Tinh thần phụng sự Tổ quốc, khí tiết và trách nhiệm trước việc nước của cụ vẫn để lại những giá trị sâu sắc, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876 - 1/10/2026) là dịp nhìn lại cuộc đời, sự nghiệp của một chí sĩ yêu nước tiêu biểu, nhà hoạt động chính trị, văn hóa, báo chí có nhiều đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chính quyền cách mạng. Tinh thần phụng sự Tổ quốc, khí tiết và trách nhiệm trước việc nước của cụ vẫn để lại những giá trị sâu sắc, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.
Giảng viên Viện Nhà nước và Pháp luật (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) Đặng Thị Hoài cho rằng, từ phong trào Duy Tân, những năm tháng bị đày ở Côn Đảo đến hoạt động báo chí, chính trị và tham gia Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn nhất quán một phương châm sống: đem tài năng, trí tuệ và tâm huyết để phụng sự nhân dân, Tổ quốc.
Dù đỗ Tiến sĩ, Huỳnh Thúc Kháng không ra làm quan mà đi dạy học, tìm đọc nhiều sách báo có nội dung tư tưởng mới, nuôi ý chí canh tân đất nước với tâm niệm "Ngu dân khởi hữu quyền" (Dân ngu muội thì làm gì có quyền - trích trong bài thơ Cảm tác do Cụ sáng tác). Việc từ chức Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ năm 1928 để trở lại với báo chí cho thấy cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn đặt sự cống hiến thực chất lên trên địa vị và danh vọng. Với vai trò Chủ nhiệm kiêm Chủ bút báo Tiếng Dân suốt 16 năm (1927 - 1943), cụ đã dùng ngòi bút làm phương tiện đấu tranh vì quyền lợi của Nhân dân, vì sự tiến bộ của xã hội.
Năm 1946, dù đã ở tuổi "cổ lai hy", cụ Huỳnh Thúc Kháng vẫn sẵn sàng gánh vác trọng trách lớn của đất nước. Khi được giao nhiệm vụ giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ và sau đó là Quyền Chủ tịch nước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp thực hiện nhiệm vụ ngoại giao, với tinh thần phụng sự, Huỳnh Thúc Kháng được Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá là "một người đạo đức danh vọng mà quốc dân ai cũng biết".
"Có thể thấy, trong suốt cuộc đời và ở bất kỳ cương vị nào, cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn xem việc nước là trách nhiệm thiêng liêng, là bổn phận phải dốc lòng phụng sự. Sự thống nhất giữa tư tưởng, ý chí và hành động ấy đã làm nên nhân cách của một chí sĩ yêu nước kiên trung, một đời tận hiến vì Nhân dân, vì sự nghiệp của dân tộc", bà Đặng Thị Hoài phân tích.
Đồng tình với quan điểm trên, Tiến sĩ Trương Quốc Việt, Phó Trưởng khoa Hành chính học (Học viện Hành chính và Quản trị công) cho rằng, tầm vóc của cụ Huỳnh Thúc Kháng được kết tinh ở ba phẩm chất lớn: lòng yêu nước kiên định, khí tiết của người trí thức và tinh thần phụng sự quốc gia. Đỗ đại khoa nhưng không chọn con đường quan trường, cụ dấn thân vào phong trào Duy Tân; 13 năm bị đày ở Côn Đảo vẫn giữ vững chí khí; sau đó tiếp tục đấu tranh bằng hoạt động nghị trường, báo chí và văn hóa.
Điều đặc biệt ở cụ là một nhân cách đặt đại nghĩa dân tộc lên trên danh vị và lợi ích cá nhân. Khi đất nước đứng trước tình thế hiểm nghèo, cụ nhận lời Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia Chính phủ, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ và được tin cậy giao gánh vác công việc quốc gia khi Người sang Pháp. Ở cụ có sự thống nhất rất hiếm có giữa trí tuệ của một nhà văn hóa, bản lĩnh của một chí sĩ và trách nhiệm của một người làm việc nước. Chính sự thống nhất ấy tạo nên một nhân cách lớn: học rộng nhưng không cầu danh, có khí tiết nhưng không biệt lập, suốt đời lấy dân tộc và Nhân dân làm điểm quy chiếu cho hành động của mình.
Trong bối cảnh đất nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào thế hệ trẻ, đặc biệt về khát vọng cống hiến, trách nhiệm công dân và tinh thần phụng sự Tổ quốc, theo Tiến sĩ Trương Quốc Việt, điều cần nhất từ cuộc đời cụ Huỳnh Thúc Kháng để truyền lại cho thanh niên hôm nay là tinh thần phụng sự và ý thức sẵn sàng gánh vác việc chung.
Phụng sự trước hết là lòng yêu nước trong nhận thức, và quan trọng hơn là khi Tổ quốc cần, tổ chức cần thì sẵn sàng nhận nhiệm vụ, dám chịu trách nhiệm và đặt lợi ích quốc gia, dân tộc, Nhân dân, lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Cuộc đời cụ cho thấy một nhân cách lớn được trui rèn qua từng hành động, việc làm và thái độ trước trách nhiệm công việc được giao.
Ở tuổi cao, trong hoàn cảnh chính quyền cách mạng còn non trẻ, cụ vẫn nhận trọng trách Bộ trưởng Bộ Nội vụ và đảm đương công việc quốc gia, làm Quyền Chủ tịch nước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đi Pháp. Việc Người trao gửi phương châm "dĩ bất biến ứng vạn biến" cũng phản ánh mức độ tin cậy rất đặc biệt đối với bản lĩnh và khí tiết của cụ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh ngợi ca: "Cụ Huỳnh là người học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao… Cụ là người mà giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khổ không làm nản chí, oai vũ không làm sờn gan. Cả đời cụ Huỳnh không cầu danh vị, không cầu lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan. Cả đời cụ Huỳnh chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập".
"Với thanh niên hôm nay, tôi cho rằng cần lan tỏa ba giá trị: có lý tưởng để biết mình phụng sự điều gì; có năng lực để gánh được việc khó; có khí tiết để không vì lợi ích riêng mà từ bỏ điều đúng. Đó cũng là cách thiết thực nhất để biến khát vọng cống hiến thành trách nhiệm công dân và hành động vì đất nước trong bối cảnh mới hiện nay", Tiến sĩ Trương Quốc Việt nhấn mạnh.
Một trong những câu nói của cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại cho bà Đặng Thị Hoài nhiều ấn tượng sâu sắc đó là: "Trong lúc phục hưng dân tộc, xây dựng nước nhà thì bất kỳ già trẻ, trai gái, ai cũng phải ra sức phụng sự Tổ quốc". Đó không chỉ là một quan điểm sống, một lời nhắn nhủ đối với đồng bào, mà còn là sự kết tinh từ chính cuộc đời của Cụ - một cuộc đời luôn đặt vận mệnh dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, tận tâm cống hiến cho đất nước bằng tất cả trí tuệ, nghị lực và trách nhiệm của mình.
Một trong những giá trị nhân cách cao đẹp của cụ Huỳnh Thúc Kháng cần tiếp tục được lan tỏa trong thế hệ trẻ hôm nay chính là khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm và ý chí sẵn sàng dấn thân vì sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh mới hiện nay, khi đất nước đang đứng trước những cơ hội phát triển lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức từ sự biến động nhanh chóng của tình hình trong nước và quốc tế, tinh thần phụng sự, ý thức trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc càng trở nên có ý nghĩa sâu sắc.
Đối với thanh niên Việt Nam, học tập và noi theo tấm gương cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là ghi nhớ một nhân vật lịch sử, mà quan trọng hơn là biến những giá trị cao đẹp ấy thành hành động cụ thể trong cuộc sống. Mỗi người trẻ cần nhận thức sâu sắc về vai trò, vị trí và trách nhiệm của bản thân đối với quê hương, đất nước; không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh, nâng cao tri thức, phát huy tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám cống hiến và dám chịu trách nhiệm…/.
