Việc chuẩn bị chu đáo trước năm học mới không chỉ tạo điều kiện dạy và học tốt hơn mà còn góp phần duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng giáo dục và hạn chế nguy cơ học sinh bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn.
Còn ít ngày nữa năm học 2026-2027 bắt đầu. Tại các địa bàn vùng cao của tỉnh Lào Cai, các trường học đang khẩn trương hoàn thiện cơ sở vật chất, chuẩn bị thiết bị dạy học, ổn định đội ngũ và vận động học sinh ra lớp. Trong quá trình đó, việc sắp xếp mạng lưới trường lớp được tỉnh triển khai theo hướng sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng vẫn bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
*Bảo đảm điều kiện đến trường
Từ đầu tháng 8, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Xà Hồ, xã Hạnh Phúc, tỉnh Lào Cai đã trở lại trường, tập trung dọn dẹp, sắp xếp bàn ghế, phòng học, phòng bán trú và nhà ăn. Năm học này, thầy và trò nhà trường đón niềm vui mới khi 3 dãy nhà được UBND tỉnh Lào Cai đầu tư xây dựng, bàn giao đưa vào sử dụng tại hai điểm trường, với tổng kinh phí hơn 28 tỷ đồng. Tại điểm trường chính, hai dãy nhà 4 tầng gồm 12 phòng học, 4 phòng bộ môn và 9 phòng bán trú, cùng khu nhà ăn, giúp việc dạy, học và ăn, ở của học sinh bán trú được thuận lợi hơn.
Thầy giáo Lò Văn Liên, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Xà Hồ cho biết, năm học 2026-2027, toàn trường dự kiến có 876 học sinh tại hai điểm trường chính và điểm trường lẻ. Từ ngày 3/8, nhà trường đã phân công cán bộ, giáo viên, nhân viên tu sửa, sắp xếp cơ sở vật chất, chuẩn bị đón học sinh vào ngày 28/8.
Đến nay, phòng học, phòng ngủ và các khu vực phục vụ sinh hoạt cơ bản được sắp xếp ổn định. Tuy nhiên, nhà trường vẫn thiếu giáo viên Tiếng Anh. Hiện trường chỉ có một giáo viên trong khi nhu cầu thực tế là 4 giáo viên. Nhà trường mong muốn cấp trên xem xét bổ sung nhân lực để bảo đảm việc dạy và học.
Tương tự, tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Bản Công, xã Hạnh Phúc, công tác chuẩn bị năm học mới cũng được triển khai đồng thời với việc hỗ trợ học sinh lớp 1 làm quen môi trường học tập.
Cô giáo Trần Thị Liên, giáo viên nhà trường, cho biết sau gần 20 năm gắn bó với học sinh vùng cao, cô nhận thấy vốn tiếng Việt của nhiều học sinh lớp 1 còn hạn chế. Những ngày này, giáo viên tăng cường hướng dẫn các em từ vựng, chữ viết và kỹ năng sống, giúp học sinh bớt bỡ ngỡ khi bước vào năm học mới. Các em còn nhỏ, lần đầu phải xa gia đình để ở bán trú nên giáo viên vừa dạy chữ, vừa gần gũi, chăm sóc, hướng dẫn những kỹ năng cần thiết để các em yên tâm ở lại trường, cô Liên chia sẻ.
Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Bản Công dự kiến có 21 lớp với 654 học sinh người Mông, trong đó cấp tiểu học có 13 lớp với 372 học sinh.
Theo cô Hà Thị Thanh Sơn, Hiệu trưởng nhà trường, do điều kiện kinh tế còn khó khăn, việc vận động học sinh ra lớp vẫn gặp một số trở ngại. Nhà trường đã phân công giáo viên đến từng gia đình vận động, nhờ đó 100% học sinh lớp 1 dự kiến ra lớp đầy đủ. Nhà trường cũng huy động các nguồn lực để hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn
Tại xã Hạnh Phúc, công tác chuẩn bị năm học mới cũng được địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Năm học này, toàn xã có 9 đơn vị trường học với dự kiến 3.669 học sinh các cấp. Ông Trương Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Hạnh Phúc thông tin, địa phương đã chỉ đạo các trường rà soát, sửa chữa cơ sở vật chất, chuẩn bị phòng học, thiết bị, sách giáo khoa và bố trí đội ngũ giáo viên; đồng thời bảo đảm an toàn trường học, vệ sinh môi trường, bếp ăn và khu bán trú. Các trường cũng phối hợp với thôn, bản và gia đình vận động học sinh ra lớp, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn. Đến nay, công tác chuẩn bị cơ bản bảo đảm tiến độ. Xã tiếp tục kiểm tra tháo gỡ khó khăn quyết tâm đón học sinh tựu trường an toàn, chu đáo và không để học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường.
*Sắp xếp để sử dụng hiệu quả nguồn lực
Những công việc đang diễn ra tại các trường vùng cao là một phần trong quá trình chuẩn bị năm học mới của toàn tỉnh. Năm học 2026-2027, Lào Cai đồng thời triển khai phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn, phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện địa hình và nhu cầu học tập. Đến nay, các điều kiện cơ bản được chuẩn bị, tạo cơ sở để các nhà trường bước vào năm học mới đúng kế hoạch.
Lào Cai có địa bàn rộng, địa hình miền núi, biên giới, dân cư phân tán và đông đồng bào dân tộc thiểu số. Do đó, mạng lưới trường lớp trước đây được tổ chức với nhiều điểm trường lẻ nhằm đưa lớp học đến gần học sinh ở các thôn, bản xa trung tâm. Tuy nhiên, mạng lưới phân tán cũng tạo áp lực về bố trí giáo viên, quản lý, đầu tư cơ sở vật chất và sử dụng ngân sách. Vì vậy, tỉnh xác định sắp xếp trường học không đơn thuần là giảm số lượng cơ sở mà là tái cấu trúc mạng lưới theo hướng phù hợp với dân số, phân bố dân cư, điều kiện địa hình và nhu cầu học tập. Nguyên tắc quan trọng là tinh gọn đầu mối nhưng không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh, nhất là trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo Đề án được phê duyệt, Lào Cai dự kiến giảm số cơ sở giáo dục công lập từ 1.010 xuống còn 473, tương đương 53,2%; đồng thời xóa 243 điểm trường lẻ. Sau sắp xếp, hệ thống giáo dục công lập của tỉnh dự kiến gồm: 132 trường mầm non; 77 trường tiểu học; 59 trường trung học cơ sở; 114 trường tiểu học và trung học cơ sở; 32 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông; 43 trường Trung học phổ thông và 16 trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên.
Sau sắp xếp, một số trường sẽ được tổ chức theo mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường. Trường chính thực hiện quản trị, điều hành thống nhất; phân hiệu, điểm trường tiếp tục duy trì hoạt động giáo dục tại những địa bàn cần thiết, qua đó hạn chế xáo trộn nơi học của học sinh.
Về cơ sở vật chất, hiện tỷ lệ phòng học kiên cố của Lào Cai đạt 86,6%; phòng học bộ môn kiên cố đạt 93,4%. Tuy nhiên, một số trường vẫn thiếu phòng học bộ môn, phòng ở bán trú và công trình phụ trợ. Sau sắp xếp, tỉnh định hướng tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, hạn chế đầu tư dàn trải và tránh xây dựng mới khi cơ sở hiện hữu vẫn có khả năng sử dụng.
Ngành Giáo dục Lào Cai xác định, công tác chuẩn bị cơ sở vật chất phục vụ năm học 2026-2027 là nhiệm vụ trọng tâm của ngành và các địa phương. Thời gian tới, ngành tiếp tục tập trung huy động, bố trí và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để đầu tư xây dựng, cải tạo, sửa chữa trường, lớp học; ưu tiên khắc phục tình trạng thiếu phòng học, phòng học bộ môn, phòng chức năng, nhà vệ sinh, công trình nước sạch, bếp ăn bán trú, ký túc xá và các công trình phụ trợ, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới.
Từ những phòng học mới ở Xà Hồ, sự chuẩn bị cho học sinh lớp 1 tại Bản Công đến việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp trên toàn tỉnh, Lào Cai đang triển khai nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả đầu tư và bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh. Với các địa bàn vùng cao, việc chuẩn bị chu đáo trước năm học mới không chỉ tạo điều kiện dạy và học tốt hơn mà còn góp phần duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng giáo dục và hạn chế nguy cơ học sinh bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn./.
