Mỗi mùa tháng Bảy, những người lính năm xưa, thân nhân liệt sĩ và các thế hệ hôm nay lại tìm về mảnh đất này để tri ân những người đã ngã xuống.
Hơn bốn mươi năm sau những ngày tháng chiến đấu ác liệt bảo vệ biên cương Tổ quốc, mặt trận Vị Xuyên vẫn là nơi lưu giữ ký ức về một thời hoa lửa và những cuộc trở về đầy xúc động. Mỗi mùa tháng Bảy, những người lính năm xưa, thân nhân liệt sĩ và các thế hệ hôm nay lại tìm về mảnh đất này để tri ân những người đã ngã xuống.
Bài 1: Cuộc hẹn tháng Bảy và những ký ức vẹn nguyên
* Nơi những người lính trở về cùng lời hẹn với đồng đội
Tháng Bảy, từng đoàn xe từ khắp mọi miền đất nước lại vượt hàng trăm cây số tìm về Vị Xuyên, Thanh Thủy (Tuyên Quang). Họ mang theo những nén hương, những bó hoa và cả ký ức chưa bao giờ nguôi về những người đồng đội đã nằm lại nơi biên cương. Hơn bốn mươi năm sau cuộc chiến, hành trình trở về không chỉ là cuộc gặp gỡ giữa người còn sống với những người đã hóa thân vào non sông mà còn là sự tiếp nối ngọn lửa tri ân để lịch sử và lòng yêu nước được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Từ sáng sớm, Nghĩa trang Liệt sĩ Vị Xuyên đã đón hàng nghìn cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và nhân dân từ khắp mọi miền đất nước về dâng hương tưởng niệm. Giữa không gian tĩnh lặng, từng dòng người lặng lẽ bước qua những hàng mộ trắng, đặt vòng hoa, thắp nén hương và cúi đầu tri ân những người đã ngã xuống. Không ai bảo ai, tất cả cùng bước thật chậm, nói thật khẽ như sợ làm xao động giấc ngủ của các anh hùng liệt sĩ.
Giữa dòng người về nghĩa trang có những mái đầu đã bạc. Người chống gậy, người được đồng đội dìu từng bước đến bên các phần mộ. Họ lặng lẽ lau tấm bia, chỉnh lại bát hương rồi đứng thật lâu trước từng ngôi mộ, kể cả những phần mộ chỉ khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin". Với những cựu binh từng chiến đấu ở Vị Xuyên, đó đều là những người đồng đội đã cùng họ đi qua những năm tháng chiến trường khốc liệt.
Bước dọc những hàng mộ liệt sĩ, ông Vũ Văn Phú, cựu chiến binh Sư đoàn 313, quê Phú Thọ, lặng lẽ tìm đến từng phần mộ đồng đội. Thắp xong nén hương, ông đưa tay vuốt nhẹ lên tấm bia rồi khẽ nói như gửi gắm với những người đồng đội đã yên nghỉ: "Năm nào còn đi được, tôi cũng sẽ về. Chừng nào còn đủ sức khỏe, tôi còn lên thắp cho anh em một nén hương, còn về để gặp anh em".
Ông Phú nghẹn ngào: "Đồng đội của tôi nằm lại đây nhiều lắm, có người đến nay gia đình vẫn chưa biết nơi yên nghỉ. Chúng tôi trở về để thắp cho anh em một nén hương, để báo với các anh rằng đất nước đã bình yên, biên cương vẫn vững vàng. Chỉ mong những đồng đội còn nằm lại trên mảnh đất này sớm được tìm thấy, trở về với quê hương, với đất mẹ".
Dòng người vẫn nối dài trong sự trang nghiêm. Giữa nghĩa trang, làn khói hương quyện trong gió núi, những cái cúi đầu thật sâu và những phút mặc niệm lặng im như thay cho muôn lời tri ân gửi tới các anh hùng liệt sĩ. Mỗi bước chân tìm về Vị Xuyên trong những ngày tháng Bảy đều mang theo một lời hẹn với quá khứ, một sự biết ơn đối với những người đã gửi trọn tuổi xuân nơi biên cương Tổ quốc.
Ở một góc nghĩa trang, những người lính năm xưa nhận ra nhau giữa mái tóc đã bạc màu thời gian. Những cái bắt tay siết chặt, những vòng ôm nghẹn ngào, rồi họ lại cùng nhắc tên những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường Vị Xuyên. Hơn bốn mươi năm đã trôi qua, ký ức về đồng đội vẫn vẹn nguyên trong lòng những cựu binh.
Rời Nghĩa trang Liệt sĩ Vị Xuyên, những đoàn xe mang dòng chữ "Trở về chiến trường xưa", "Hành trình tri ân đồng đội"... tiếp tục vượt những cung đường quanh co lên Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên tại Điểm cao 468, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy (Tuyên Quang). Khi cánh cửa xe mở ra, nhiều cựu chiến binh lặng người hồi lâu. Ánh mắt họ hướng về những dãy núi trước mặt - nơi từng là chiến hào, trận địa và cũng là nơi biết bao đồng đội đã nằm lại. Có người siết chặt tay đồng đội, có người lặng lẽ lau giọt nước mắt vừa lăn trên gò má.
Đứng giữa không gian linh thiêng của Điểm cao 468, ký ức chiến trường như ùa về. Những dãy núi xanh hôm nay, trong tâm trí họ, vẫn còn mịt mù khói lửa. Từ sân đền, các cựu chiến binh chậm rãi chỉ về các điểm cao 685, 772, 1509... Mỗi hướng chỉ tay gắn với một trận đánh, một câu chuyện và cũng là một phần tuổi xuân của những người lính đã mãi mãi gửi lại.
Lặng nhìn về dãy núi phía xa, ông Lê Mạnh Hùng, cựu chiến binh Trung đoàn 7, E87 (Tuyên Quang) xúc động nói: "Đồng đội của tôi nhiều người vẫn nằm lại trên những điểm cao ấy. Núi rừng bây giờ đã xanh, nhưng mỗi lần trở về, tôi vẫn nhớ như in từng gương mặt, từng vị trí chiến đấu. Chúng tôi trở về không chỉ để tri ân những người đã ngã xuống mà còn để nhắc thế hệ hôm nay rằng hòa bình được đánh đổi bằng máu và tuổi xuân của biết bao người lính".
Tiếng chuông từ đền thờ ngân vọng giữa núi rừng biên cương. Trong làn khói hương bảng lảng, nhiều cựu chiến binh lặng lẽ chắp tay, mắt đỏ hoe hướng về những dãy núi đã đi vào lịch sử. Hành trình trở lại Vị Xuyên vì thế không chỉ là cuộc gặp với ký ức mà còn là lời hẹn của những người còn sống với những đồng đội đã hóa thân vào non sông. Để rồi, mỗi mùa tháng Bảy, họ lại trở về, tiếp nối ngọn lửa tri ân và nhắc nhở các thế hệ hôm nay trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
*Từ ký ức chiến tranh đến hành trình giữ lửa tri ân
Rời những điểm cao còn in dấu ký ức chiến tranh, hành trình tri ân ở mặt trận Vị Xuyên không khép lại. Trên mảnh đất biên cương năm xưa, những câu chuyện về một thời hoa lửa vẫn tiếp tục được truyền lại để ký ức của những người lính trở thành hành trang tinh thần cho các thế hệ hôm nay.
Đứng lặng trước Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên Điểm cao 468, ông Vũ Ngọc Tiến, cựu chiến binh quê Phú Thọ chậm rãi hướng mắt về những dãy núi phía xa. Ông bảo, điều thôi thúc những người lính trở lại nơi đây không chỉ là nỗi nhớ đồng đội mà còn là trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử.
"Giỗ trận Vị Xuyên không chỉ là ngày tưởng niệm những người đã hy sinh mà còn là ngày đồng đội gặp lại nhau. Chúng tôi trở về để nhắc tên những người đã nằm xuống và kể lại cho lớp trẻ hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương. Chừng nào còn người trở về thắp hương, còn người nhắc nhớ thì đồng đội chúng tôi sẽ không bao giờ bị lãng quên".
Vượt hơn 500 km từ Nghệ An trở lại chiến trường xưa, điều khiến ông Nguyễn Đức Ngân, cựu chiến binh từng chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên xúc động nhất không chỉ là được gặp lại đồng đội mà còn là sự quan tâm của lớp trẻ đối với lịch sử. Mỗi khi các đoàn viên, thanh niên hỏi về chiến trường năm xưa, người lính già lại chậm rãi kể về những trận đánh, những điểm cao rực lửa và những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại. Mỗi câu chuyện như đưa ông trở về những năm tháng tuổi đôi mươi giữa khói lửa biên cương.
Ông Ngân chia sẻ: "Các cháu càng hỏi, chúng tôi càng thấy mình có trách nhiệm phải kể. Không phải để nhắc về chiến tranh mà để các cháu hiểu cha anh đã giữ từng tấc đất biên cương bằng sự hy sinh lớn đến nhường nào. Chỉ mong những câu chuyện ấy sẽ giúp các cháu thêm yêu Tổ quốc, trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay và sống xứng đáng với những người đã ngã xuống".
Dưới tán chè Shan tuyết cổ thụ của vùng biên Thanh Thủy, các cựu chiến binh lại quây quần bên chén trà nóng, chậm rãi kể cho đoàn viên, thanh niên nghe về những năm tháng chiến đấu ở Vị Xuyên. Không còn tiếng súng, tiếng pháo, chỉ còn những lời kể mộc mạc về đồng đội, những trận đánh giữ từng tấc đất biên cương. Những câu chuyện ấy đã trở thành những bài học lịch sử sống động, giúp lớp trẻ hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình và sự hy sinh của các thế hệ đi trước.
Chị Đặng Thị Hương, Bí thư Đoàn xã Thanh Thủy hồ hởi: "Được trực tiếp nghe các bác kể chuyện ngay trên chiến trường xưa là bài học rất ý nghĩa đối với tuổi trẻ. Chúng tôi sẽ tiếp tục gìn giữ, lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", góp phần bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong mỗi đoàn viên, thanh niên".
Để những cuộc trở về luôn trọn vẹn nghĩa tình, nhiều năm qua, cấp ủy, chính quyền và nhân dân xã Thanh Thủy luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ. Mỗi dịp giỗ trận, địa phương chủ động chuẩn bị cơ sở vật chất, bố trí lực lượng hỗ trợ, bảo đảm an ninh, hướng dẫn các đoàn dâng hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên Điểm cao 468 và các điểm di tích lịch sử trên địa bàn.
Ông Lê Mạnh Dũng, Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy cho biết, việc đón các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ trở về Vị Xuyên không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vinh dự của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương. Chính quyền địa phương luôn nỗ lực chăm sóc các di tích, nghĩa trang, tạo điều kiện thuận lợi để các đoàn về dâng hương; đồng thời phát huy giá trị các địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và ý thức bảo vệ chủ quyền Tổ quốc cho thế hệ trẻ.
Chiều muộn, màn sương dần phủ lên những dãy núi biên cương. Những đoàn xe lần lượt rời Thanh Thủy mang theo lời hẹn gặp lại vào mùa tháng Bảy năm sau. Đối với những người lính năm xưa, đó chưa bao giờ là cuộc chia tay. Bởi ở nơi này, đồng đội của họ vẫn lặng lẽ nằm lại giữa núi rừng, còn những người ở lại vẫn tiếp tục gìn giữ ký ức bằng lòng biết ơn và trách nhiệm.
Cuộc hội ngộ giữa những người còn sống với những người đã hóa thân vào non sông vì thế chưa bao giờ khép lại. Mỗi mùa tháng Bảy, từ Vị Xuyên, "ngọn lửa" tri ân lại được thắp sáng, lan tỏa từ những người lính năm xưa đến thế hệ trẻ hôm nay, nhắc nhở rằng hòa bình không phải điều tự nhiên có được mà phải đánh đổi bằng máu xương, tuổi xuân và sự hy sinh của biết bao người con đất Việt…/. (Còn tiếp)
(Bài 2: "Đoàn tụ" sau nhiều thập kỷ chờ đợi)
