Dấu ấn sâu đậm nhất của đồng chí Lê Thanh Nghị đối với sự nghiệp đổi mới chính là vai trò quyết định trong việc ban hành Chỉ thị 100-CT/TW - bước đột phá quan trọng, đặt tiền đề cho những bước phát triển nông nghiệp của cả nước về sau.
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có nhiều chiến sĩ cộng sản tiêu biểu, là những nhà lãnh đạo tài năng, tấm gương đạo đức mẫu mực, tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đồng chí Lê Thanh Nghị - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ - chính là một con người như thế. Nhân kỷ niệm 115 năm ngày sinh của đồng chí (6/3/1911 - 6/3/2026), Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân thành phố Hải Phòng thành kính ôn lại cuộc đời, sự nghiệp của người tiền bối cách mạng tiêu biểu, người con ưu tú đã dành trọn trái tim và khối óc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng quê hương.
Từ người thợ điện Cửa Cấm đến bản lĩnh nhà cách mạng kiên trung
Đồng chí Lê Thanh Nghị (tên khai sinh là Nguyễn Khắc Xứng) sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước tại làng Thượng Cốc, xã Gia Khánh, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương nay là xã Gia Lộc, thành phố Hải Phòng. Từ truyền thống gia đình và vùng đất “địa linh nhân kiệt” đã sớm hun đúc trong đồng chí ý chí tự tôn dân tộc và tinh thần yêu nước sâu sắc. Khi mới 16 tuổi, đồng chí rời quê hương xuống Hải Phòng làm thợ điện tại Nhà máy Điện Cửa Cấm. Chính tại cái nôi của phong trào công nhân Hải Phòng khi đó, trong môi trường lao động khắc nghiệt, đồng chí đã giác ngộ cách mạng và trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên của Đảng vào tháng 2/1930.
Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Lê Thanh Nghị là một bản anh hùng ca về chí khí người cộng sản. Hai lần bị thực dân Pháp bắt, kết án tù và đày ở “địa ngục trần gian” Côn Đảo và Sơn La, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Hình ảnh một “anh Nghị” luôn xung phong đi trước để “đón đòn” cho đồng chí, phong thái ung dung, đĩnh đạc ngay cả trước sự hung bạo của kẻ thù đã trở thành biểu tượng của bản lĩnh và lòng nhân hậu. Khí chất ấy không chỉ thể hiện sức mạnh nội tâm mà còn là minh chứng cho một tư tưởng lớn: luôn đặt lợi ích của Đảng, của đồng chí, đồng bào lên trên hết.
Người thắp lửa gây dựng phong trào và khôi phục tổ chức Đảng
Một trong những đóng góp mang tính quyết định của đồng chí Lê Thanh Nghị đối với sự nghiệp cách mạng là giai đoạn khôi phục tổ chức Đảng sau thời kỳ bị thực dân Pháp khủng bố trắng. Sau khi ra tù (năm 1936), với tầm nhìn chiến lược, đồng chí đã bí mật bắt liên lạc với tổ chức và được giao nhiệm vụ gây dựng lại phong trào tại quê hương.
Đồng chí đã khéo léo sử dụng các hình thức hoạt động hợp pháp để tuyên truyền, vận động đường lối cách mạng, từ đó tập hợp lực lượng, gây dựng cơ sở. Tháng 8/1938, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí, các chi bộ Đảng tại Ninh Giang, thành phố Hải Dương và xã Cổ Am (huyện Vĩnh Bảo) đã được thành lập. Đây là những hạt giống đỏ góp phần đặt nền móng cho sự hồi sinh của tổ chức Đảng tại địa phương. Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, với vai trò Ủy viên Thường trực Ủy ban Quân sự Bắc Kỳ, đồng chí đã trực tiếp chỉ đạo xây dựng An toàn khu II và phụ trách Chiến khu Trần Hưng Đạo (Chiến khu Đông Triều), góp phần quyết định vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại vùng duyên hải Bắc Bộ.
Kiến trúc sư của những phong trào thi đua công nghiệp
Sau khi hòa bình lập lại, trên cương vị Bộ trưởng Bộ Công nghiệp và sau đó là Phó Thủ tướng Chính phủ, đồng chí Lê Thanh Nghị đã dành sự quan tâm đặc biệt cho sự nghiệp công nghiệp hóa của đất nước và thành phố Hải Phòng. Với đồng chí, Hải Phòng không chỉ là nơi bắt đầu sự nghiệp thợ điện mà còn là địa bàn chiến lược của nền công nghiệp miền Bắc.
Trong những năm 1960, khi miền Bắc dấy lên các phong trào thi đua yêu nước, đồng chí thường xuyên về với Hải Phòng để chỉ đạo thực tiễn. Ngày 30/01/1961, đồng chí đã về dự Hội thao diễn kỹ thuật đợt II tại Nhà máy Cơ khí Duyên Hải. Sự có mặt của đồng chí đã tiếp thêm luồng sinh khí mạnh mẽ, biến Nhà máy Cơ khí Duyên Hải trở thành ngọn cờ đầu của phong trào “Sóng Duyên Hải” toàn miền Bắc. Từ những điển hình tại Hải Phòng như Nhà máy Cơ khí Duyên Hải hay Tổ Đá nhỏ Ca A của Nhà máy Xi măng (Tổ đội Lao động xã hội chủ nghĩa đầu tiên của miền Bắc), đồng chí đã đúc rút kinh nghiệm để phổ biến cho các nhà máy, xí nghiệp khác, tạo nên cao trào thi đua lao động sáng tạo, nâng cao năng suất lao động xã hội.
Nhà lãnh đạo tiên phong vì đời sống nhân dân và tư duy đổi mới
Những năm 1970 - 1980, giai đoạn đất nước đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, đồng chí Lê Thanh Nghị trên cương vị phụ trách kinh tế của Chính phủ và sau đó là Thường trực Ban Bí thư, đã luôn dành cho Hải Phòng sự trăn trở sâu sắc. Trong những thời điểm khó khăn về lương thực cho thành phố Cảng, đồng chí đã trực tiếp đi sâu vào thực tế để tìm tòi những phương thức quản lý mới.
Dấu ấn sâu đậm nhất của đồng chí đối với sự nghiệp đổi mới chính là vai trò quyết định trong việc ban hành Chỉ thị 100-CT/TW, ngày 13/01/1981 của Ban Bí thư về cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm lao động và người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp. Khi Hải Phòng mạnh dạn thực hiện "khoán chui" tại xã Đoàn Xá để tháo gỡ khó khăn trong sản xuất xuất, đồng chí Lê Thanh Nghị - với vai trò là Thường trực Ban Bí thư – đồng chí đã chú ý lắng nghe các bộ, ban, ngành, địa phương báo cáo tình hình, đồng thời dành thời gian xuống cơ sở xem xét tình hình sản xuất. Đồng chí đã ủng hộ quan điểm đổi mới và dành nhiều tâm huyết để hoàn thiện dự thảo Chỉ thị 100. Việc ký ban hành Chỉ thị 100 là một bước đột phá quan trọng, đặt tiền đề cho những bước phát triển nông nghiệp của cả nước về sau.
Tri ân và quyết tâm noi gương người tiền bối ưu tú
Nhìn lại chặng đường gần 60 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Lê Thanh Nghị là tấm gương của một nhà lãnh đạo kiên trung, luôn sâu sát thực tiễn, có tầm nhìn sâu rộng và là một trong những người "đỡ đầu" cho những tư tưởng đổi mới; luôn đặt lợi ích của Đảng và Nhân dân lên trên hết. Thành kính tri ân công lao to lớn của đồng chí Lê Thanh Nghị, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hải Phòng quyết tâm học tập và làm theo tấm gương đạo đức cách mạng của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, người con ưu tú của quê hương.
Hiện nay, thành phố chúng ta đang đứng trước vận hội mới để hiện thực hóa tầm nhìn theo Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Với mục tiêu đưa Hải Phòng trở thành thành phố đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là động lực phát triển của vùng Bắc Bộ và cả nước, Đảng bộ thành phố cam kết tiếp tục kế thừa và phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của đồng chí Lê Thanh Nghị.
Chúng ta quyết tâm đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, siết chặt kỷ cương, đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Hải Phòng sẽ tiếp tục là “phòng thí nghiệm” cho những cơ chế, chính sách đột phá nhằm xây dựng thành phố Cảng xanh, văn minh, hiện đại, hiện thực hóa mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại về một “Thành phố gương mẫu của cả nước”.
Lê Tiến Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng
