Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Tăng cường hậu kiểm, bãi bỏ thủ tục kiểm tra, công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy
Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 5/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về các dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
* Tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước
Cho ý kiến tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (thành phố Huế) cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật nhằm tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Về Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, đại biểu ghi nhận, hiện nay doanh nghiệp đồng thời phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự và giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ, cả hai đều do Bộ Công an cấp, có nội dung quản lý tương đồng. Vì vậy, việc bỏ một thủ tục trùng lặp, tiếp tục duy trì giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự là phương án cải cách cần được xem xét trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động.
Đại biểu đề nghị cần quy định rõ các điều kiện chuyên ngành vẫn phải được duy trì trong cơ chế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự, không để việc bãi bỏ giấy phép chuyên ngành đồng nghĩa với việc bỏ sót những điều kiện kiểm soát mang tính đặc thù. Nghiên cứu bổ sung trách nhiệm cập nhật thông tin quản lý hoạt động, cung cấp dữ liệu phục vụ truy xuất, hậu kiểm, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Về dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đại biểu cho rằng cần bổ sung, điều chỉnh thêm về cơ chế chủ đầu tư tự nghiệm thu và hậu kiểm.
Dự thảo luật quy định theo hướng bỏ yêu cầu cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu trước khi đưa công trình vào sử dụng, chuyển sang cơ chế chủ đầu tư, chủ sở hữu tự tổ chức nghiệm thu. Đại biểu ghi nhận mục tiêu giảm thời gian, chi phí và chuyển mạnh sang hậu kiểm; nhưng đề nghị các quy định cần tiếp tục làm rõ các nội dung: thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư và kiểm tra kết quả nghiệm thu của cơ quan có thẩm quyền.
Theo đại biểu, thẩm định thiết kế là đánh giá giải pháp trên hồ sơ. Nghiệm thu là đối chiếu công trình thực tế với thiết kế đã được thẩm định. Còn kiểm tra của cơ quan chuyên ngành là một lớp kiểm chứng độc lập nhằm phát hiện sai lệch trong quá trình thi công và vận hành hệ thống. Một công trình có thiết kế đúng không đồng nghĩa với việc thi công đúng; có thiết bị không đồng nghĩa với thiết bị hoạt động hiệu quả; có biên bản nghiệm thu không đồng nghĩa với mọi nguy cơ mất an toàn đã được loại trừ.
Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, thẩm quyền, phương thức hậu kiểm, trách nhiệm lưu trữ hồ sơ và biện pháp xử lý khi nghiệm thu không đúng thiết kế.
Đại biểu Cao Mạnh Linh (Thanh Hóa) cho rằng, với nhà chung cư, cần kiểm soát việc thực hiện các giải pháp an toàn theo thiết kế đã được phê duyệt trước khi bàn giao căn hộ. Bởi thẩm định thiết kế là xem xét phương án có đáp ứng yêu cầu an toàn hay không, còn kiểm tra nghiệm thu là đối chiếu công trình thực tế với thiết kế đó.
Đại biểu đề nghị kiểm tra các giải pháp an toàn cháy trong cùng thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng. Trước mắt, áp dụng với nhà chung cư; các công trình khác giao Chính phủ xác định theo khả năng tự thoát nạn, mức độ hậu quả nếu xảy ra cháy và khả năng khắc phục sau khi đưa vào hoạt động.
* Hoàn thiện quy định về công tác hậu kiểm, quản lý, truy xuất nguồn gốc, xử lý vi phạm
Tại hội trường, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.
Về bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, Bộ trưởng cho biết kể từ ngày 1/7/2026, thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy đối với công trình, phương tiện giao thông đã được bãi bỏ theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ. Do đó, dự thảo Luật bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy; việc kiểm soát bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy và trách nhiệm trong quản lý, xử lý vi phạm đã được bảo đảm cơ sở pháp lý để thực hiện.
Cụ thể, về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông và việc quản lý đối với công trình, phương tiện giao thông đưa vào khai thác sử dụng, dự thảo Luật đã bổ sung vào khoản 2 Điều 11, khoản 4 Điều 18.
Bên cạnh đó, tại một số luật, nghị định liên quan đã quy định về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông, cơ quan, tổ chức có liên quan hoạt động đầu tư xây dựng công trình, sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông, tổ chức nghiệm thu và kê khai thông tin khi đưa công trình, phương tiện giao thông vào hoạt động.
"Đây là những nội dung quan trọng để thực hiện công tác hậu kiểm, thanh tra, quản lý, xử lý vi phạm sau này", Bộ trưởng Bộ Công an cho biết.
Về xử lý trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện giao thông vi phạm quy định pháp luật về phòng cháy, chữa cháy khi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, các quy định hiện hành về xử lý vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự đã quy định đầy đủ.
Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, sau khi Quốc hội thông qua Luật này và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính (cũng trình trong kỳ họp này), Bộ Công an sẽ tham mưu báo cáo Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định 106 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Trong đó, sửa đổi, bổ sung quy định về xử phạt đối với các hành vi: Không tổ chức nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy; nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy không đúng quy định, không đúng với thiết kế đã được thẩm định theo hướng tăng mức tiền xử phạt đối với các hành vi này. Đồng thời bổ sung các quy định về áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm như: Buộc dừng thi công, khai thác, sử dụng công trình, phương tiện giao thông để khắc phục, loại bỏ các nguy cơ gây mất an toàn; buộc thực hiện các biện pháp để bảo đảm an toàn cho người và tài sản; buộc thi công công trình, sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện theo đúng thiết kế về phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm định; buộc tổ chức nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy theo đúng quy định.
Ngoài ra, bổ sung các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn trong trường hợp không thi hành biện pháp khắc phục hậu quả như: Yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở; ngừng cung cấp dịch vụ internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số; niêm phong công trình, trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận công trình, trụ sở, địa điểm, cơ sở; tạm dừng đăng kiểm, tạm dừng đăng ký phương tiện giao thông...
Để bảo đảm phục vụ công tác quản lý, truy xuất, hậu kiểm, xử lý vi phạm đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, dự thảo luật đã quy định việc kê khai thông tin đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trước khi lưu thông trên thị trường và giao Chính phủ quy định chi tiết.
"Đây là nội dung quan trọng để thực hiện công tác hậu kiểm, quản lý, truy xuất nguồn gốc, xử lý vi phạm sau này", Bộ trưởng Bộ Công an khẳng định.
Đối với các nội dung cụ thể khác, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp./.
