Nằm trên đường 3 Tháng 4, phường Cam Linh, tỉnh Khánh Hòa, chùa Từ Vân được người dân và du khách quen gọi là chùa Ốc.
Từ những vỏ ốc, vỏ sò và đá san hô đặc trưng của vùng biển Cam Ranh, các nhà sư chùa Từ Vân đã tạo nên một quần thể kiến trúc Phật giáo độc đáo, giao hòa văn hóa biển với triết lý nhân quả, hướng thiện của đạo Phật. Không chỉ là chốn sinh hoạt tín ngưỡng, nơi đây trở thành điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách.
Khuôn viên chùa khá yên tĩnh, dưới những tán cây xanh, người quản lý chùa dẫn du khách lần lượt tham quan, giới thiệu về quá trình hình thành và ý nghĩa của từng hạng mục. Mỗi vỏ ốc, phiến đá san hô tại đây không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn được những người kiến tạo lựa chọn, sắp đặt hoàn toàn thủ công để chuyển tải các biểu tượng của Phật giáo.
Chùa Từ Vân được hình thành từ cuối những năm 1960. Trải qua nhiều lần tôn tạo, nhất là từ năm 1995, nhiều công trình độc đáo bằng vật liệu gắn với biển được xây dựng, khiến nơi đây ngày càng nổi tiếng hơn với tên gọi chùa Ốc. Nổi bật là tháp Bảo Tích cao 39m được xây dựng từ năm 1995, gồm tầng trên là không gian thờ Phật, tầng dưới dành cho khách tham quan, chiêm bái. Nhìn từ xa, tháp vươn cao, nổi bật trên nền trời, khi đến gần, du khách cảm nhận rõ sự công phu của hàng loạt hoa văn được kết từ vỏ ốc, vỏ sò và đá san hô.
Điều đặc biệt, các mảng trang trí không lặp lại đơn điệu. Các vỏ ốc có nhiều hình dáng, kích thước được sắp xếp thành hoa sen, bánh xe pháp, đường diềm và các họa tiết Phật giáo. Ánh sáng chiếu vào lớp xà cừ tạo nên những sắc màu khác nhau, khiến bề mặt công trình vừa mộc mạc vừa sinh động. Những mái vòm, cột, bệ thờ và lối đi đều cho thấy sự kiên trì của những người thực hiện bằng phương pháp thủ công. Tháp Bảo Tích có 8 cửa, tượng trưng cho Bát Chánh đạo, gồm những con đường chân chính trong nhận thức, suy nghĩ, lời nói và hành động của mỗi người. Vì vậy, tháp không chỉ có giá trị về kiến trúc mà còn chuyển tải tư tưởng hướng thiện của Phật giáo. Công trình đã được Sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận là ngôi tháp Bảo Tích cao nhất.
Chị Chu Hoàng Bích Diễm, du khách đến từ Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng chia sẻ, gia đình chị rất ấn tượng khi tham quan chùa Từ Vân, chị thật bất ngờ khi những vỏ ốc, vỏ sò và đá san hô tưởng rất bình dị lại được kết thành ngọn tháp cao cùng nhiều hoa văn độc đáo và lạ mắt. Mỗi chi tiết đều cho thấy sự công phu, khéo léo của người xây dựng tạo nên công trình có dấu ấn độc đáo không nơi nào có được.
Một trải nghiệm khác thu hút du khách là công trình thường được gọi là “18 tầng địa ngục”. Lối đi dài khoảng 500m, uốn quanh trong không gian hẹp và tối, được tạo dựng chủ yếu bằng đá san hô. Bên ngoài công trình mang hình dáng một con rồng lớn. Du khách đi vào từ phần thân, lần lượt qua những không gian mô phỏng thể hiện quan niệm nhân quả, nhắc nhở con người tránh điều xấu, biết sống nhân ái và có trách nhiệm với cộng đồng. Sau quãng đường quanh co, thiếu ánh sáng, cửa ra mở về khoảng sân rộng và sáng. Sự chuyển tiếp ấy được xem như hình ảnh biểu trưng cho hành trình vượt qua lỗi lầm, hướng đến điều thiện...
Ở chùa Từ Vân còn có Bát Nhã hoa viên, điện Quan Âm, cầu Lục Độ, các tháp nhỏ, bệ thờ cùng nhiều tượng Phật. Một số cụm tượng tái hiện những dấu mốc trong cuộc đời Đức Phật như Đản sinh, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân và nhập niết bàn. Các công trình được bố trí xen giữa cây xanh, tạo nên không gian thanh tịnh, giúp du khách vừa tham quan vừa tìm hiểu văn hóa Phật giáo. Điều làm nên nét riêng của chùa Từ Vân là sự kết hợp giữa không gian tâm linh và chất liệu văn hóa biển. San hô, vỏ ốc, vỏ sò vốn gần gũi với đời sống cư dân ven vịnh Cam Ranh đã được chuyển hóa thành họa tiết kiến trúc. Qua bàn tay thủ công, những vật liệu mang dáng hình của biển trở thành tháp, tượng và các biểu tượng hướng con người đến những giá trị tốt đẹp.
Đến chùa, du khách còn có cơ hội tìm hiểu mối liên hệ giữa đời sống tín ngưỡng với môi trường sinh tồn của cộng đồng cư dân ven biển Nam Trung Bộ. Chính lớp văn hóa ấy tạo cho chùa Từ Vân bản sắc riêng, khó lẫn với những công trình Phật giáo khác.
Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa đánh giá, chùa Từ Vân là sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh đặc sắc của khu vực phía Nam của tỉnh. Những năm gần đây, chùa được đưa vào nhiều chương trình tham quan tại Cam Ranh; đồng thời được kết nối với điểm du lịch Đồng cừu Suối Tiên (Mỹ Thanh, xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa) và các vườn xoài Cam Lâm (xã Cam Lâm) để hình thành hành trình trải nghiệm đa dạng. Đầu năm 2026, chùa tiếp tục là điểm đến phục vụ khách quốc tế từ các tàu biển cập Cảng quốc tế Cam Ranh. Việc đưa chùa Từ Vân vào các tuyến tham quan góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch Khánh Hòa bên cạnh thế mạnh nghỉ dưỡng biển, đảo. Tuy nhiên, phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn kiến trúc, giữ gìn cảnh quan và sự tôn nghiêm của cơ sở tôn giáo; đồng thời hướng dẫn du khách ứng xử văn minh, không làm ảnh hưởng đến hoạt động tu tập, lễ Phật.
Giữa vùng đất Cam Ranh gắn liền với biển, chùa Từ Vân kể một câu chuyện bằng san hô, vỏ ốc và sự khéo léo bền bỉ của con người. Với vật liệu bình dị từ biển cả, các thế hệ tu hành nơi đây đã tạo dựng một không gian kiến trúc độc đáo phục vụ đời sống tín ngưỡng, trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá văn hóa, con người Khánh Hòa./.
