Hội nghị Trung ương 2: Thúc đẩy chuyển đổi xanh, đặt con người vào trung tâm phát triển
Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, cần đồng thời thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát huy vai trò của con người, gia đình – những yếu tố nền tảng của quá trình phát triển.
Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, diễn ra từ ngày 23- 25/3/2026 tại Thủ đô Hà Nội, không chỉ xác định các định hướng lớn cho phát triển đất nước mà còn đặt ra yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ về mô hình tăng trưởng và cách thức thực thi.
Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, cần đồng thời thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát huy vai trò của con người, gia đình – những yếu tố nền tảng của quá trình phát triển.
*Chuyển đổi xanh trục chính của mô hình tăng trưởng
Thạc sĩ Dương Thị Bích Diệp, Phó Chủ tịch Hội đồng quản lý Viện Kinh tế Xanh (Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) cho rằng, việc đặt nội dung chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và mục tiêu tăng trưởng hai con số ngay từ giai đoạn đầu nhiệm kỳ thể hiện rõ định hướng lựa chọn mô hình phát triển của Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về kỹ thuật mà là bước chuyển căn bản từ cách tiếp cận “tăng trưởng trước, xử lý hệ quả môi trường sau” sang coi kinh tế xanh là nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng và bảo đảm an ninh phát triển dài hạn.
Cách tiếp cận này giúp xác định rõ các trụ cột phát triển cho giai đoạn 2026–2030 và tầm nhìn xa hơn, tạo điều kiện để các mục tiêu xanh hóa được lồng ghép vào các văn kiện, quy hoạch và chương trình đầu tư. Khi tăng trưởng xanh trở thành yêu cầu xuyên suốt, các lĩnh vực từ công nghiệp, hạ tầng đến nông nghiệp đều phải hướng tới giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Đồng thời, các chiến lược và kế hoạch đã ban hành cũng có điều kiện được triển khai đồng bộ hơn trong toàn hệ thống.
Thạc sĩ Dương Thị Bích Diệp nhận định, trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng áp dụng nhiều tiêu chuẩn xanh, việc thúc đẩy chuyển đổi xanh còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nếu không chủ động chuyển đổi, nền kinh tế có thể gặp bất lợi trong thương mại và tăng trưởng. Do đó, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là điều kiện để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, từng bước chuyển từ lợi thế chi phí thấp sang lợi thế giá trị xanh.
Yêu cầu đạt tăng trưởng “hai con số” gắn với phát triển bền vững cũng đặt ra đòi hỏi thay đổi căn bản về mô hình tăng trưởng. Tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay không thể dựa vào mở rộng quy mô như trước mà cần dựa trên năng suất, công nghệ sạch và đổi mới sáng tạo. Theo đó, tốc độ tăng trưởng không chỉ phản ánh quy mô mà còn thể hiện chất lượng của quá trình chuyển đổi.
Để thực hiện mục tiêu này, việc tái cấu trúc công nghiệp theo hướng xanh cần được thúc đẩy, ưu tiên các ngành kinh tế tuần hoàn, năng lượng sạch và các ngành tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, cần chuyển dịch mạnh dòng vốn vào các dự án hạ tầng và công nghệ xanh thông qua các công cụ tài chính phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Bên cạnh đó, việc khai thác hiệu quả lợi thế tài nguyên sinh thái để tạo giá trị gia tăng mới, gắn với phát triển nông nghiệp phát thải thấp, kinh tế biển xanh và du lịch sinh thái, sẽ góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng. Việc hình thành thị trường và thể chế cho kinh tế carbon thấp, cùng với đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, sẽ tạo nền tảng lâu dài để duy trì tăng trưởng cao gắn với phát triển bền vững.
Cùng với đó, việc thiết lập hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng, minh bạch và cơ chế giám sát độc lập sẽ giúp bảo đảm các nguồn lực được phân bổ đúng hướng, tránh tình trạng hình thức. Mở rộng không gian thử nghiệm chính sách đối với các mô hình kinh tế xanh mới cũng là giải pháp cần thiết nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo. Khi thể chế được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, nhất quán và minh bạch, chuyển đổi xanh sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
*Con người và gia đình – nền tảng của hành động thực chất
Theo Tiến sỹ Đỗ Đức Hiệp, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), yêu cầu đổi mới công tác chính trị, tư tưởng theo hướng gắn với hành động thực chất chỉ có ý nghĩa khi đi vào đời sống. Nhận thức chỉ trở thành giá trị khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể của mỗi cá nhân. Từ các nghiên cứu xã hội học, điều này trước hết đòi hỏi nâng cao năng lực con người, bao gồm sức khỏe, tri thức, kỹ năng số, tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Nếu nền tảng con người không được nâng lên, việc tuyên truyền dù tốt cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.
Cùng với đó, vai trò của gia đình trong giáo dục giá trị đang có dấu hiệu suy giảm. Áp lực kinh tế, nhịp sống nhanh và tác động của mạng xã hội khiến chức năng giáo dục trong gia đình bị phân tán, ảnh hưởng trực tiếp đến ý thức và hành vi của thế hệ trẻ. Việc khôi phục và phát huy vai trò của gia đình trong hình thành các giá trị nền tảng vì vậy cần được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết.
Để chuyển từ nhận thức sang hành động, cần thiết lập các cơ chế đo lường, giám sát, khen thưởng và xử lý rõ ràng. Khi các chuẩn mực chính trị – tư tưởng được cụ thể hóa bằng tiêu chí đánh giá và gắn với trách nhiệm thực thi, môi trường xã hội sẽ chuyển từ khuyến khích nói đúng sang thúc đẩy làm đúng.
Trong bối cảnh phát triển nhanh và bền vững gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, con người và gia đình cần được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược. Chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng, sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, gia đình Việt Nam đang đối mặt với nhiều biến động như già hóa dân số, di cư lao động, thay đổi cấu trúc và vai trò giới, đòi hỏi mỗi gia đình phải chủ động thích ứng.
Điều này đặt ra yêu cầu trang bị kỹ năng quản trị cuộc sống, chăm sóc người cao tuổi và nuôi dạy trẻ trong bối cảnh mới; đồng thời, cần có sự chuẩn bị về tài chính, dịch vụ và mô hình chăm sóc phù hợp khi quá trình già hóa diễn ra nhanh. Việc học tập suốt đời không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mỗi cá nhân. Gia đình cũng cần được củng cố như một thiết chế bền vững, góp phần thu hẹp bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục và y tế, từ đó bảo đảm phát triển bao trùm.
Cũng theo Tiến sỹ Đỗ Đức Hiệp, để nâng cao sự tham gia của người dân trong thực thi chính sách, cần tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình. Khi người dân được tiếp cận thông tin, có cơ chế giám sát và phản hồi, họ sẽ chủ động tham gia nhiều hơn; đồng thời, cần trao quyền cho gia đình và cộng đồng, coi đây là những chủ thể quan trọng trong giáo dục, chăm sóc và xây dựng các giá trị xã hội.
Việc phát triển kỹ năng công dân trong thời đại số cũng là điều kiện để người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Các mô hình phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng cần được thúc đẩy để tăng tính gắn kết và trách nhiệm, đặc biệt trong giáo dục, chăm sóc và phòng ngừa các hành vi lệch chuẩn.
Đối với yêu cầu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, việc xây dựng ý thức và trách nhiệm xã hội cần bắt đầu từ con người và gia đình. Khi gia đình thực hiện tốt chức năng giáo dục, các hành vi lệch chuẩn sẽ được hạn chế từ sớm. Việc hình thành các giá trị đạo đức, nâng cao nhận thức, giảm bất bình đẳng, thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng gia đình hòa thuận sẽ góp phần tạo dựng một xã hội minh bạch, lành mạnh, làm nền tảng cho phát triển bền vững./.
