Diễn đàn được thiết kế mang tính liên kết chặt chẽ với các nội dung tập trung vào 3 trụ cột: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, chiều 4/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Diễn đàn tương lai khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia 2026.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Diễn đàn được thiết kế mang tính liên kết chặt chẽ với các nội dung tập trung vào 3 trụ cột: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về khoa học công nghệ, Diễn đàn bàn về nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, công nghệ chiến lược từ năng lực làm chủ đến ứng dụng, thương mại hóa và lan tỏa công nghệ. Cùng với đó, Diễn đàn trao đổi về năng lực trí tuệ nhân tạo quốc gia, làm chủ công nghệ lõi, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm công nghệ chiến lược và đặc biệt là khai thác thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ để đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ trở thành tài sản, sản phẩm và giá trị thương mại. Từ đó, lựa chọn đúng công nghệ, làm chủ công nghệ, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, đưa công nghệ vào sản xuất và thị trường, đồng thời mở rộng ứng dụng.

Diễn đàn cũng đề cập đến đổi mới sáng tạo từ phát triển các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đến hành động, kết quả và mô hình có thể nhân rộng. Theo ông Nguyễn Mai Dương, doanh nghiệp phải thực sự trở thành chủ thể trung tâm của đổi mới sáng tạo; viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức trung gian, nhà đầu tư và cơ quan quản lý cần hình thành các cơ chế hợp tác thực chất.

Ông Nguyễn Mai Dương cũng cho biết, nội dung chuyển đổi số quốc gia được nhìn nhận từ khung kiến trúc số đến dữ liệu, hạ tầng dùng chung, nền tảng cho hành động ở quy mô quốc gia. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026. Đây là nền tảng để kết nối dữ liệu, tri thức, năng lực tính toán và các chủ thể, rút ngắn chu kỳ nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng, đồng thời tạo điều kiện để các kết quả đổi mới sáng tạo được mở rộng trong các ngành, lĩnh vực, địa phương và toàn quốc.

“Ba trụ cột này không thể tách rời nhau. Công nghệ chiến lược tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo biến tri thức công nghệ thành sản phẩm, quy trình, mô hình và giá trị mới trong thực tiễn; chuyển đổi số tạo hạ tầng để các kết quả được kết nối, mở rộng và lan tỏa nhanh hơn”, ông Nguyễn Mai Dương nhận định.

Theo ông Nguyễn Mai Dương, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định hiệu quả của đổi mới sáng tạo phải được đo bằng kết quả thực chất: Công nghệ được làm chủ, sản phẩm được tạo ra, tài sản trí tuệ được khai thác, doanh nghiệp nâng cao năng lực, thị trường được mở rộng, mô hình hiệu quả được nhân rộng và giá trị mới được tạo ra cho nền kinh tế và xã hội.

Chia sẻ về chính sách liên quan lĩnh vực đổi mới sáng tạo, ông Nguyễn Võ Hưng, Phó Giám đốc Trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo (Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, đổi mới sáng tạo toàn cầu đang chuyển từ cách tiếp cận nhằm khắc phục thất bại thị trường sang định hình thị trường; từ chính sách diện rộng sang chính sách có lựa chọn, địa phương hóa; từ tiếp cận theo ngành, chủ thể sang tiếp cận hệ sinh thái và mạng lưới; đồng thời từ cách tiếp cận phân mảnh, phản ứng sang tích hợp, dự báo và thích ứng.

Về các phương thức đổi mới sáng tạo, theo ông Nguyễn Võ Hưng, tại Việt Nam, có một số phương thức đổi mới sáng tạo phổ biến như: Dựa trên thành tựu khoa học mới nhất, nghiên cứu và phát triển; dựa trên hoạt động, sử dụng và tương tác, phổ biến trong các nhà máy sản xuất; đổi mới sáng tạo dẫn dắt bởi thiết kế, tập trung tạo ra ý nghĩa mới cho sản phẩm, dịch vụ…

Từ đó, các hướng đi cho tăng trưởng gồm nâng cấp vị thế trong chuỗi sản xuất toàn cầu, tái tạo mới dựa trên công nghệ, tổ chức hoặc mô hình kinh doanh mới, phát triển các thị trường ngách, đa dạng hóa sang các ngành có liên quan hoặc không liên quan, cũng như hình thành ngành mới thông qua du nhập hoặc khởi tạo dựa trên công nghệ mới, phát kiến khoa học, mô hình kinh doanh mới, đổi mới do người dùng và đổi mới xã hội.

Thông tin về Khung Kiến trúc tổng thể Quốc gia số, ông Đặng Tùng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Khung kiến trúc với phiên bản 1.0 được ban hành kèm theo Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026, xác lập một khung chuẩn chung cho việc xây dựng, phát triển và quản trị các hệ thống số trong toàn bộ hệ thống chính trị. Đây được xem là “bản thiết kế tổng thể”, nhằm khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, hệ thống trùng lặp, dữ liệu thiếu kết nối và khó đánh giá hiệu quả đầu tư.

Khung kiến trúc được tổ chức theo 4 lớp gồm kênh tương tác và đo lường; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; dữ liệu và nền tảng lõi; hạ tầng số và an ninh mạng, cùng 4 thành phần xuyên suốt. Một điểm mới của Khung kiến trúc là mỗi cơ quan có thể xây dựng kiến trúc phù hợp chức năng, nhiệm vụ nhưng phải tuân thủ cấu trúc chung, đồng thời ưu tiên kế thừa, chuẩn hóa, tích hợp và nâng cấp các thành phần hiện có.

Một điểm mới nữa là dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được đặt ngay từ khâu thiết kế. Dữ liệu được xác định là tài sản chiến lược, phải được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và sử dụng thống nhất. Các hệ thống được định hướng thiết kế theo nguyên tắc API First, bảo mật và bảo vệ dữ liệu ngay từ thiết kế, quản trị AI ngay từ thiết kế, ưu tiên điện toán đám mây và tiêu chuẩn mở. Khung kiến trúc cũng chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tài liệu sang quản trị và giám sát bằng dữ liệu.

Các tham luận và trao đổi tại Diễn đàn tập trung làm rõ những hành động đột phá cần triển khai ngay, xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm và cơ chế phối hợp, đồng thời hướng tới các kết quả có thể đo lường trong thời gian ngắn. Các đại biểu cũng trao đổi về những mô hình, giải pháp có tiềm năng nhân rộng và khả năng tiếp tục triển khai các chương trình, dự án hợp tác, nền tảng sau Diễn đàn./.