Với sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật hiện đại và sự kiên trì của cán bộ, chiến sĩ Đội K71, hy vọng đưa liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương, đồng đội sau gần sáu thập kỷ mới dần trở thành hiện thực.
Gần 60 năm sau ngày đồng đội ngã xuống giữa chiến trường Trảng Bàng (Tây Ninh), ông Đoàn Văn Sáng vẫn mang nặng nỗi day dứt vì chưa thể thực hiện lời hứa đưa anh trở về với gia đình. Nhiều cuộc tìm kiếm đã diễn ra nhưng đều không thành do địa hình bị bom đạn và thời gian làm thay đổi hoàn toàn. Chỉ đến khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được triển khai, với sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật hiện đại và sự kiên trì của cán bộ, chiến sĩ Đội K71, hy vọng đưa liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương, đồng đội sau gần sáu thập kỷ mới dần trở thành hiện thực.
Nỗi day dứt kéo dài gần 60 năm
Ở tuổi 84, mái tóc đã bạc trắng nhưng mỗi khi nhắc đến liệt sĩ Võ Văn Phú, ông Đoàn Văn Sáng, nguyên Bí thư Huyện ủy Trảng Bàng, nguyên Tỉnh ủy viên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Tây Ninh cũ vẫn nhớ rõ từng chi tiết của buổi chiều định mệnh cách đây gần 60 năm.
Khoảng 14 giờ 30 phút ngày 4/8/1967, khi đang làm việc tại Văn phòng Huyện ủy Trảng Bàng, ông cùng đồng đội nghe tiếng nổ lớn. Chạy ra ngoài, mọi người phát hiện anh Phú bị thương nặng ở chân. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, không có thuốc men, không có phương tiện cứu chữa, đồng đội chỉ kịp đưa anh vào một căn nhà bỏ hoang, cho uống nước rồi tìm cách cầm cự. Khi quân địch mở cuộc càn quét, ông Sáng và đồng đội phải đưa anh đến một chiến hào gần đó, dùng lá cây ngụy trang rồi rút đi tránh địch.
"Khi chúng tôi rời đi, anh Phú vẫn còn sống...", ông Sáng nghẹn ngào nhớ lại. Khoảng nửa giờ sau, khi quay trở lại, mọi người phát hiện anh đã hy sinh vì mất máu quá nhiều. Ngay hôm đó, đồng đội chôn cất liệt sĩ tại nơi anh ngã xuống.
Hôm sau, gia đình mang quan tài và đồ liệm đến cải táng, liệt sĩ Phú được quấn nylon, buộc bằng dây vải trước khi an táng cẩn thận. Ai cũng tin sau ngày đất nước thống nhất sẽ sớm đưa anh về với gia đình.
Ông Đoàn Văn Sáng cho biết, quen biết liệt sĩ Võ Văn Phú từ năm 1966, ông xem anh như người bạn tâm giao. Chính vì vậy, suốt nhiều năm sau hòa bình, ông cùng gia đình liệt sĩ nhiều lần trở lại khu vực cũ tìm kiếm nhưng đều không có kết quả. Bom đạn đã làm địa hình thay đổi hoàn toàn, mọi dấu mốc năm xưa không còn, khiến việc xác định vị trí chôn cất gần như không thể. Mỗi lần trở về tay trắng, nỗi day dứt trong lòng người cựu cán bộ cách mạng lại thêm nặng, bởi ông luôn đau đáu với lời hứa sẽ đưa người đồng đội năm xưa trở về với gia đình.
“Tôi nhẹ lòng rồi...”
Khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được triển khai tại phường An Tịnh, ông Đoàn Văn Sáng đã cung cấp những thông tin, ký ức còn lưu giữ về nơi an táng liệt sĩ Võ Văn Phú để Đội K71 làm cơ sở xác minh, tổ chức đào tìm.
Đầu tháng 8/2026, khi nhận được tin Đội K71 phát hiện một bộ hài cốt tại đúng khu vực mình từng chỉ dẫn, ông Sáng lập tức có mặt tại hiện trường. Trực tiếp chứng kiến cán bộ, chiến sĩ cẩn trọng bóc tách từng lớp đất, đến khi xuất hiện phần xương sọ, những đoạn xương ống còn khá nguyên vẹn cùng tấm nylon đã ngả màu theo thời gian, người cựu cán bộ gần như lặng đi.
Đó chính là tấm nylon mà gần 60 năm trước chính tay ông đã dùng để bó liệt sĩ Phú. Không chỉ vậy, màu đất tại vị trí tìm thấy hài cốt chuyển sang màu đen sẫm, khác hẳn khu vực xung quanh - dấu hiệu những người làm công tác quy tập thường gặp tại các phần mộ đã chôn cất từ nhiều năm trước. Với ông Sáng, đó là những ký ức không thể nhầm lẫn. “Tôi cảm thấy như trút được gánh nặng đã mang suốt gần sáu mươi năm”, ông nói rất chậm.
Ngồi cạnh chồng, bà Nguyễn Thị Thể (76 tuổi, vợ ông Đoàn Văn Sáng) cũng không giấu được xúc động. Dù không trực tiếp chứng kiến thời điểm an táng liệt sĩ Võ Văn Phú năm xưa nhưng suốt nhiều năm chung sống, bà nhiều lần nghe chồng kể về người đồng đội và nỗi day dứt vì chưa thể đưa liệt sĩ trở về với gia đình. Bởi vậy, khi tận mắt chứng kiến hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất sau gần 60 năm, bà không cầm được nước mắt. Đối với bà, đó không chỉ là niềm vui vì người đã khuất cuối cùng cũng được tìm thấy mà còn là sự thanh thản cho những người mang nặng lời hứa với đồng đội suốt gần sáu thập kỷ.
Điều bà Nguyễn Thị Thể mong mỏi nhất là các cơ quan chức năng sớm hoàn tất việc xác minh danh tính, đưa liệt sĩ trở về với gia đình hoặc an táng tại nghĩa trang liệt sĩ để người thân có nơi hương khói, chăm nom.
Niềm vui ấy cũng được ông Nguyễn Văn Thánh (67 tuổi, ngụ xã Đồng Tâm, thành phố Đồng Nai, cháu gọi liệt sĩ Võ Văn Phú bằng cậu) chia sẻ. Ông cho biết, trước năm 2000, gia đình nhiều lần cùng ông Đoàn Văn Sáng trở lại khu vực này để đào tìm nhưng đều không có kết quả.
Sau gần 60 năm chờ đợi, khi tận mắt chứng kiến lực lượng chức năng phát hiện các di vật còn sót lại, đặc biệt là tấm nylon quấn liệt sĩ trùng khớp với lời kể của các nhân chứng, gia đình càng có thêm cơ sở tin rằng, bộ hài cốt vừa được quy tập chính là liệt sĩ Võ Văn Phú.
“Có lúc gia đình gần như nghĩ sẽ không bao giờ tìm được cậu nữa. Nay nhìn thấy những dấu tích còn lại, chúng tôi thực sự xúc động, hy vọng các cơ quan chức năng sớm xác minh để đưa cậu về với gia đình”, ông Thánh bày tỏ.
Những người lính đi tìm ký ức
Sau gần 60 năm nằm lại giữa lòng đất, hành trình tìm thấy hài cốt liệt sĩ Võ Văn Phú không chỉ khép lại nỗi day dứt của những nhân chứng năm xưa mà còn minh chứng cho sự bền bỉ của cán bộ, chiến sĩ Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh. Đằng sau mỗi phần mộ được quy tập là nhiều ngày khảo sát, xác minh, đối chiếu thông tin và không ít lần đào tìm không có kết quả.
Thiếu tá Vũ Tiến Đàn, Trợ lý Chính sách dân vận Đội K71 cho biết, chỉ trong hơn ba tuần, từ ngày 14/7 đến 6/8, Đội K71 đã quy tập được 11 hài cốt liệt sĩ, gồm 2 hài cốt tại xã Tân Thành, 7 hài cốt tại phường An Tịnh và 2 hài cốt tại phường Trảng Bàng.
Đầu tháng 8/2026, từ lời kể của ông Đoàn Văn Sáng, Đội K71 tổ chức đào tìm tại khu vực được chỉ dẫn. Quá trình khai quật phát hiện phần xương sọ, các đoạn xương ống còn khá nguyên vẹn cùng những mảnh nylon còn giữ được hình dạng. Những dấu tích này trùng khớp với lời kể của nhân chứng về việc mai táng gần 60 năm trước, là cơ sở quan trọng để nhận định bộ hài cốt nhiều khả năng là liệt sĩ Võ Văn Phú.
Ngay sau khi quy tập được bộ hài cốt nghi là liệt sĩ Võ Văn Phú, Thượng tá Nguyễn Hoài Thanh, Chính trị viên Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đã chỉ đạo đơn vị phối hợp với chính quyền địa phương khẩn trương xác minh thông tin, kết nối với thân nhân liệt sĩ để thực hiện các thủ tục theo quy định. Đến nay, Đội K71 đã liên hệ được với gia đình liệt sĩ và đang phối hợp hoàn thiện hồ sơ phục vụ công tác xác nhận danh tính.
Đại tá Nguyễn Minh Tấn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh cho biết, Tây Ninh đặt mục tiêu đến hết năm 2026 tìm kiếm, quy tập hơn 500 hài cốt liệt sĩ ở trong nước và ngoài nước. Từ nguồn tin do cựu chiến binh, các cơ quan, tổ chức và người dân cung cấp, lực lượng chức năng đã rà soát, xác định 8 khu vực trọng điểm còn nhiều dấu hiệu liên quan đến các phần mộ liệt sĩ chưa được quy tập. Cũng theo Đại tá Nguyễn Minh Tấn, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang được đẩy nhanh, ưu tiên các địa bàn đã có nguồn tin và nơi từng diễn ra các trận đánh lớn.
Gần 60 năm qua, với ông Đoàn Văn Sáng, việc tìm thấy hài cốt người đồng đội không chỉ giúp ông trút bỏ nỗi day dứt mà còn hoàn thành lời hứa với người đã ngã xuống. Còn với những người lính Đội K71, mỗi cuộc tìm kiếm là một hành trình đi ngược thời gian, lần theo từng ký ức của nhân chứng, từng trang hồ sơ cũ để nối lại những mảnh ghép còn dang dở của lịch sử. Bởi điều người còn sống luôn đau đáu không chỉ là tìm được một phần hài cốt liệt sĩ mà để những người con đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc được gọi đúng tên mình, được trở về trong vòng tay gia đình và yên nghỉ giữa lòng đất mẹ thiêng liêng./.
