Bệnh không lây nhiễm là thách thức đối với sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động, chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
Chiều 11/5, tại Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) và ông Apisak Khunwet, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Boehringer Ingelheim Việt Nam đã ký kết Bản ghi nhớ Chương trình hợp tác “Tăng cường quản lý bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam giai đoạn 2026-2028”.
Chứng kiến lễ ký, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, bệnh không lây nhiễm đang là một trong những thách thức y tế lớn nhất của thời đại. Đó không chỉ là câu chuyện của bệnh viện, của chuyên khoa, hay của từng phác đồ điều trị. Đó là thách thức đối với sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động, chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
* Bệnh không lây nhiễm gây áp lực lớn lên hệ thống y tế
Với Việt Nam, gánh nặng bệnh không lây nhiễm đang hiện hữu rất rõ trong từng gia đình, từng cộng đồng và trong chính áp lực vận hành của hệ thống y tế. Các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 80% tổng số tử vong; hơn 1/4 người trưởng thành từ 18 đến 69 tuổi có tăng huyết áp; số người mắc đái tháo đường đã lên đến gần 5 triệu người, tương đương hơn 7% dân số trưởng thành.
“Đằng sau những con số ấy là nguy cơ đột quỵ, suy tim, suy thận, tai biến mạch máu, tàn phế và tử vong sớm, nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng ngừa, phát hiện sớm, quản lý tốt và điều trị hiệu quả hơn. Vì vậy, chúng ta không thể chỉ chờ người bệnh đến bệnh viện để điều trị. Hệ thống y tế phải tiến lên một bước, từ điều trị muộn sang phát hiện sớm; từ xử trí từng đợt bệnh sang quản lý liên tục; từ chăm sóc tại bệnh viện sang kết nối với y tế cơ sở, cộng đồng và từng người dân”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nêu rõ.
Cho rằng, định hướng lớn của ngành y tế hiện nay là chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ chăm sóc phân mảnh sang chăm sóc toàn diện, liên tục, lấy người dân làm trung tâm, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh: “Trong tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, quản lý bệnh không lây nhiễm phải trở thành một cấu phần trọng yếu của chăm sóc sức khỏe ban đầu, của y tế cơ sở, của hồ sơ sức khỏe điện tử và của quản trị hệ thống y tế bằng dữ liệu”.
Đặc biệt, đối với đột quỵ, mỗi phút chậm trễ có thể lấy đi cơ hội sống, cơ hội phục hồi và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tỷ lệ người bệnh được tiếp cận cơ sở y tế trong “thời gian vàng” còn hạn chế; việc vận chuyển bằng hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu. Điều đó cho thấy, quản lý bệnh không lây nhiễm không chỉ nằm ở điều trị chuyên sâu, mà còn phải bắt đầu từ nhận diện nguy cơ, truyền thông cộng đồng, cấp cứu ngoại viện, mạng lưới chuyển cấp và năng lực xử trí chuẩn hóa tại từng cơ sở y tế.
Thứ trưởng Bộ Y tế đánh giá cao việc hai bên tiếp tục kế thừa kết quả hợp tác giai đoạn 2023-2025 để triển khai chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2028. “Đây là một hướng đi phù hợp với ưu tiên của ngành Y tế Việt Nam, đồng thời thể hiện tinh thần hợp tác công tư có trách nhiệm, minh bạch, thiết thực và hướng tới lợi ích của người bệnh”, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cũng trân trọng cảm ơn Đại sứ quán Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam Helga Margarete Barth đã quan tâm, ủng hộ và chứng kiến sự kiện hợp tác có ý nghĩa này. Việt Nam và Đức có quan hệ hợp tác ngày càng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó y tế, khoa học, công nghệ, đào tạo và đổi mới sáng tạo là những lĩnh vực còn rất nhiều dư địa phát triển. “Tôi tin tưởng rằng, trong nhiệm kỳ của bà Đại sứ, hợp tác y tế giữa hai nước sẽ tiếp tục được vun đắp bằng những chương trình cụ thể, thiết thực và bền vững hơn nữa”.
* Đẩy mạnh cấp cứu ngoại viện, rút ngắn “thời gian vàng” cứu người bệnh đột quỵ
Chương trình hợp tác được triển khai với sự phối hợp của các hội chuyên ngành y khoa, bao gồm: Hội đột quỵ Việt Nam, Hội Tim mạch học Việt Nam, Hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam, Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam, Hội Hô hấp Việt Nam và Hội Thấp khớp học Việt Nam.
Chương trình nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm, bao gồm: Tim mạch - Thận - Chuyển hóa, đột quỵ, và bệnh phổi mô kẽ. Các hoạt động trọng tâm của chương trình bao gồm: Xây dựng, cập nhật và chuẩn hóa các hướng dẫn chuyên môn về chẩn đoán và điều trị, quy trình lâm sàng, bộ tiêu chí chất lượng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và quản lý bệnh; Tăng cường năng lực khám, chữa bệnh cho đội ngũ bác sĩ, cán bộ quản lý và nhà hoạch định chính sách trong quản lý bệnh không lây nhiễm; Cập nhật văn bản quy định về tổ chức khám, cấp cứu đột quỵ và triển khai các giải pháp cấp cứu, điều trị đột quỵ; Nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh Tim mạch - Thận - Chuyển hóa, phát hiện sớm và xử trí kịp thời đột quỵ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2021, các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm hơn 75% số ca tử vong toàn cầu và tại Việt Nam, tỷ lệ này lên tới khoảng 80% chủ yếu do các bệnh đột quỵ, tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính. Trước gánh nặng ngày càng gia tăng và xu hướng “trẻ hóa” của các bệnh lý mạn tính, Bộ Y tế Việt Nam đã và đang triển khai nhiều chính sách và chương trình nhằm đẩy mạnh dự phòng, phát hiện sớm và tăng cường quản lý điều trị liên tục, coi đây là một trong những ưu tiên hàng đầu trong khám bệnh, chữa bệnh.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, bệnh đột quỵ đã được đưa vào ưu tiên trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035. Hiện nay Bộ Y tế đang xây dựng Đề án Cấp cứu Ngoại viện giai đoạn 2026 - đặt mục tiêu phát hiện sớm đột quỵ và các tình huống khẩn cấp khác, với trọng tâm là rút ngắn “thời gian vàng” tiếp cận bệnh nhân, chuẩn hóa hệ thống xe cứu thương, mở rộng đào tạo sơ cứu cho cộng đồng và ứng dụng AI trong điều phối.
Đề án triển khai thí điểm ở 6 tỉnh, thành phố và dự kiến mở rộng thí điểm tại các địa phương khác. Đây là đề án trọng điểm của ngành y tế, đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cấp cứu hiện đại, chuyên nghiệp và liên thông toàn quốc, nhằm giảm 40% tỷ lệ tử vong và biến chứng do đột quỵ, tai nạn và các tình huống khẩn cấp, rất cần sự chung tay của nhiều bộ, ban, ngành và hợp tác công tư trong quá trình triển khai./.
