Hà Nội hiện có hơn 8.300 ha đất do các nông, lâm trường và đơn vị liên quan quản lý, sử dụng. Trước những tồn tại kéo dài về hồ sơ pháp lý, ranh giới, nghĩa vụ tài chính và thủ tục bàn giao, lãnh đạo thành phố yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm.
Chiều 17/8, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến với các sở, ngành, địa phương về tình hình quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường trên địa bàn.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện có 17 đơn vị quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường, gồm 16 công ty nông, lâm trường và Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây. Tổng diện tích đất do các đơn vị quản lý, sử dụng là 8.385,59 ha, trong đó có 4.329,54 ha đất nông nghiệp, 4.053,71 ha đất phi nông nghiệp và 2,34 ha đất chưa sử dụng.
Qua rà soát, công tác quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường còn nhiều tồn tại, vướng mắc. Hồ sơ pháp lý tại một số đơn vị chưa đầy đủ; việc bàn giao đất sau cổ phần hóa còn chậm; nhiều đơn vị chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính và chưa lập phương án sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.
Tại một số địa phương, hồ sơ liên quan đến quá trình sử dụng đất của các nông, lâm trường không còn được lưu trữ đầy đủ, gây khó khăn cho việc xác định ranh giới, mốc giới và hiện trạng sử dụng đất. Sau cổ phần hóa, một số công ty chưa hoàn thành thủ tục kê khai, đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chưa ký hợp đồng thuê đất; đồng thời chưa bàn giao phần diện tích không còn nhu cầu sử dụng cho địa phương quản lý.
Đối với một số diện tích đã có chủ trương bàn giao, quá trình thực hiện còn chậm. Ranh giới giữa phần đất doanh nghiệp tiếp tục sử dụng và phần bàn giao cho địa phương tại một số khu vực còn xen kẹt, chưa được xác lập đầy đủ về pháp lý.
Trong số 40 xã, phường thuộc diện rà soát, đến nay có 24 địa phương báo cáo kết quả. Trong đó, 11 xã, phường xác định không có đất nguồn gốc nông, lâm trường; 4 địa phương xác định có đất nhưng chưa thống kê được diện tích; 9 xã đã có số liệu tổng diện tích nhưng chưa hoàn thành rà soát hiện trạng. Còn 16 xã, phường chưa gửi báo cáo.
Thành phố đã triển khai đo đạc hiện trạng, cắm mốc ranh giới sử dụng đất cho các nông, lâm trường, trạm, trại và đất rừng. Đến năm 2016, dự án đã hoàn thành xây dựng 440 điểm lưới địa chính, đo vẽ bản đồ hiện trạng trên diện tích 18.015,84 ha và cắm 2.631 mốc ranh giới. Tuy nhiên, việc bàn giao, tiếp nhận đất về địa phương sau đó chưa đồng bộ; hồ sơ pháp lý và cơ sở dữ liệu đất đai cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất thành phố chỉ đạo các đơn vị khẩn trương hoàn tất việc bàn giao khoảng 4.056,05 ha đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng cho UBND cấp xã tiếp nhận, rà soát và lập phương án sử dụng theo quy định. Sở cũng đề xuất cung cấp dữ liệu số, bản đồ hiện trạng đo đạc năm 2016 để các xã, phường có cơ sở rà soát, xác định ranh giới và cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai.
Thực tế tại các địa phương cho thấy việc bàn giao, tiếp nhận và quản lý đất có nguồn gốc nông, lâm trường còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Đại diện xã Phú Cát cho biết địa phương đang quản lý khoảng 464,7 ha đất có nguồn gốc từ Công ty cổ phần Chè Long Phú. Trong đó, khoảng 235 ha đã được bàn giao từ năm 2018 nhưng mới dừng ở hồ sơ, chưa hoàn thành việc xác định mốc giới trên thực địa, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Tại xã Ba Vì, tổng diện tích đất có nguồn gốc nông, lâm trường khoảng 350,6 ha. Trong số này, dự kiến doanh nghiệp tiếp tục giữ lại 142,9 ha và bàn giao khoảng 207,7 ha cho địa phương. Tuy nhiên, ranh giới sử dụng đất trên thực tế có sự khác biệt so với hồ sơ và các hợp đồng giao khoán trước đây, cần tiếp tục rà soát, xác định cụ thể.
Xã Yên Bài có diện tích đất nông, lâm trường lớn, riêng khu vực liên quan đến Nông trường Việt Mông hơn 900 ha. Trước tình hình mua bán, chuyển nhượng đất diễn biến phức tạp, địa phương đề nghị sớm xác định rõ ranh giới, hiện trạng sử dụng và trách nhiệm quản lý.
Đại diện Công ty cổ phần Việt Mông cho biết doanh nghiệp mong muốn đẩy nhanh quá trình bàn giao nhằm thống nhất công tác quản lý nhà nước về đất đai; dự kiến chỉ giữ lại hơn 29 ha để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh, việc quản lý chặt chẽ, sử dụng hiệu quả đất có nguồn gốc nông, lâm trường có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình khơi thông nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây là vấn đề khó, tồn tại qua nhiều năm, nhưng thành phố quyết tâm tập trung chỉ đạo, xử lý dứt điểm.
Phó Chủ tịch UBND thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp rà soát, tổ chức bàn giao, tiếp nhận nguyên trạng đối với diện tích đất thuộc diện phải bàn giao; phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/9/2026.
Cùng với đó, các sở, ngành có trách nhiệm hướng dẫn UBND các xã, phường có đất nguồn gốc nông, lâm trường lập phương án sử dụng đất, bảo đảm đúng mục đích, phù hợp quy hoạch và phát huy hiệu quả nguồn lực; phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/10/2026.
Thanh tra thành phố được giao chủ trì rà soát, phân loại các kiến nghị, kết luận thanh tra liên quan đến đất nông, lâm trường; tiếp tục theo dõi, đôn đốc và xử lý dứt điểm các kết luận thanh tra đã có hiệu lực pháp luật. Cơ quan thuế cùng các sở, ngành tiếp tục kiểm tra, rà soát, truy thu nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với các đơn vị liên quan, tránh thất thu ngân sách nhà nước.
Sở Xây dựng phối hợp với UBND các xã rà soát, thống nhất phương án quy hoạch đất nông, lâm trường, bảo đảm phù hợp định hướng quy hoạch chung của Thủ đô và phát huy hiệu quả sử dụng đất.
Đối với các công ty nông, lâm nghiệp, lãnh đạo thành phố yêu cầu chủ động cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu; thực hiện nghiêm nghĩa vụ tài chính về đất đai; chấm dứt tình trạng buông lỏng quản lý, cho thuê, cho mượn đất trái quy định và chịu trách nhiệm đối với những vi phạm phát sinh trên diện tích đang quản lý, sử dụng.
UBND các xã, phường phải tiếp nhận, quản lý chặt chẽ diện tích được bàn giao, không để phát sinh vi phạm mới trong quá trình chuyển giao; đồng thời khẩn trương cập nhật cơ sở dữ liệu, xác định hiện trạng và đề xuất phương án sử dụng đất phù hợp quy hoạch.
Việc hoàn thành bàn giao, tiếp nhận và đưa đất có nguồn gốc nông, lâm trường vào quản lý thống nhất được thành phố xác định là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục những tồn tại kéo dài, tăng cường kỷ cương quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương./.
