Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, trong suốt quá trình Ủy ban Pháp luật và Tư pháp luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan nghiên cứu, tham mưu cho Quốc hội lập nên những dấu ấn rất vẻ vang.
Kể từ khi được thành lập vào ngày 4/3/1946, 80 năm qua, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã không ngừng phấn đấu, trưởng thành và phát triển để ghi tên mình vào bề dày thành tích của Quốc hội trong các giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần tích cực để xây dựng Quốc hội Việt Nam thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, hoạt động vì lợi ích của nhân dân, được nhân dân đồng tình và ủng hộ.
*Khẳng định vị thế là một trong những cơ quan trọng yếu của Quốc hội
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp - tiền thân là Tiểu ban Pháp chính của Ban Thường trực Quốc hội được thành lập ngay từ những tháng năm đầu của Quốc hội khóa I, gắn với sự ra đời của Nhà nước Cách mạng non trẻ.
Trải qua 80 năm lịch sử, với những tên gọi, cách thức tổ chức khác nhau, Ủy ban luôn khẳng định vị thế là một trong những cơ quan trọng yếu của Quốc hội, gắn bó chặt chẽ với chức năng quan trọng nhất của Quốc hội là chức năng lập hiến, lập pháp.
Trong hoạt động lập hiến, Ủy ban đã ghi những dấu ấn đặc biệt quan trọng thông qua việc trực tiếp tham gia vào quá chuẩn bị, soạn thảo, tiếp thu, chỉnh lý và ban hành 4 trong 5 bản Hiến pháp của Nhà nước ta: Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 1988 và năm 1989), Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2001) và Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2025). Mỗi bản Hiến pháp đều in đậm dấu ấn trí tuệ, tinh thần trách nhiệm và tư duy đổi mới của các đại biểu Quốc hội nói chung và các thế hệ thành viên Ủy ban nói riêng, bảo đảm để Hiến pháp làm nền tảng cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trong hoạt động lập pháp, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp qua các thời kỳ đã thẩm tra, tham gia thẩm tra, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật đối với hầu hết các dự án luật, pháp lệnh. Trong tổng số 617 luật, bộ luật và 237 pháp lệnh do Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành suốt 15 nhiệm kỳ qua đều có công sức đóng góp thầm lặng, tâm huyết, trách nhiệm của từng thành viên Ủy ban và các công chức của Vụ chuyên môn tham mưu, giúp việc. Nhiều sáng kiến, kiến nghị về đổi mới tư duy lập pháp và quy trình xây dựng pháp luật để thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng đất nước, hiện thực hóa đường lối Đổi mới của Đảng, chuyển trọng tâm từ hệ thống pháp luật của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang hệ thống pháp luật của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, xây dựng Đề án định hướng lập pháp, tổ chức Diễn đàn pháp luật, khắc phục “điểm nghẽn thể chế” để kiến tạo phát triển, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền,... được khởi thảo bởi Ủy ban và đã được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chấp thuận; qua đó góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, ổn định cho sự phát triển của đất nước.
Trong hoạt động giám sát và quyết định vấn đề quan trọng của đất nước, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp luôn phát huy vai trò là một trong những cơ quan nòng cốt của Quốc hội về giám sát văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức phiên giải trình và giám sát nhiều chuyên đề mang tính thời sự, được cử tri và xã hội quan tâm liên quan đến sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách hành chính, cải cách tư pháp và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ủy ban cũng tham gia tích cực, có trách nhiệm vào quá trình Quốc hội quyết định các vấn đề quốc kế, dân sinh, phục vụ thiết thực, hiệu quả yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, trong đó có nhiều vấn đề khó, phức tạp, nhiều nội dung chưa có tiền lệ như khi đối mặt với đại dịch COVID-19 và thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.
*Vững đường kỷ cương - Vươn mình đột phá
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, trong suốt quá trình Ủy ban Pháp luật và Tư pháp luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan nghiên cứu, tham mưu cho Quốc hội lập nên những dấu ấn rất vẻ vang. Những đóng góp đó chính là sự kết tinh của trí tuệ, tâm huyết, trách nhiệm, đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động, tinh thần không ngừng đổi mới và sáng tạo của các thế hệ thành viên Ủy ban; qua đó vun đắp nên truyền thống vẻ vang với tám chữ vàng: “Vững đường kỷ cương - Vươn mình đột phá”.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, chỉ còn hai tháng nữa, Quốc hội sẽ bắt đầu nhiệm kỳ khóa XVI - nhiệm kỳ gắn với giai đoạn chuyển mình của đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã xác định: cần đột phá mạnh mẽ về thể chế, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực phát triển mới của đất nước. Yêu cầu đó đặt ra nhiệm vụ rất lớn đối với Quốc hội, đặc biệt là trong việc xây dựng đồng bộ thể chế phát triển. Do vậy, nhiệm vụ đặt ra đối với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là rất nặng nề nhưng cũng rất vẻ vang.
Để góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đóng vai trò nòng cốt trong tham mưu giúp Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; khẩn trương hoàn thiện trình Bộ Chính trị Đề án định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Tiếp tục nghiên cứu đổi mới quy trình lập pháp, kỹ thuật lập pháp, đảm bảo xây dựng một nền lập pháp khoa học, chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; thực hiện tốt quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ giải pháp về đổi mới công tác xây dựng và thực thi pháp luật, đảm bảo đến năm 2030 Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Ủy ban luôn nhận thức sâu sắc rằng, chất lượng thể chế pháp luật là một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững của quốc gia. Thẩm tra là một trong những khâu then chốt quyết định chất lượng của sản phẩm lập pháp. Trên cơ sở đó, Ủy ban tiếp tục chuyên nghiệp hóa quy trình thẩm tra, gắn kết chặt chẽ với phân tích chính sách và đánh giá tác động pháp luật, bảo đảm mỗi dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết được xem xét không chỉ về kỹ thuật lập pháp mà còn trên cơ sở bằng chứng, dữ liệu và yêu cầu quản lý thực tiễn, nhằm nâng cao tính khả thi khi triển khai.
Công tác thẩm tra phải thực sự trở thành khâu sàng lọc chính sách, trong đó trọng tâm là thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, đặt lợi ích tổng thể của quốc gia lên trên hết, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, bảo đảm tôn trọng, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân và sự cân đối hợp lý giữa yêu cầu quản lý nhà nước với quyền, lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, hoạt động thẩm tra cần chủ động phát hiện và kiến nghị loại bỏ kịp thời những quy định không còn phù hợp, chồng chéo, cản trở khơi thông nguồn lực và đổi mới sáng tạo, coi đây là một tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng chính sách. Cách tiếp cận trong thẩm tra chuyển mạnh từ tư duy quản lý - kiểm soát sang tư duy kiến tạo - phục vụ phát triển, lấy hiệu quả thực thi và tác động đối với tăng trưởng, ổn định xã hội làm thước đo trung tâm. Qua đó, góp phần hình thành hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch, có khả năng dẫn dắt cải cách, khơi thông các điểm nghẽn thể chế và tạo nền tảng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Giám sát được xác định là trụ cột quan trọng bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của pháp luật, là vòng phản hồi giữa xây dựng và thi hành pháp luật. Trong giai đoạn phát triển mới, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cách thức tổ chức các hoạt động giám sát theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, linh hoạt và thiết thực, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn quản lý nhà nước và mong đợi của cử tri, nhân dân.
Theo đó, hoạt động giám sát từng bước chuyển từ giám sát tuân thủ sang giám sát kết quả, giám sát chính sách và giám sát việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát. Nội dung giám sát tập trung vào những vấn đề lớn, nổi cộm, gây bức xúc trong xã hội, gắn chặt với yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng các yêu cầu về cải cách tư pháp, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Các kiến nghị giám sát phải bảo đảm đúng, trúng, có tính thuyết phục và khả thi, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục các điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật.
Nhìn lại chặng đường đầy tự hào 80 năm qua cũng là dịp để cùng hướng tới tương lai, vững tin bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng khẳng định, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp sẽ tiếp tục phát huy truyền thống “Đoàn kết - Trí tuệ - Trách nhiệm” trong suốt 80 năm qua, nỗ lực phấn đấu, đoàn kết, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, đóng góp ngày càng thiết thực, hiệu quả vào sự nghiệp hoàn thiện thể chế, pháp luật./.
