Ngày nay, tranh Tứ bình truyền thống trên chất liệu giấy như ít được người dân ưa chuộng hơn, nhưng thú chơi tranh Tứ bình vẫn được duy trì, thậm chí còn phát triển nhưng trên các chất liệu khác bền vững hơn như gốm, gỗ, đồng.
Ngày 8/6, tại Hà Nội, Lễ ra mắt sách “Tranh Tứ bình - Sưu tập chọn lọc tranh dân gian” diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, với sự tham dự của đông đảo các nhà nghiên cứu và công chúng yêu tranh. Sự kiện được tổ chức nhân kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (24/6/1966 - 24/6/2026).
Bộ sách “Tranh Tứ bình - Sưu tập chọn lọc tranh dân gian” dày gần 230 trang, do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam biên soạn, Nhà xuất bản Thế giới ấn hành song ngữ Việt - Anh, nhằm tôn vinh và lan tỏa giá trị di sản văn hóa dân tộc thông qua những tác phẩm hội họa dân gian độc đáo.
Sách giới thiệu tới công chúng 25 bộ tranh, bao gồm các chủ đề: Tứ quý, Tố nữ, Tứ dân, Bát tiên, tranh truyện và tranh lịch sử, cùng một số bộ ván khắc, được lựa chọn từ bộ sưu tập tranh Tứ bình đang lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Bên cạnh các bộ tranh, cuốn sách còn có phần nội dung nêu bật ý nghĩa của các chủ đề tranh Tứ bình, cũng như phần chữ Hán, phiên âm và bản dịch nghĩa của từng bộ tranh, giúp công chúng trong và ngoài nước hiểu rõ hơn về chủ đề và ý nghĩa của từng bộ tranh Tứ bình trong kho tàng tranh dân gian Việt Nam. Phần dịch tiếng Anh trong cuốn sách cũng giúp công chúng quốc tế hiểu thêm về từng bộ tranh, về văn hóa Việt Nam, góp phần đưa văn hóa Việt Nam - đặc biệt là văn hóa dân gian ra thế giới, đến gần hơn với thế giới.
Đại diện Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết, cuốn sách “Tranh Tứ bình - Sưu tập chọn lọc tranh dân gian” là thành quả từ tâm huyết nghiên cứu và nỗ lực bảo tồn bền bỉ của đội ngũ chuyên gia tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, mở ra một hành trình khám phá chiều sâu di sản qua dòng tranh dân gian đặc sắc. Không chỉ dừng lại ở giá trị trang trí thuần túy, ấn phẩm còn dẫn dắt độc giả thưởng lãm những tầng ẩn dụ tinh tế về sự vận hành của vũ trụ qua bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông, hay sự chiêm nghiệm về vòng quay đời người từ thuở ấu thơ đến lúc tuổi già viên mãn. Qua việc kiến giải những vần thơ chữ Hán, chữ Nôm cùng khát vọng bình an, phú quý ẩn sau mỗi nét vẽ dân gian, cuốn sách không chỉ là một tài liệu nghiên cứu giá trị, còn là chiếc cầu nối tâm hồn, giúp công chúng và những người yêu nghệ thuật có cái nhìn toàn diện, trân trọng hơn trước sức sống mãnh liệt của dòng tranh này trong dòng chảy văn hóa Việt Nam.
Phát biểu tại lễ ra mắt sách, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh, 60 năm hình thành và phát triển, các thế hệ cán bộ của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã dành công sức sưu tầm được hàng nghìn bộ sưu tập tranh dân gian quý, thuộc nhiều dòng tranh phổ biến như tranh Hàng Trống, tranh Đông Hồ, tranh làng Sình, tranh Kim Hoàng..., trong đó có những bức tranh cổ vô cùng giá trị đang được bảo tàng lưu giữ cẩn thận. Trong dòng tranh dân gian, thể loại tranh Tứ bình có khoảng gần 100 bộ. Bảo tàng đã lựa chọn khoảng 25 bộ tiêu biểu để giới thiệu trong bộ sưu tập này.
Theo ông Nguyễn Anh Minh, tranh Tứ bình không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, còn thể hiện triết lý nhân sinh sâu sắc về bốn mùa, về các giai đoạn của cuộc đời, cùng những thông điệp, ước vọng mà cha ông ta gửi gắm trong đó. Ngoài giá trị nghệ thuật, tranh dân gian - trong đó có tranh Tứ bình còn chứa đựng những câu chuyện giáo dục có ý nghĩa, giàu tính nhân văn.
Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam kỳ vọng, cuốn sách "Tranh Tứ bình - Sưu tập chọn lọc Tranh Dân gian" không chỉ đơn thuần là một ấn phẩm nghệ thuật, mà còn là nhịp cầu để giới thiệu những bộ tranh quý giá của dân tộc đến với bạn bè quốc tế trong bối cảnh hội nhập văn hóa hiện nay, góp phần hiện thực hóa mong muốn đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Tranh dân gian Việt Nam nói chung và tranh Tứ bình nói riêng là sản phẩm tinh thần quý giá của cha ông ta. Các bộ tranh Tứ bình mang tính chất kể chuyện, thể hiện những ước mơ về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc, tôn vinh cái đẹp, đả phá thói hư tật xấu của xã hội cũ; đồng thời nhắc nhở, giáo dục người xem lòng yêu nước, yêu những phẩm chất cao quý của nhân dân lao động. Tranh Tứ bình còn dùng để trang trí nhà cửa trong những dịp đón Xuân.
Tranh Tứ bình thường có khổ dọc, bố cục được thể hiện linh hoạt, đối tượng trong tranh thường là con người, chim muông, hoa lá…; một số bộ tranh diễn tả một câu chuyện hoặc cả một quá trình lao động sản xuất, một sinh hoạt tập thể… Tranh Tứ bình giàu tính trang trí, mỗi bức tranh Tứ bình xưa được xem như một tổng thể nghệ thuật hoàn chỉnh, hài hòa, tươi mát và đầy tính trữ tình.
Ngày nay, tranh Tứ bình truyền thống trên chất liệu giấy như ít được người dân ưa chuộng hơn, nhưng thú chơi tranh Tứ bình vẫn được duy trì, thậm chí còn phát triển nhưng trên các chất liệu khác bền vững hơn như gốm, gỗ, đồng... Dù ở chất liệu nào thì giá trị về nội dung và ý nghĩa nhân văn mà những bộ tranh Tứ bình chuyển tải vẫn được giữ nguyên, góp phần làm giàu thêm giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc./.
