Những năm qua, Bảo tàng Chiến dịch Đường 14 - Phước Long tại phường Phước Long (tỉnh Đồng Nai) đã trở thành điểm đến ý nghĩa, thu hút đông đảo cán bộ, cựu chiến binh, học sinh và du khách đến tham quan trong và ngoài tỉnh.
Đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một thời "hoa lửa" mà còn là “trường học thực tế” góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.
* Điểm hẹn lịch sử Đường 14
Bảo tàng Chiến dịch Đường 14 - Phước Long là nơi bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương. Tiền thân là Nhà truyền thống thị xã Phước Long, được xây dựng từ năm 2002; đến năm 2014 được nâng cấp với quy mô khang trang hơn và chính thức phát triển thành Bảo tàng vào năm 2018.
Trong suốt quá trình hoạt động, Nhà truyền thống đã đón tiếp hàng nghìn lượt khách đến tham quan, nghiên cứu và học tập. Công tác sưu tầm, bảo quản hiện vật luôn được chú trọng, góp phần làm phong phú nguồn tư liệu lịch sử quý giá. Việc nâng cấp thành Bảo tàng là bước đi cần thiết, phù hợp với tầm vóc lịch sử, văn hóa của địa phương.
Bảo tàng được bố trí thành hai khu vực chính gồm: khu trưng bày trong nhà và khu trưng bày ngoài trời. Khu trưng bày trong nhà gồm hai tầng: tầng trệt tái hiện Chiến dịch Đường 14 - Phước Long thông qua hình ảnh, hiện vật, sa bàn và phim tư liệu; tầng trên giới thiệu tổng quan về lịch sử, vùng đất, văn hóa và con người Phước Long.
Một không gian trưng bày riêng được bố trí trang trọng, tái hiện những chứng tích lịch sử về nhà tù Bà Rá và cuộc đời, quá trình hoạt động cách mạng của Thiếu tướng Nguyễn Thị Định. Qua hệ thống hình ảnh, tư liệu và hiện vật tiêu biểu, không gian ấy gợi lại những năm tháng đấu tranh gian khổ, nơi ý chí kiên trung được tôi luyện trong gian lao, nơi tinh thần bất khuất được hun đúc qua từng thử thách khắc nghiệt. Mỗi hiện vật, câu chuyện là một lát cắt ký ức, nhắc nhớ về sự hi sinh thầm lặng nhưng vô cùng lớn lao của các chiến sĩ cách mạng, để đổi lấy độc lập, tự do cho dân tộc.
Trong dòng chảy ký ức ấy, hình ảnh Thiếu tướng Nguyễn Thị Định hiện lên chân thực và xúc động. Bà là người nữ tướng kiên cường, suốt đời gắn bó với cách mạng. Cuộc đời và sự nghiệp của bà tiêu biểu cho bản lĩnh, trí tuệ và phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam; là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu bất khuất. Tấm gương của bà không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn cảm hứng sâu sắc, xứng đáng với tám chữ vàng “Anh hùng - bất khuất - trung hậu - đảm đang” mà Hồ Chí Minh đã trao tặng phụ nữ Việt Nam.
Không gian trưng bày về lịch sử, văn hóa, vùng đất và con người Phước Long cũng là phần quan trọng của Bảo tàng, với nội dung xuyên suốt từ thời tiền sử, thời Pháp thuộc đến giai đoạn kháng chiến chống đế quốc Mỹ và những thành tựu nổi bật sau ngày giải phóng. Bên cạnh đó, phần trưng bày văn hóa dân tộc S’tiêng tạo điểm nhấn riêng với mô hình nhà dài truyền thống, tái hiện sinh động đời sống sinh hoạt, lao động của đồng bào thông qua hệ thống tượng, trang phục, công cụ và vật dụng đời sống hằng ngày quen thuộc.
Ông Lại Tất Thắng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Phước Long cho biết: “Linh hồn” của Bảo tàng chính là không gian trưng bày về Chiến dịch Đường 14 - Phước Long. Đây là nơi tái hiện toàn bộ quá trình chuẩn bị, diễn biến và kết quả của chiến dịch, làm nổi bật vai trò, những đóng góp to lớn của quân và dân Phước Long trong chiến trường Đường 14. Đồng thời, bảo tàng có sứ mệnh giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Phước Long anh hùng. Thắng lợi của Chiến dịch Đường 14 - Phước Long ngày 6/1/1975 mang ý nghĩa “trinh sát chiến lược”, mở ra bước đột phá quan trọng, tạo tiền đề để cách mạng miền Nam tiến tới giải phóng hoàn toàn, thống nhất đất nước.
Khép lại hành trình tham quan, khu vực trưng bày ngoài trời để lại nhiều ấn tượng với các hiện vật khối lớn như máy bay C123, F5E, xe tăng T34, M48, pháo 105mm… Mỗi hiện vật đều có bảng thuyết minh rõ ràng về nguồn gốc, xuất xứ; góp phần giúp người xem hình dung sinh động hơn về quy mô và tính chất ác liệt của chiến tranh.
* Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng
Ngày nay, Bảo tàng Chiến dịch Đường 14 - Phước Long đã trở thành “địa chỉ đỏ” quen thuộc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách đến tham quan và tìm hiểu lịch sử. Chị Phùng Thị Ngạn (hướng dẫn viên tại bảo tàng) chia sẻ, công việc thuyết minh tại đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là cơ hội để tiếp tục học tập, nghiên cứu, lan tỏa những giá trị lịch sử đến cộng đồng. Mỗi năm, bảo tàng đón nhiều đoàn khách đến tham quan, đặc biệt vào các dịp lễ lớn; trong đó có cả du khách quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương đến bạn bè trong và ngoài nước.
Bên cạnh đó, bảo tàng thường xuyên đón các đoàn học sinh, sinh viên đến tham quan, trải nghiệm thực tế. Nội dung tham quan gắn với chương trình giáo dục địa phương, giúp các em tiếp cận lịch sử quê hương một cách trực quan, sinh động. Qua đó, người tham quan hiểu rõ hơn về truyền thống cách mạng, hình thành ý thức trách nhiệm, lòng biết ơn và khát vọng cống hiến.
Nhiều cựu chiến binh khi trở lại tham quan bảo tàng không giấu được xúc động. Ông Đoàn Ngọc Châu (cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Phước Long) tâm sự, mỗi lần trở lại là một lần ký ức sống dậy, nhắc nhớ về những năm tháng chiến đấu gian khổ nhưng đầy tự hào. Những hiện vật, hình ảnh được trưng bày tại bảo tàng không chỉ tái hiện chân thực lịch sử mà còn góp phần gìn giữ ký ức thiêng liêng về đồng đội đã hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026), Trường Mẫu giáo Sao Mai đã tổ chức cho các học sinh tham quan, trải nghiệm tại bảo tàng. Hoạt động giúp các em được tiếp cận lịch sử một cách trực quan, sinh động; qua đó nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước ngay từ lứa tuổi nhỏ.
Anh Trần Thanh Phú (sinh viên đến từ Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, chuyến tham quan mang lại nhiều cảm xúc, giúp các bạn trẻ hiểu rõ hơn về những hi sinh của thế hệ cha anh; từ đó thêm trân trọng giá trị của hòa bình và ý thức hơn trong học tập, rèn luyện.
Việc lồng ghép không gian văn hóa dân tộc S’tiêng trong hệ thống trưng bày đã tạo nên sự hài hòa giữa lịch sử cách mạng và bản sắc văn hóa truyền thống; góp phần quảng bá những giá trị đặc trưng của địa phương đến với du khách. Không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, bảo tàng còn là không gian giáo dục truyền thống sinh động, góp phần bồi đắp lòng yêu nước cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Thông qua các hoạt động tham quan, trải nghiệm hướng tới nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), bảo tàng tiếp tục khẳng định vai trò là “địa chỉ đỏ” trong công tác giáo dục truyền thống, góp phần lan tỏa niềm tự hào dân tộc và khát vọng xây dựng quê hương ngày càng phát triển, giàu đẹp./.
