đầy đủ cơ sở trích xuất, kết luận chính xác hơn. Ông Tiến cũng khẳng định đơn vị này sẵn sàng chuyển giao công nghệ tách chiết ADN mới cho các đơn vị giám định, trước mắt là để khai thác ADN ty thể.
* Xây dựng kho lưu trữ khoảng 2 triệu mẫu sinh phẩm thân nhân, bảo quản lâu dài
Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá cao nỗ lực của các bộ, ngành, đơn vị trong triển khai công tác giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm; đồng thời nhấn mạnh đây là nhiệm vụ khó khăn, lâu dài, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm, quyết tâm và nỗ lực vượt bậc.
Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục đẩy nhanh việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin ở các nghĩa trang, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/11; đồng thời duy trì việc tìm kiếm, quy tập, đưa các hài cốt tìm được về bảo quản, lưu trữ và xác định danh tính. Mục tiêu đến ngày 27/7/2027 hoàn thành giám định ADN đối với 18.000 mẫu. Cùng với đó, Bộ Công an tiếp tục đẩy mạnh lấy mẫu sinh phẩm dòng cha của thân nhân liệt sĩ, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026; khẩn trương xây dựng dự án kho bảo quản, lưu trữ khoảng 2 triệu mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, bảo đảm yêu cầu bảo quản lâu dài 50 năm và hơn nữa.
Về thể chế, cơ chế và nguồn lực, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, ban hành các quy định cần thiết, trong đó sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, ban hành quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật, quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, thực hiện theo thủ tục rút gọn, chậm nhất ngày 30/9. Bộ Tài chính tham mưu cơ chế mua sắm trang thiết bị, hóa chất, sinh phẩm phục vụ giám định ADN; đồng thời các đơn vị rà soát, bổ sung dự toán năm 2027 để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Phó Thủ tướng thống nhất phân định rõ phần hỗ trợ của Vingroup và phần ngân sách nhà nước. Vingroup hỗ trợ 4 dây chuyền giám định ADN và các phòng xét nghiệm; nguồn ngân sách tập trung đầu tư trọng tâm, trọng điểm cho cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết cho hai đơn vị là Viện Pháp y Quân đội và Viện Khoa học hình sự.
Đối với công nghệ và nhân lực, Phó Thủ tướng yêu cầu các đơn vị chủ động phối hợp với Vingroup, hoàn thành phương án cụ thể trước ngày 25/9, chuẩn bị để trong tháng 10 lắp đặt, tiếp nhận và vận hành dây chuyền mới. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam làm đầu mối tổng hợp kế hoạch tập huấn; các đơn vị khẩn trương rà soát, bổ sung nhân lực, tổ chức đào tạo, biệt phái và chuẩn bị đội ngũ nòng cốt để làm chủ công nghệ thế hệ mới.
Phó Thủ tướng giao Bộ Công an, trực tiếp là Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an), chủ trì rà soát, hoàn thiện hệ thống dữ liệu, bảo đảm liên thông, thống nhất, dùng chung.
Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát toàn bộ các phần việc còn lại, đánh giá kết quả thực hiện để kịp thời biểu dương, khen thưởng các đơn vị hoàn thành vượt tiến độ. Công tác thông tin, truyền thông cần làm rõ những khó khăn, thách thức, đồng thời lan tỏa tinh thần cống hiến, trách nhiệm của các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, góp phần tạo đồng thuận xã hội và động viên các đơn vị tiếp tục nỗ lực./.
