Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một.
Tuy nhiên, tại các bản làng của người Thái ở xã Mai Châu và xã Mai Hạ, tỉnh Phú Thọ, nghệ thuật Keng Lóng vẫn được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.
*Thanh âm của bản sắc
Đối với đồng bào Thái, Keng Lóng không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng. Từ những vật liệu quen thuộc như tre, nứa, qua bàn tay khéo léo của người biểu diễn, Keng Lóng tạo nên những âm thanh rộn ràng, khi sâu lắng, thiết tha, hòa cùng những bước múa uyển chuyển của các thiếu nữ Thái.
Trong các dịp lễ hội, ngày vui của bản làng, lễ mừng cơm mới hay những buổi sinh hoạt cộng đồng, tiếng Keng Lóng luôn vang lên như lời mời gọi mọi người cùng quây quần, sẻ chia niềm vui và gắn kết tình làng nghĩa xóm. Mỗi nhịp gõ, mỗi động tác biểu diễn đều phản ánh cuộc sống lao động, sản xuất, tình yêu quê hương và khát vọng về cuộc sống bình yên, no ấm của đồng bào.
Theo các nghệ nhân, điệu múa Keng Lóng được hình thành từ chính cuộc sống lao động của người Thái. Những động tác mô phỏng cảnh thu hoạch lúa, đổ lúa vào máng gỗ, giã thóc thành gạo đã được cách điệu, trở thành loại hình nghệ thuật mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc.
Ông Vì Văn Bằng, xã Mai Hạ cho biết: “Nhà nước đã công nhận Keng Lóng của người Thái là di sản văn hóa phi vật thể. Điệu múa Keng Lóng bắt nguồn từ cuộc sống lao động của bà con. Sau khi đi gặt về, người dân cho lúa vào máng gỗ, lấy thóc rồi giã thành gạo. Từ những công việc quen thuộc ấy, cha ông đã sáng tạo nên điệu múa và lưu truyền cho đến ngày nay”.
Không chỉ xuất hiện trong các lễ hội hay sự kiện văn hóa, Keng Lóng từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật của người Thái ở Mai Châu. Sau những giờ lao động, người dân lại tập trung tại nhà văn hóa hoặc sân bản để cùng luyện tập, biểu diễn, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa đậm đà bản sắc. Đối với nhiều người dân nơi đây, Keng Lóng không đơn thuần là một tiết mục văn nghệ mà còn là ký ức tuổi thơ, là niềm tự hào về truyền thống của dân tộc mình.
Chị Lò Bích Phương, xã Mai Hạ chia sẻ: “Keng Lóng giúp người Thái giải tỏa cảm xúc sau những ngày lao động vất vả. Trong các dịp lễ, Tết hay những hoạt động văn hóa của bản làng, Keng Lóng luôn có mặt bởi đây là cầu nối gắn kết mọi người, cùng chia sẻ niềm vui và gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc”.
*Trao truyền để di sản sống cùng cộng đồng
Trước sự phát triển của đời sống hiện đại, việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Tại Mai Châu, cùng với sự quan tâm của chính quyền địa phương, nhiều câu lạc bộ Keng Lóng đã được thành lập và duy trì hoạt động thường xuyên. Các nghệ nhân cao tuổi trở thành những “người giữ lửa”, kiên trì truyền dạy từng nhịp gõ, từng động tác múa cho lớp trẻ.
Nhiều trường học, nhà văn hóa cộng đồng cũng lồng ghép việc giới thiệu, truyền dạy Keng Lóng vào các hoạt động ngoại khóa, tạo điều kiện để thanh thiếu niên hiểu hơn về giá trị của di sản văn hóa dân tộc mình. Nhờ đó, ngày càng có nhiều người trẻ tham gia luyện tập và biểu diễn, góp phần gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống.
Song song với công tác bảo tồn, Keng Lóng còn được đưa vào các chương trình biểu diễn phục vụ khách du lịch. Những tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa người Thái mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân thông qua phát triển du lịch cộng đồng.
Theo ông Khà Văn Diệp, Bí thư Chi bộ xóm Nhót, xã Mai Châu, địa phương xác định việc bảo tồn Keng Lóng không chỉ dừng lại ở gìn giữ một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn hướng tới phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục duy trì các đội văn nghệ quần chúng, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia các câu lạc bộ Keng Lóng, tăng cường truyền dạy trong cộng đồng và đưa loại hình nghệ thuật này trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng phục vụ khách du lịch, góp phần quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc Thái.
Ông Khà Văn Diệp cho biết: “Keng Lóng vừa là điệu múa, vừa là nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân gian của người Thái. Từ xa xưa, các cụ đã gìn giữ và thực hiện trong các dịp cầu mùa, mừng cơm mới, lễ, Tết. Đến nay, khi du lịch cộng đồng ngày càng phát triển, Keng Lóng trở thành cầu nối để giới thiệu văn hóa dân tộc Thái tới du khách trong và ngoài nước”.
Thực tế cho thấy, bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những giá trị của quá khứ mà còn là tạo điều kiện để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Khi được cộng đồng gìn giữ, thực hành thường xuyên và gắn với phát triển du lịch, Keng Lóng không chỉ được bảo tồn nguyên vẹn mà còn có thêm sức sống mới, góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần và tạo sinh kế cho người dân địa phương.
Không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian, Keng Lóng còn là không gian văn hóa gắn với đời sống, phong tục và tập quán của đồng bào Thái. Việc tiếp tục trao truyền, thực hành và phát huy giá trị của Keng Lóng trong cộng đồng, gắn với phát triển du lịch sẽ góp phần để di sản này tiếp tục được lưu giữ, trở thành cầu nối đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng và các thế hệ mai sau./.
