Việc xác định cán bộ công đoàn chuyên trách hay kiêm nhiệm không chỉ là vấn đề về tổ chức mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi của đội ngũ cán bộ công đoàn tại doanh nghiệp.
Chuẩn hóa khái niệm cán bộ công đoàn chuyên trách, hoàn thiện cơ chế với mô hình công đoàn đặc thù, tăng phân cấp cho công đoàn cơ sở; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, rút ngắn quy trình thành lập công đoàn và quản lý, chăm lo đoàn viên, người lao động. Đây là những nhóm nội dung được nhiều cán bộ công đoàn, đoàn viên và người lao động Thành phố Hồ Chí Minh tập trung góp ý tại Hội nghị lấy ý kiến vào dự thảo Hướng dẫn thi hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XIV do Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 10/7.
*Gỡ vướng từ thực tiễn
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là việc làm rõ khái niệm cán bộ công đoàn chuyên trách và cán bộ công đoàn không chuyên trách. Theo đó, cách hiểu về cụm từ "đảm nhiệm thường xuyên công việc công đoàn" trong Luật Công đoàn hiện chưa thật sự thống nhất, dẫn đến cách áp dụng khác nhau giữa các đơn vị, ảnh hưởng đến công tác bố trí nhân sự cũng như việc thực hiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ công đoàn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Quốc Thuần, Phó Chủ tịch Công đoàn Đại học Quốc gia Thành phố, thực tế tại các trường đại học có những đặc thù riêng khi phần lớn Chủ tịch Công đoàn đều là giảng viên kiêm nhiệm. Nếu quy định cán bộ công đoàn chuyên trách không được đồng thời đảm nhiệm công việc chuyên môn thì sẽ rất khó áp dụng.
“Giảng viên ngoài công tác công đoàn còn phải giảng dạy, nghiên cứu khoa học và tham gia xây dựng chính sách của nhà trường. Vì vậy, cần xác định rõ cán bộ công đoàn chuyên trách là người đảm nhiệm thường xuyên nhiệm vụ công đoàn nhưng vẫn có thể kiêm nhiệm công việc chuyên môn phù hợp với đặc thù của đơn vị. Trường hợp người lao động vẫn lấy công việc chuyên môn làm nhiệm vụ chính thì nên được xác định là cán bộ công đoàn không chuyên trách nhằm bảo đảm sự thống nhất trong quá trình thực hiện", ông Thuần nêu ý kiến.
Sau khi Công đoàn Đại học Quốc gia Thành phố chuyển từ mô hình công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở xuống công đoàn cơ sở đã phát sinh nhiều khó khăn trong hoạt động. Đặc biệt là việc quản lý gần 6.000 đoàn viên; trong đó, nhiều công đoàn cơ sở có quy mô trên 1.500 đoàn viên. Khi không còn là công đoàn cấp trên cơ sở thì các đơn vị không còn ủy ban kiểm tra, trong khi công đoàn cấp trên rất khó bao quát hết, do vậy cần công nhận các mô hình đặc thù như Đại học Quốc gia hay các tổng công ty lớn là công đoàn cấp trên cơ sở, căn cứ vào tính chất tổ chức và hoạt động chứ không chỉ dựa trên số lượng đoàn viên, ông Thuần đề xuất.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đức Thành, Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty Cơ khí Giao thông Vận tải Sài Gòn (Samco) cho rằng, việc xác định cán bộ công đoàn chuyên trách hay kiêm nhiệm không chỉ là vấn đề về tổ chức mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi của đội ngũ cán bộ công đoàn tại doanh nghiệp.
Theo ông Thành, phần lớn cán bộ công đoàn tại các tổng công ty hiện nay đều hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm. Nếu quy định mới không công nhận những trường hợp này là cán bộ công đoàn chuyên trách thì sẽ ảnh hưởng đến chế độ tiền lương và phụ cấp. Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Công đoàn hoàn toàn có thể vừa thực hiện nhiệm vụ công đoàn thường xuyên vừa đảm nhiệm chức danh chuyên môn. Điều quan trọng là công tác công đoàn vẫn là nhiệm vụ chính. Vì vậy, cần sửa quy định theo hướng vẫn công nhận đây là cán bộ công đoàn chuyên trách để bảo đảm quyền lợi chính đáng.
*Hoàn thiện cơ chế quản lý và phân cấp
Bên cạnh vấn đề tổ chức bộ máy, các đại biểu nêu ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện các quy định quản lý đoàn viên trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.
Theo ông Dương Thế Vũ, Chủ tịch Công đoàn Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm của công đoàn cấp tỉnh, thành phố trong việc thẩm định hồ sơ kết nạp đoàn viên là người lao động nước ngoài, đồng thời quy định cụ thể thời hạn xử lý để tránh kéo dài thủ tục hành chính. Hướng dẫn cũng cần bổ sung cơ chế quản lý đoàn viên nước ngoài khi thay đổi nơi làm việc, chuyển địa phương hoặc chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn; làm rõ phạm vi đại diện, bảo vệ quyền lợi trong các tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài; đồng thời tăng cường quy định về bảo mật thông tin cá nhân đối với hộ chiếu, giấy phép lao động và dữ liệu điện tử của đoàn viên.
Đối với chuyển đổi số, ông Vũ đề nghị cần quy định rõ giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử, chữ ký điện tử cũng như trách nhiệm bảo đảm an toàn dữ liệu trong quá trình quản lý đoàn viên, qua đó tạo cơ sở pháp lý thống nhất khi triển khai trên toàn hệ thống công đoàn.
Từ thực tiễn hoạt động, ông Nguyễn Đức Trường, Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) kiến nghị cần mạnh dạn phân cấp nhiều hơn cho công đoàn cơ sở thành viên nhằm nâng cao tính chủ động trong xử lý công việc. Đối với các tổng công ty có đơn vị thành viên ở nhiều tỉnh, thành, nếu chỉ giao quyền tổ chức lễ kết nạp mà không giao quyền ra quyết định kết nạp đoàn viên sẽ làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Nên phân cấp đầy đủ cho công đoàn cơ sở thành viên để chủ động giải quyết công việc, giảm thủ tục hành chính và đáp ứng yêu cầu phát triển lực lượng đoàn viên trong thời gian tới.
Tại hội nghị, nhiều đại biểu cũng kiến nghị làm rõ quyền hạn của công đoàn cấp xã, phường sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bổ sung quy định về chế độ đối với cán bộ công đoàn biệt phái. Các đại biểu cho rằng dự thảo hướng dẫn lần này không chỉ cần bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống Công đoàn Việt Nam mà còn phải giải quyết những vướng mắc đã phát sinh trong thực tiễn nhiều năm qua, nhất là khi mô hình tổ chức và quan hệ lao động đang có nhiều thay đổi.
Từ những góp ý thực tiễn, các đại biểu cũng kỳ vọng dự thảo Hướng dẫn thi hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XIV sẽ hoàn thiện theo hướng đồng bộ, rõ ràng và khả thi hơn. Đặc biệt, Hướng dẫn sẽ đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động công đoàn trong giai đoạn mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các cấp công đoàn thực hiện tốt hơn chức năng đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng đoàn viên và người lao động./.
