Dừng hoạt động từ năm 2020, bến phà Cồn Khương kết nối thành phố Cần Thơ với tỉnh Vĩnh Long vẫn chưa thể khai thác trở lại do vướng mắc về phân cấp thẩm quyền và thủ tục đấu giá.
Thực trạng "đắp chiếu" kéo dài gần 5 năm qua không chỉ gây lãng phí tài sản công, làm thất thu ngân sách hàng tỷ đồng mỗi năm mà còn đẩy hàng chục xã viên hợp tác xã vào cảnh nợ nần, đồng thời khiến hàng nghìn người dân phải đối mặt với nguy hiểm khi vượt sông bằng phương tiện tự phát. Việc sớm khơi thông "điểm nghẽn" pháp lý để đưa bến phà hoạt động trở lại đang là nhu cầu cấp thiết nhằm phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế địa phương.
* Người dân và doanh nghiệp mòn mỏi chờ bến phà
Trước khi ngưng hoạt động, tuyến phà Cồn Khương (phường Cái Khế, thành phố Cần Thơ) đối lưu với bến Thành Lợi (xã Tân Quới, tỉnh Vĩnh Long) đóng vai trò là tuyến giao thương quan trọng giữa Cần Thơ và Vĩnh Long. Theo tính toán, việc đi qua phà giúp người dân rút ngắn quãng đường từ 10 đến 15km và tiết kiệm khoảng 30 đến 40 phút di chuyển mỗi lượt so với việc phải đi vòng qua cầu Cần Thơ. Tuy nhiên, kể từ tháng 7/2020, khi đơn vị trúng thầu phía Cần Thơ bất ngờ dừng khai thác, mọi sinh hoạt và giao thương của người dân hai bên bờ sông Hậu bị đảo lộn hoàn toàn.
Ghi nhận thực tế cho thấy, sự vắng bóng của những chuyến phà quy chuẩn đã dẫn đến sự xuất hiện của các loại đò ngang, ghe nhỏ tự phát để đưa khách sang sông. Tại khu vực này, hành khách phải di chuyển trong điều kiện tạm bợ, không bến bãi quy chuẩn và thường xuyên không có áo phao bảo hộ, tiềm ẩn nguy cơ cao về tai nạn giao thông đường thủy.
Bà Lê Thị Hây, một người dân tại xã Tân Quới (tỉnh Vĩnh Long) hằng ngày phải thuê ghe vượt sông sang Cần Thơ mua bán, không giấu được sự lo lắng khi cho biết những lúc mưa gió rất sợ, đồng thời chi phí bao ghe cao khiến những người lao động nghèo gặp khó khăn về kinh tế.
Tương tự, bà Hồ Kim Thúy (xã Tân Quới) chia sẻ, ngoài việc phát sinh tiền thuê ghe, bà còn phải tốn thêm chi phí gửi xe đẩy bên phía Cần Thơ để duy trì việc buôn bán hằng ngày. Còn đối với những người hành nghề xe ôm như ông Ngô Văn Chính (xã Tân Quới), việc bến phà ngưng hoạt động buộc ông phải mất thêm thời gian đưa đón con gái đang học đại học ở Cần Thơ, làm ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập ít ỏi hàng ngày của gia đình. Nguyện vọng chung của người dân là các cơ quan chức năng sớm xem xét để bến phà hoạt động trở lại, giúp việc đi lại và giao thương được thuận lợi, an toàn.
Không chỉ gây khó khăn cho người dân, việc bến phà "treo" suốt nhiều năm còn đẩy Hợp tác xã Giao thông vận tải Thành Lợi (đơn vị đối lưu phía tỉnh Vĩnh Long) vào bờ vực phá sản. Ông Thái Công Danh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Thành Lợi cho biết, kể từ khi bến Cồn Khương đột ngột dừng hoạt động và sau đó là đợt dịch COVID-19 năm 2021, cuộc sống của 28 xã viên gần như rơi vào bế tắc. Dù phà không chạy, đơn vị vẫn phải duy trì chi phí thuê bến bãi neo đậu, thuê người trông coi khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng cùng các chi phí bảo dưỡng phương tiện để tránh xuống cấp.
Khó khăn kéo dài buộc hợp tác xã phải bán bớt một trong ba chiếc phà để có kinh phí duy trì và tu sửa những chiếc còn lại. Nhiều xã viên rơi vào cảnh nợ nần chồng chất do trước đó đã vay mượn ngân hàng để đầu tư phương tiện với hy vọng có thu nhập ổn định. Bà Nguyễn Thị Phương Phi, một thành viên của hợp tác xã xót xa kể lại việc bà đã vay ngân hàng hơn 500 triệu đồng để góp vốn vào bến phà. Suốt 5 năm qua, khi nguồn thu nhập bị cắt đứt, bà vẫn phải gồng gánh trả lãi suất ngân hàng hằng tháng và đến nay đã không còn khả năng chi trả.
Thực trạng này cho thấy hệ lụy từ việc bến phà ngưng hoạt động không chỉ ảnh hưởng đến hạ tầng giao thông mà còn tác động sâu sắc đến sinh kế của hàng chục hộ dân và sự ổn định của doanh nghiệp vận tải địa phương. Trong khi đó, thỏa thuận đối lưu giữa hai bến vẫn còn hiệu lực, các phương tiện của Hợp tác xã Thành Lợi luôn trong trạng thái sẵn sàng hoạt động nhưng vẫn phải nằm bờ chờ đợi các bước thủ tục từ phía thành phố Cần Thơ.
* Khẩn trương tháo gỡ các nút thắt về thẩm quyền
Về mặt kinh tế, bến phà Cồn Khương từng là nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước. Giai đoạn 2018 - 2020, bến này đã đóng góp hơn 7 tỷ đồng vào ngân sách, riêng năm 2019 đạt trên 4,36 tỷ đồng. Theo kết quả đấu giá năm 2018 với thời hạn 3 năm, đơn vị trúng thầu phải nộp vào ngân sách tổng cộng gần 18 tỷ đồng, tương đương khoảng 494 triệu đồng mỗi tháng. Việc để bến phà ngưng hoạt động suốt gần 5 năm qua đồng nghĩa với việc ngân sách thành phố bị thất thu một khoản tiền rất lớn, trong khi hạ tầng cầu tàu, nhà chờ có diện tích hơn 1.844m2 với tổng giá trị đầu tư hơn 1,69 tỷ đồng đang ngày càng xuống cấp, lãng phí.
Theo ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Cần Thơ, việc khôi phục bến phà không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn góp phần hạn chế thất thu ngân sách và khai thác hiệu quả hạ tầng đã được đầu tư. Tuy nhiên, quá trình triển khai đấu giá lại bến phà đang gặp nhiều "điểm nghẽn" về mặt thủ tục và phân cấp quản lý.
Qua rà soát, Ban Đô thị HĐND thành phố Cần Thơ xác định bến phà Cồn Khương hiện là tài sản thuộc thẩm quyền quản lý của UBND phường Cái Khế. Do đó, việc Sở Xây dựng trực tiếp lập đề án khai thác trước đây được đánh giá là chưa phù hợp với quy định hiện hành. Thay vào đó, UBND phường Cái Khế phải là đơn vị chịu trách nhiệm lập hồ sơ và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Bùi Văn Kiệt, Chủ tịch UBND phường Cái Khế giải thích: Theo các quy định mới của Chính phủ (Nghị định 12/2025/NĐ-CP và Nghị định 140/2025/NĐ-CP), trách nhiệm quản lý và khai thác bến phà đã được chuyển giao về cấp phường. Địa phương đã hoàn thiện các thủ tục hồ sơ để trình UBND thành phố phê duyệt phương án khai thác trong năm 2025. Tuy nhiên, UBND thành phố hiện vẫn chưa thể phê duyệt do HĐND thành phố chưa ban hành nghị quyết về việc phân cấp thẩm quyền phê duyệt đề án cho thuê quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa.
Trước tình hình này, tại phiên làm việc ngày 28/3, ông Nguyễn Kỳ Nam, Phó trưởng Ban Đô thị, HĐND thành phố Cần Thơ đã đề nghị UBND thành phố chỉ đạo rà soát, sớm hoàn thiện hồ sơ dự thảo nghị quyết theo hướng phân cấp thẩm quyền phê duyệt đề án cho cấp tỉnh và cấp xã quản lý. Dự kiến dự thảo này sẽ được trình HĐND thành phố xem xét tại kỳ họp tiếp theo nhằm tháo gỡ vướng mắc kéo dài.
Trong thời gian chờ đợi tổ chức đấu giá chính thức, để giải quyết nhu cầu dân sinh trước mắt và tránh lãng phí, UBND phường Cái Khế đã đề xuất phương án khai thác tạm thời. Cụ thể, phường kiến nghị thành phố chấp thuận cho ký hợp đồng tạm thời với Hợp tác xã Giao thông vận tải Thành Lợi để vận hành bến phà. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp người dân có phương tiện đi lại an toàn ngay lập tức, đồng thời tạo nguồn thu cho ngân sách và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động trong giai đoạn chuyển tiếp.
Thực tế cho thấy, dù bến phà Cồn Khương đã nằm trong quy hoạch hệ thống bến thủy nội địa giai đoạn 2021 - 2030 và được xác định là bến loại I với vai trò kết nối quan trọng, nhưng sự lúng túng trong việc xử lý các thay đổi về quy định pháp luật đã khiến dự án rơi vào tình trạng "treo" quá lâu. Việc chậm trễ trong việc xác định giá khởi điểm và hoàn thiện các bước phân cấp không chỉ là vấn đề hành chính mà đã trở thành một bài toán về hiệu quả quản lý tài sản công tại địa phương.
Sự lãng phí tài sản nhà nước cùng những khó khăn, nguy hiểm mà người dân đang phải đối mặt mỗi ngày đặt ra yêu cầu cấp bách cho chính quyền thành phố Cần Thơ. Người dân mong muốn có sự chỉ đạo quyết liệt, phối hợp đồng bộ giữa HĐND, UBND thành phố và các sở, ngành để sớm ban hành các văn bản phân cấp, hoàn thiện thủ tục đấu giá. Chỉ khi bến phà Cồn Khương hoạt động trở lại, những "điểm nghẽn" về giao thông, kinh tế và an sinh xã hội tại khu vực này mới thực sự được khơi thông, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân và Nhà nước./.
