Phát triển đô thị hiện đại song hành với gìn giữ bản sắc Thủ đô được xem là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được công bố.
Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được công bố, cải tạo, tái thiết và tái cấu trúc đô thị được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, đồng thời bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa. Phát triển đô thị hiện đại song hành với gìn giữ bản sắc Thủ đô được xem là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình triển khai quy hoạch.
* Ưu tiên bảo tồn không gian đặc thù nội đô lịch sử
Ngày 29/6, Triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm chính thức khai mạc. Cùng với triển lãm, Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026 cũng được tổ chức, giới thiệu những định hướng phát triển dài hạn của thành phố.
Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ triển khai chiến lược tái cấu trúc đô thị theo nguyên tắc “cải tạo tích cực - tái thiết thích ứng”, hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân, tối ưu hóa giá trị sử dụng đất và bảo tồn bản sắc đô thị.
Khu vực đô thị trung tâm hữu ngạn sông Hồng - nơi tập trung các không gian di sản quan trọng như phố cổ, phố cũ, hồ Hoàn Kiếm, Hồ Tây, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục được xác định là vùng ưu tiên bảo tồn. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực đang chịu nhiều sức ép của quá trình đô thị hóa với tình trạng chung cư cũ xuống cấp, mật độ dân cư cao, hạ tầng kỹ thuật quá tải, thiếu không gian xanh và công trình công cộng. Bên cạnh đó, hệ thống sông nội đô như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm, suy giảm chức năng sinh thái và chưa phát huy được giá trị cảnh quan.
Để giải quyết những tồn tại này, quy hoạch xác định tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình đa cực - đa trung tâm, phân bố lại dân cư và hạ tầng hợp lý. Trong đó, khu vực Ba Đình - Hoàng thành Thăng Long tiếp tục giữ vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; bảo tồn hệ thống di sản, cảnh quan, cây xanh và các công trình có giá trị lịch sử. Không gian này được định hướng kết nối với Hồ Tây, khu vực Văn Miếu - Quốc Tử Giám, ga Hà Nội và khu phố cổ, phố cũ, hình thành mạng lưới không gian văn hóa liên hoàn.
Đối với khu phố cổ, quy hoạch tập trung bảo tồn cấu trúc không gian truyền thống, các tuyến phố nghề, hệ thống di tích, cơ sở tín ngưỡng và những không gian văn hóa gắn với lịch sử hình thành của Thăng Long - Hà Nội. Tại khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, định hướng là bảo tồn giá trị cảnh quan đặc trưng, tôn tạo các công trình lịch sử, mở rộng không gian công cộng và tăng cường kết nối với khu phố cổ, phố cũ, Hoàng thành Thăng Long và sông Hồng.
Hồ Tây và vùng phụ cận tiếp tục được xác định là trung tâm văn hóa, dịch vụ, du lịch và cảnh quan quan trọng của Thủ đô. Quy hoạch định hướng thiết lập không gian kết nối Hồ Tây - sông Hồng - Cổ Loa; bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa, đồng thời phát triển hệ thống không gian công cộng, tuyến đi bộ ven hồ.
Song song với bảo tồn di sản, quy hoạch cũng đặt trọng tâm vào cải tạo, tái thiết các khu vực nội đô hiện hữu. Khu vực nội đô lịch sử trong phạm vi Vành đai 2 được định hướng cải tạo các khu dân cư cũ, khu tập thể và chung cư xuống cấp; chuyển đổi các cơ sở công nghiệp, kho tàng không còn phù hợp; bổ sung không gian công cộng, cây xanh và các tiện ích phục vụ người dân. Các khu tập thể cũ như Thành Công, Giảng Võ, Kim Liên, Trung Tự, Thanh Nhàn… sẽ được nghiên cứu cải tạo đồng bộ, gắn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn.
Quy hoạch cũng xác định phát triển mạnh mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) tại các đầu mối như ga Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm, Yên Thường và các nút giao thông lớn. Không gian ngầm, không gian trên cao cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật sẽ được tổ chức đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và năng lực phục vụ của đô thị.
Đối với khu vực nội đô mở rộng từ Vành đai 2 đến hành lang xanh sông Nhuệ, thành phố định hướng phát triển các trung tâm đô thị mới, trung tâm dịch vụ, thương mại và công cộng hiện đại. Trên trục Hồ Tây - Cổ Loa sẽ hình thành không gian đô thị mới cùng các trung tâm hành chính, văn hóa, thương mại và tài chính; đồng thời phát triển trục Hồ Tây - Ba Vì trở thành trục không gian văn hóa, cảnh quan quan trọng của Thủ đô, kết nối khu vực trung tâm với phía Tây thành phố.
* Lấy hạnh phúc của người dân làm trung tâm
Triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm thu hút đông đảo người dân đến tham quan, tìm hiểu. Nhiều ý kiến bày tỏ kỳ vọng quy hoạch sẽ góp phần xây dựng Hà Nội hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc vốn có.
Ông Phùng Văn Hiệp (50 tuổi, khu tập thể Thanh Xuân Bắc) cho rằng, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử cần được thực hiện đồng thời với cải tạo, tái thiết các không gian đô thị, nhất là khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận. Ông hoàn toàn đồng tình với định hướng quy hoạch, Hà Nội phát triển theo cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái, đồng thời hình thành các khu chức năng mới theo hướng văn minh, hiện đại nhưng vẫn gìn giữ được những giá trị văn hóa, lịch sử đặc trưng của Thủ đô.
Là một trong những người đến triển lãm từ sớm, anh Lê Đình Tùng (22 tuổi, Hà Nội) cho biết ấn tượng với định hướng ưu tiên không gian xanh và phát triển bền vững trong quy hoạch. Theo anh, trong bối cảnh Hà Nội đang chịu nhiều áp lực về ô nhiễm môi trường, việc đặt yếu tố xanh và bảo vệ môi trường làm trọng tâm thể hiện tầm nhìn dài hạn, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân.
Anh Tùng cũng đánh giá cao định hướng hình thành chín cực phát triển và chín trung tâm lớn của Thủ đô. Theo anh, các cực phát triển này sẽ góp phần kết nối Hà Nội với các đô thị trong vùng, phân bố lại dân cư, giảm áp lực lên khu vực nội đô và hệ thống hạ tầng hiện hữu.
Trong khi đó, anh Bùi Mạnh Cường (26 tuổi, Hòa Bình) cho rằng những vấn đề người dân mong muốn được giải quyết sớm là ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí và tình trạng ngập úng sau mỗi trận mưa lớn. Theo anh, Hà Nội cần có thêm nhiều cây xanh và không gian công cộng để cải thiện chất lượng sống. “Tôi mong 10 đến 20 năm tới, Hà Nội sẽ có mạng lưới đường sắt đô thị vận hành hiệu quả để người dân đi lại thuận tiện hơn, giảm khói bụi từ phương tiện cá nhân. Thành phố sẽ phát triển hiện đại, quy củ nhưng vẫn giữ được những góc phố cổ kính và nét thanh bình vốn có”, anh Cường chia sẻ.
Bên lề Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch Hà Nội cho biết: Điểm mới của quy hoạch lần này là lấy hạnh phúc của người dân làm trung tâm thay vì chỉ tập trung vào các yếu tố vật chất. Sau khi công bố quy hoạch, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy hoạch phân khu và quy hoạch hạ tầng kỹ thuật làm cơ sở triển khai các dự án. Dự kiến đến tháng 9/2026 sẽ hoàn thành 5 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật; trong năm 2026 hoàn thành hơn 40 đồ án quy hoạch phân khu, tạo cơ sở để các địa phương quản lý, triển khai các dự án và lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.
Sinh sống tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc, bà Lê Thị Giang, 76 tuổi, cho biết điều bà mong chờ nhất là môi trường sống được cải thiện, có thêm không gian sinh hoạt cộng đồng, cây xanh và các tiện ích công cộng phục vụ người dân. Bên cạnh đó những nét đẹp của Hà Nội là phong cảnh, con người, ẩm thực… tiếp tục được gìn giữ. Nhiều cư dân khu phố cổ cũng bày tỏ mong muốn, quá trình chỉnh trang, tái thiết sẽ được thực hiện theo hướng bảo tồn những giá trị đặc trưng đã làm nên bản sắc Hà Nội.
Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm có định hướng phát triển theo hướng tái thiết gắn với bảo tồn với việc tái cấu trúc không gian trên cơ sở phát huy các giá trị di sản, hệ thống mặt nước và các không gian văn hóa đặc trưng, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô trong dài hạn. Những định hướng này cho thấy Hà Nội đang lựa chọn con đường phát triển bền vững, trong đó mỗi bước cải tạo, tái thiết đều đặt trong tổng thể bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống. Khi quy hoạch được triển khai đồng bộ, có sự đồng thuận của người dân và sự vào cuộc của các cấp, ngành, Thủ đô được kỳ vọng sẽ vừa hiện đại, vừa giữ trọn hồn cốt nghìn năm văn hiến./.
