Điểm nhấn của lễ hội là các nghi lễ truyền thống gắn với tín ngưỡng dân gian, thể hiện nét văn hóa đặc trưng trong đời sống tinh thần của người Tày Khao.
Hằng năm, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông nhằm tổng kết một năm lao động, sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với Mẫu Thượng Ngàn, các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Năm 2026, ngày Đinh Mão (11/9 âm lịch), tức ngày 20/10 dương lịch là ngày chính lễ với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đông Cuông Lê Thành Hùng cho biết, Lễ Cơm mới đền Đông Cuông năm nay được tổ chức trong hai ngày 19-20/10, tức ngày 10-11/9 âm lịch, tại thôn Bến Đền, xã Đông Cuông với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng dân gian đặc sắc như nghi lễ đón ông Mo, lễ dâng hương, rước sản vật của các thôn và lễ cúng chính tiệc. Điểm nhấn của lễ hội là các nghi lễ truyền thống gắn với tín ngưỡng dân gian, thể hiện nét văn hóa đặc trưng trong đời sống tinh thần của người Tày Khao.
Mở đầu chuỗi hoạt động là nghi lễ đón ông Mo và lễ dâng hương tại đền Đông Cuông. Đây là hoạt động thể hiện lòng thành kính, sự tri ân đối với các bậc tiền nhân; đồng thời góp phần gìn giữ không gian văn hóa tín ngưỡng truyền thống của địa phương.
Một trong những hoạt động nổi bật của Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông năm nay là nghi thức rước sản vật nông nghiệp của các thôn. Hoạt động này không chỉ tạo điểm nhấn cho phần hội mà còn thể hiện thành quả lao động sản xuất, sự trân trọng đối với hạt gạo, nông sản và những giá trị gắn bó mật thiết với đời sống người dân; đồng thời thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, thiên nhiên và những giá trị của nền nông nghiệp truyền thống.
Chị Nguyễn Mai Ly, du khách phường Yên Bái (Lào Cai) chia sẻ, năm nào, gần đến ngày Lễ Cơm mới Đền Đông Cuông, chị đều dành thời gian đến dâng lễ. Với chị, đây là nơi gửi gắm ước vọng về sức khỏe, bình an và may mắn cho bản thân và gia đình.
Cùng với các nghi lễ truyền thống, phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động thể thao, trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho người dân và du khách. Những trò chơi dân gian gần gũi với đời sống cộng đồng không chỉ mang lại không khí sôi nổi mà còn tạo cơ hội giao lưu, tăng cường tinh thần đoàn kết giữa các thôn và người dân với du khách.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đông Cuông, nghi lễ cúng cơm mới vào ngày Mão tháng Chín âm lịch hằng năm là nghi lễ nông nghiệp truyền thống mang đậm bản sắc của người Tày Khao. Nghi lễ có ý nghĩa tổng kết một năm lao động, sản xuất, tạ ơn đất trời, thần linh, Thánh Mẫu Thượng Ngàn và tổ tiên đã ban phước lành, phù hộ cho một năm mưa thuận gió hòa. Đồng thời, đây cũng là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và giáo dục con cháu duy trì, bảo tồn, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của người Tày Khao.
Thông qua việc tổ chức Lễ hội Cơm mới, xã Đông Cuông hướng tới gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân; đồng thời quảng bá hình ảnh di tích đền Đông Cuông và bản sắc văn hóa địa phương. Qua đó, lễ hội góp phần tạo thêm sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng, thúc đẩy phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Theo sử sách, thư tịch cổ, đền Đông Cuông có từ đời Lê, được phát triển từ một miếu cổ thờ Đông Quang, thuộc trung tâm trại Quy Hóa thời Trần. Đền tọa lạc bên bờ sông Hồng, thuộc địa phận thôn Bến Đền, xã Đông Cuông. Đền mang dáng dấp kiến trúc đền, chùa truyền thống với góc mái ngói cong, hình lưỡng long chầu nhật. Các cột đền được làm bằng gỗ tứ thiết, sơn son thếp vàng hình rồng cuốn, tạo vẻ trang nghiêm.
Đền Đông Cuông là quần thể di tích gồm 4 điểm: Đền Chính, miếu Cô, miếu Cậu và miếu Đức Ông. Miếu Đức Ông tọa bên hữu ngạn sông Hồng, đối diện đền Chính về phía nam, cách khoảng 150 m theo đường chim bay.
Trải qua những thăng trầm lịch sử, đền đã được trùng tu, tôn tạo 4 lần. Năm 2009, đền được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Ngày 16/1/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định ghi danh Lễ hội đền Đông Cuông vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia./.
