Năng lực số và năng lực AI cần trở thành một phần trong quá trình phát triển nghề nghiệp thường xuyên của đội ngũ nhà giáo.
Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số đã chính thức khai mạc sáng 8/10, tại Hà Nội.
Sự kiện có sự tham dự của hơn 800 đại biểu đến từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, gồm đại diện các cơ sở giáo dục, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước. Hoạt động nhằm triển khai các chủ trương lớn về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
*Người thầy, nhà trường phải thay đổi trong kỷ nguyên AI
Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng, công nghệ số và AI mở ra những cơ hội rất lớn cho giáo dục, nhưng đồng thời đặt ra các thách thức về độ tin cậy của thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật và khoảng cách số. Đây không chỉ là vấn đề riêng của Việt Nam mà là thách thức mang tính toàn cầu.
Theo Bộ trưởng, trước những thay đổi này, giáo dục không thể chỉ đặt câu hỏi người học cần được trang bị thêm những kỹ năng gì. Người thầy cũng phải thay đổi, nhà trường phải thay đổi và cả hệ thống giáo dục phải chuyển đổi để không chỉ thích ứng mà còn từng bước làm chủ, định hướng việc sử dụng AI vì sự phát triển của con người.
Người học cần hình thành năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI. Người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà cần trở thành người thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn, truyền cảm hứng và định hướng giá trị. Nhà trường và cơ quan quản lý cũng phải đổi mới phương thức tổ chức, quản trị, đánh giá và bảo đảm chất lượng.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, với Việt Nam, phát triển con người là mục tiêu xuyên suốt của đổi mới giáo dục. Giá trị của công nghệ không nằm ở việc sử dụng nhiều hay ít mà ở khả năng giúp người học tiến bộ, người thầy thực hiện tốt hơn vai trò của mình, nhà trường vận hành hiệu quả và cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn.
Từ quan điểm đó, ngành Giáo dục Việt Nam xác định bốn ưu tiên trong quá trình chuyển đổi số. Trước hết là xây dựng nền tảng dữ liệu và hạ tầng số thống nhất, an toàn, có khả năng kết nối và sử dụng chung; đưa dữ liệu trở thành nguồn lực phục vụ người học, nhà giáo và quản trị giáo dục.
Cùng với đó là đổi mới dạy và học, phát triển năng lực làm chủ công nghệ của người học và nhà giáo. Mục tiêu không phải để AI suy nghĩ thay con người mà sử dụng AI để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Năng lực số và năng lực AI cần trở thành một phần trong quá trình phát triển nghề nghiệp thường xuyên của đội ngũ nhà giáo.
Ưu tiên thứ ba là đổi mới quản trị, thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm; nhận diện đầy đủ cả khả năng và giới hạn của công nghệ, bảo đảm quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật, quyền lợi của người học và trách nhiệm của con người.
Ưu tiên thứ tư là đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nhất là trong ứng dụng công nghệ số và AI. Theo Bộ trưởng, cơ hội và thách thức do AI mang lại đều vượt qua biên giới quốc gia; không một hệ thống giáo dục nào có thể tự giải quyết đầy đủ những vấn đề liên quan đến công nghệ, dữ liệu, chuẩn mực đạo đức, nguồn nhân lực và khoảng cách số.
Các quốc gia cần tăng cường hợp tác theo hướng thực chất, không chỉ dừng ở chuyển giao tri thức hay tiếp nhận công nghệ mà cùng nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và chia sẻ những giải pháp có giá trị. “Thành công của Hội nghị không chỉ được đo bằng số lượng ý tưởng hay thỏa thuận, mà bằng những chương trình được triển khai, những giải pháp được thử nghiệm và những thay đổi thực chất trong nhà trường”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.
*Công nghệ phải tạo cơ hội học tập công bằng cho mọi người
Phát biểu tại phiên khai mạc hội nghị, ông Stefaan Hermans, Tổng Cục trưởng phụ trách Hợp tác quốc tế, Giáo dục, Thanh niên, Thể thao và Văn hóa của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh, chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện về nền tảng, thiết bị hay trí tuệ nhân tạo (AI), mà cốt lõi là con người, thể chế và cách thức tạo ra, chia sẻ, ứng dụng tri thức. Quá trình này đòi hỏi chính sách phù hợp, đội ngũ nhà giáo có năng lực số, phương pháp dạy và học đổi mới, cùng sự hợp tác thực chất với doanh nghiệp và xã hội.
Theo ông Stefaan Hermans, EU đang triển khai nhiều chương trình thúc đẩy hợp tác giáo dục, nghiên cứu và phát triển kỹ năng với Việt Nam. Từ năm 2021, chương trình Erasmus+ đã hỗ trợ hơn 6.800 lượt sinh viên và cán bộ trao đổi giữa châu Âu và Việt Nam; các cơ sở giáo dục Việt Nam tham gia gần 100 dự án nâng cao năng lực. Các tổ chức, nhà nghiên cứu Việt Nam cũng đang tham gia 29 dự án thuộc Horizon Europe - chương trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo có ngân sách hơn 90 tỷ euro.
Đánh giá các ưu tiên của EU có nhiều điểm tương đồng với định hướng của Việt Nam tại các Nghị quyết 57, 59 và 71, ông Stefaan Hermans khẳng định, EU sẵn sàng đồng hành, kết nối thế mạnh của châu Âu với các ưu tiên phát triển của Việt Nam, đưa những mục tiêu chung thành các chương trình hợp tác và kết quả cụ thể.
Ở góc độ bảo đảm cơ hội học tập cho mọi trẻ em, bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam cho rằng, giáo dục giữ vai trò trung tâm trong giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam, khi tăng trưởng ngày càng dựa vào đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực có kỹ năng cao.
Theo bà Silvia Danailov, để công nghệ thực sự nâng cao chất lượng giáo dục, trước hết cần đầu tư vào con người và hệ thống, không chỉ vào công nghệ, bởi giáo viên, cán bộ quản lý và năng lực của hệ thống giáo dục quyết định công nghệ có tạo ra kết quả học tập tốt hơn hay không.
Cùng với đó, công bằng cần được bảo đảm ngay từ khâu thiết kế chuyển đổi số, trong đó ưu tiên trẻ em vùng khó khăn, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật và các nhóm có nguy cơ bị bỏ lại phía sau. Hiệu quả chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số trường được kết nối hay số học sinh sử dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là khả năng thu hẹp khoảng cách học tập.
UNICEF cũng nhấn mạnh quyền, sự an toàn và bảo vệ trẻ em phải được tích hợp ngay từ đầu trong các hệ thống số và ứng dụng AI, từ bảo vệ dữ liệu, sử dụng AI phù hợp với độ tuổi đến duy trì sự giám sát của con người đối với những quyết định có ảnh hưởng đến trẻ em.
*Kết nối công nghệ với những bài toán thực tế của giáo dục
Trong hai ngày diễn ra, Hội nghị gồm phiên chính thức và các phiên chuyên đề về hợp tác quốc tế, chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông; quốc tế hóa và chuyển đổi số trong giáo dục đại học; thúc đẩy hệ sinh thái số trong giáo dục nghề nghiệp; sáng kiến Liên minh toàn cầu về trẻ em.
Các đại biểu tập trung trao đổi về ứng dụng AI, dữ liệu lớn và công nghệ mới trong cá nhân hóa quá trình học tập, nâng cao hiệu quả giảng dạy; phát triển năng lực số; bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục trong bối cảnh ứng dụng công nghệ.
Các nội dung thảo luận hướng tới tìm kiếm giải pháp xây dựng hệ thống giáo dục linh hoạt, có khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và thị trường lao động; đồng thời mở rộng cơ hội học tập suốt đời.
Trong khuôn khổ Hội nghị, các cơ quan, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp cũng ký kết, trao biên bản ghi nhớ hợp tác, kết nối nhu cầu đào tạo, nghiên cứu với nguồn lực, kinh nghiệm và giải pháp công nghệ trong nước, quốc tế.
Diễn ra song song trong hai ngày 8-9/10, Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục có hơn 70 gian hàng, giới thiệu các sản phẩm, giải pháp trong nhiều lĩnh vực như AI, nền tảng học tập số, cá nhân hóa giáo dục, ngoại ngữ, STEM, dữ liệu giáo dục, công nghệ mô phỏng và các giải pháp hỗ trợ giáo viên, nhà trường, người học.
Triển lãm quy tụ nhiều doanh nghiệp công nghệ, tổ chức giáo dục và trường đại học quốc tế. Các hoạt động được thiết kế để đại biểu trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm giải pháp, trao đổi với các đơn vị tham gia và tìm kiếm đối tác cho các chương trình đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.
Phát biểu khai mạc Triển lãm, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề nghị các cơ sở giáo dục chủ động chia sẻ những bài toán thực tế cần giải quyết; doanh nghiệp, nhà khoa học và đối tác quốc tế cùng đề xuất giải pháp, xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể. Những lĩnh vực có thể ưu tiên gồm ứng dụng và phát triển AI trong dạy học, đánh giá, quản trị; khai thác dữ liệu giáo dục an toàn; bồi dưỡng năng lực số, năng lực AI cho nhà giáo; xây dựng học liệu và các chuẩn mực sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.
Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định sẽ đồng hành cùng các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, nhà khoa học và đối tác để những kết nối tại Hội nghị, Triển lãm được chuyển hóa thành các chương trình hợp tác thực chất, mang lại lợi ích cụ thể cho người học, nhà giáo và xã hội./.
