Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Đẩy mạnh phân cấp triệt để và khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội
Thảo luận tại Tổ 9 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình và thành phố Huế, các đại biểu đã đóng góp nhiều giải pháp thiết thực nhằm thực hiện đạt và vượt các mục tiêu kinh tế - xã hội năm 2027.
Chiều 18/10, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027, tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027, quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, cùng việc tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.
* Phân cấp triệt để và định vị cấp xã thành động lực kiến tạo phát triển
Thảo luận tại Tổ, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đánh giá cao sự chuẩn bị kỹ lưỡng, khoa học của hồ sơ trình Quốc hội, đồng thời khẳng định sự kiên định, sâu sát của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành đã mang lại những chỉ số phát triển cao nhất trong nhiều thập kỷ qua.
Nhìn nhận về công tác tổ chức bộ máy, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương thẳng thắn chỉ ra ba nhóm trạng thái thực tế trong phân cấp, phân quyền hiện nay, bao gồm nhóm phân cấp thực hiện tốt với đầu ra hồ sơ rõ ràng; nhóm phân cấp nhưng cấp dưới vẫn phải xin ý kiến cấp trên; và nhóm phân cấp không phát sinh công việc do quy định chưa bám sát đặc thù địa bàn.
Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh yêu cầu phân định rạch ròi chức năng theo mô hình Trung ương kiến tạo, cấp tỉnh rà soát, phân công, liên kết, điều phối và cấp xã là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện.
Theo Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, cấp xã cần phải được giao đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn và nguồn lực tương xứng để vừa giải quyết thủ tục hành chính, vừa đóng góp trực tiếp vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh.
Để bộ máy vận hành trơn tru, Trưởng ban Tổ chức Trung ương đề xuất thực hiện phân cấp triệt để theo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, phân cấp phải gắn liền với thủ tục hành chính, dữ liệu, ngân sách và con người. Đồng thời, toàn hệ thống phải khẩn trương rà soát và xác định vị trí việc làm dựa trực tiếp vào chức năng, nhiệm vụ thực tế thay vì căn cứ vào số lượng biên chế hiện có, kết hợp đo lường khối lượng công việc theo bốn vùng không gian và triệt để cắt giảm các khâu trung gian.
* Xây dựng mô hình xã hạt nhân
Cùng thảo luận về hoạt động của chính quyền địa phương, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã giải đáp chi tiết băn khoăn của đại biểu về việc sáp nhập đơn vị hành chính. Bộ trưởng khẳng định chủ trương của Trung ương là giao các tỉnh, thành phố chủ động xem xét, quyết định đề xuất sắp xếp trên cơ sở tình hình thực tế. Địa phương có thể chủ động đề xuất sáp nhập những xã quá nhỏ không bảo đảm dư điểm phát triển, hoặc chủ động đề xuất chia tách nếu địa bàn sau khi nhập quá rộng gây vướng mắc trong vận hành.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho biết Bộ Nội vụ đang nghiên cứu mô hình xã, phường hạt nhân nhằm gợi ý mỗi địa phương lựa chọn từ ba đến bốn đơn vị trung tâm có hạ tầng, giao thông và chuyển đổi số tốt để tập trung đầu tư, tạo động lực lan tỏa liên kết vùng mà không làm thay đổi các cấp hành chính truyền thống.
Đối với các khu kinh tế đặc biệt, Bộ Nội vụ đang phối hợp xây dựng đề án hướng tới phân cấp, phân quyền rất mạnh, giao một số nhiệm vụ cấp tỉnh cho cấp cơ sở trực tiếp thực hiện nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý.
* Bốn nhóm vấn đề trọng tâm khi kết thúc dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe
Thảo luận tại tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất sự cần thiết kết thúc thực hiện chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe theo Nghị quyết số 38/2004/QH11 và Nghị quyết số 66/2013/QH13. Để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ làm rõ bốn vấn đề trọng tâm. Về phạm vi và điều kiện kết thúc, trong tổng số 2.744 km của dự án, hiện đã hoàn thành khoảng 2.488 km, đạt 90,6%, còn lại ba đoạn tuyến dài khoảng 168,5 km đang tiếp tục thi công. Chính phủ cần phân định rõ việc kết thúc quy mô hai làn xe với việc hoàn thành toàn bộ công trình, cập nhật chính xác tiến độ và xác định cụ thể trách nhiệm thi công, quyết toán, bảo trì các đoạn tuyến còn lại.
Về tiến độ và chất lượng, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ lo ngại khi đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất và Gò Quao - Vĩnh Thuận còn tới 15 km trên tổng số 52 km đang trong giai đoạn gia tải, xử lý nền đất yếu. Việc hoàn thành dỡ tải và thi công mặt đường để khai thác vào quý I/2027 là thách thức lớn, do đó tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà rút ngắn các quy trình kỹ thuật, đồng thời phải lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ để xác định rõ trách nhiệm.
Về quản lý vốn và quyết toán, Chính phủ cần rà soát, thống nhất các số liệu chưa đồng bộ về tổng mức đầu tư và nguồn vốn giải ngân, phấn đấu hoàn thành quyết toán chậm nhất vào cuối năm 2027 gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát công khai, minh bạch, tránh thất thoát ngân sách.
Về định hướng nâng cấp giai đoạn 2026-2030, trước nhu cầu vốn dự kiến rất lớn với hơn 101.332 tỷ đồng cho bảy đoạn tuyến nâng cấp và khoảng 114.483 tỷ đồng cho ba đoạn tuyến nghiên cứu thêm, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, phân kỳ đầu tư phù hợp với khả năng cân đối vốn, tuân thủ Quy định số 189 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí và ưu tiên các địa bàn chiến lược quốc phòng, an ninh, kết nối vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
* Khơi thông nguồn lực thể chế, chuyển đổi số và phát triển nhân lực chất lượng cao
Thảo luận tại Tổ 9 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình và thành phố Huế, các đại biểu đã đóng góp nhiều giải pháp thiết thực nhằm thực hiện đạt và vượt các mục tiêu kinh tế - xã hội năm 2027. Đại biểu Mai Văn Tuất (Ninh Bình) đề xuất bổ sung nội dung xây dựng đồng bộ đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cán bộ cơ sở gần dân, sát dân, có năng lực thực thi công vụ và quản trị địa bàn, đồng thời cập nhật tinh thần Nghị quyết số 30-NQ/TW khóa XIV về đổi mới mạnh mẽ cơ chế phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài. Về công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, đại biểu kiến nghị đặt trọng tâm ưu tiên vào công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, coi đây là khâu then chốt để giữ gìn sức khỏe cộng đồng.
Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) đề nghị Chính phủ xây dựng các kịch bản điều hành theo quý gắn với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, diễn biến lạm phát và sức khỏe doanh nghiệp. Đại biểu nhấn mạnh thể chế tuy đã cơ bản được tháo gỡ nhưng năng lực thực thi vẫn là khâu yếu, vì vậy cần chuyển trọng tâm sang quản trị từng dự án cụ thể, đo lường hiệu quả của người đứng đầu bằng kết quả tháo gỡ thực tế và chất lượng công trình.
Đại biểu Trần Văn Khải (Ninh Bình) ghi nhận những kết quả tích cực từ chuyển đổi số như việc triển khai VNeID giúp tiết kiệm khoảng 3.000 tỷ đồng mỗi năm, việc số hóa hồ sơ chính quyền hai cấp giúp tiết kiệm 23.000 tỷ đồng và tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 21,5% GDP. Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra thực trạng giải ngân ngân sách khoa học - công nghệ mới đạt 37,26% dự toán và cán bộ cấp xã đang quá tải khi vận hành hơn 30 nền tảng số. Đại biểu kiến nghị kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm dưới 30% sang các dự án công nghệ chiến lược và dữ liệu quốc gia, rà soát giảm tải gánh nặng số hóa cho cấp xã, đồng thời khẩn trương ban hành hướng dẫn danh mục tài liệu không được đưa lên các nền tảng AI công cộng để bảo vệ an ninh dữ liệu quốc gia.
Đại biểu Võ Thanh Tùng (Huế) phản ánh tiến độ giải ngân vốn khoa học - công nghệ ở một số lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn còn chậm, qua đó kiến nghị công khai chi tiết tiến độ giải ngân và thu gọn thủ tục hành chính nhưng không đơn giản hóa trách nhiệm quản lý tài sản công. Về phát triển nhân lực, đại biểu nhấn mạnh tự chủ đại học không đồng nghĩa với việc thả nổi các ngành khoa học cơ bản hay nông - lâm - ngư nghiệp, do đó Nhà nước cần chủ động đặt hàng, giao nhiệm vụ và đầu tư trọng điểm với chu kỳ tài trợ từ 3 đến 5 năm để bảo đảm sự phát triển bền vững của nguồn nhân lực quốc gia./.
