Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 – 12/7/2026), phóng viên TTXVN thực hiện loạt 3 bài "Lá chắn thép trên mặt trận không tiếng súng" góp phần phác họa hành trình chuyển mình đầy mưu trí, dũng cảm của lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị.
Không tiếng súng, không dấu vết vật lý, nhưng mức độ khốc liệt và thiệt hại tài sản lên đến hàng nghìn tỷ đồng – đó là diện mạo của mặt trận an ninh thời đại số. Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 – 12/7/2026), phóng viên TTXVN thực hiện loạt 3 bài "Lá chắn thép trên mặt trận không tiếng súng" góp phần phác họa hành trình chuyển mình đầy mưu trí, dũng cảm của lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị. Từ việc lật mở những "hiện trường vô hình" trên không gian mạng, đánh thẳng vào các "doanh nghiệp tội phạm" xuyên quốc gia, cho đến việc nhận diện nguy cơ từ những con số "biết nói" trong hồ sơ đầu tư công, những chiến công xuất sắc đã và đang góp phần tôi luyện nên một "lá chắn thép" vững chắc, bảo vệ bình yên cho nhân dân trong kỷ nguyên mới.
Bài 1: Đối đầu tội phạm công nghệ cao - "Bẫy số" và hiện trường vô hình
Chiếc điện thoại bất ngờ mất sóng. Chỉ vài phút sau, toàn bộ tiền trong tài khoản ngân hàng của nạn nhân "bốc hơi". Cửa không bị cạy, không dấu vân tay, cũng chẳng có camera ghi lại thủ phạm. "Hiện trường" duy nhất chỉ còn là những dòng dữ liệu chạy qua các máy chủ xuyên quốc gia. Từ những dấu vết vô hình ấy, lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị bước vào một cuộc chiến mới - cuộc chiến không tiếng súng trên không gian mạng.
*Cuộc truy vết bắt đầu từ một chiếc SIM mất sóng
Tháng 3/2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05) Công an tỉnh Quảng Trị liên tiếp nhận được trình báo của nhiều khách hàng bị mất tiền trong tài khoản ngân hàng. Điểm chung khiến các điều tra viên chú ý là trước thời điểm tiền "bốc hơi", điện thoại của các nạn nhân đều đột ngột mất sóng, dù họ khẳng định chưa từng cung cấp mật khẩu, mã OTP hay truy cập đường dẫn lạ.
Ban đầu, những vụ việc được cho là sự cố riêng lẻ. Nhưng khi đối chiếu thời điểm mất tín hiệu với lịch sử giao dịch và dòng tiền bị chiếm đoạt, các điều tra viên nhận ra đây là một phương thức tấn công có chủ đích. Chuyên án QT326 được xác lập. Điều đáng nói là thời điểm đó, trong nước chưa ghi nhận vụ án nào sử dụng đồng thời thủ đoạn đổi SIM trái phép kết hợp trí tuệ nhân tạo để vượt xác thực sinh trắc học ngân hàng.
"Đây là dạng tội phạm chưa từng xuất hiện trên địa bàn. Chúng tôi nhận định các đối tượng không chỉ đánh cắp dữ liệu cá nhân mà còn tìm cách vượt qua lớp xác thực sinh trắc học của ngân hàng bằng công nghệ AI", Thượng tá Trần Anh Tuấn, Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho biết.
Theo kết quả điều tra, các đối tượng thu thập dữ liệu cá nhân của khách hàng có tiền gửi trực tuyến, sau đó móc nối với một số cộng tác viên của doanh nghiệp viễn thông để chuyển trái phép số thuê bao của nạn nhân sang SIM trắng. Khi chiếm được quyền kiểm soát số điện thoại, chúng tiếp tục sử dụng hình ảnh khuôn mặt của chủ tài khoản kết hợp trí tuệ nhân tạo để tạo dữ liệu giả, vượt qua bước xác thực sinh trắc học của ngân hàng. Tiền trong tài khoản lập tức được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian rồi quy đổi thành tiền điện tử USDT nhằm che giấu dòng tiền. Toàn bộ quá trình chỉ diễn ra trong vài phút.
Anh L.V.N., một nạn nhân vẫn nhớ rõ buổi sáng định mệnh ấy. Anh nghĩ là SIM bị lỗi nên khởi động lại điện thoại nhiều lần nhưng vẫn không có sóng. Ra ngân hàng kiểm tra mới biết toàn bộ tiền tiết kiệm đã bị chuyển đi. Anh chưa từng đưa mật khẩu hay mã OTP cho bất kỳ ai. Mọi chuyện diễn ra quá nhanh, đến giờ anh vẫn không hiểu họ đã làm bằng cách nào.
Phương thức gây án khiến ngay cả những điều tra viên nhiều kinh nghiệm cũng bất ngờ. Nếu trước đây tội phạm chủ yếu lừa nạn nhân cung cấp mã OTP hoặc truy cập đường dẫn giả mạo, thì nay các đối tượng chỉ cần chiếm quyền sử dụng số điện thoại và vượt qua bước xác thực sinh trắc học để gần như vô hiệu hóa toàn bộ lớp bảo vệ của tài khoản ngân hàng.
*Lần theo những dấu vết vô hình trên không gian số
Chuyên án QT326 gần như không có hiện trường theo nghĩa truyền thống, không dấu chân, không dấu vân tay, không camera ghi lại cảnh phạm tội. Những gì Ban chuyên án có chỉ là bản sao kê ngân hàng, thời điểm điện thoại của nạn nhân đột ngột mất sóng và những dòng nhật ký điện tử lưu trên hệ thống. Mọi hành vi, từ chiếm quyền sử dụng SIM, vượt xác thực sinh trắc học đến chuyển tiền và rửa tiền, đều diễn ra trên không gian mạng.
Trong phòng làm việc của Phòng PA05, những màn hình máy tính sáng gần như suốt nhiều ngày. Hàng nghìn giao dịch điện tử, địa chỉ IP, dữ liệu viễn thông và thông tin từ các tổ chức tín dụng được đối chiếu liên tục. Có những giao dịch chỉ tồn tại vài giây trước khi dòng tiền tiếp tục được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian rồi quy đổi thành tiền điện tử USDT. Không ít máy chủ đặt ở nước ngoài với nhiều lớp bảo mật nhằm che giấu dấu vết.
Theo Thượng tá Trần Anh Tuấn, đấu tranh với loại tội phạm này không chỉ đòi hỏi năng lực phân tích dữ liệu mà còn cần sự phối hợp đồng bộ giữa ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an và công an nhiều địa phương. Đây là cuộc đấu trí trên 'chiến trường số'. Mọi chứng cứ đều tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử. Chỉ cần bỏ sót một mắt xích, cả chuỗi chứng cứ có thể bị đứt gãy.
Sau nhiều ngày truy vết, từ một địa chỉ IP, Ban chuyên án lần ra thiết bị đăng nhập, mở rộng đến các tài khoản ngân hàng trung gian và chuỗi ví tiền điện tử liên quan. Khi chứng cứ được củng cố, phương án phá án được triển khai đồng loạt. Bốn đối tượng gồm Trần Quang Trọng, Nguyễn Minh Thuận (Gia Lai), Lê Văn Kỷ (Thành phố Hồ Chí Minh) và Hồ Đức Thế (Đắk Lắk) lần lượt bị bắt giữ để điều tra về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông chiếm đoạt tài sản và rửa tiền.
Kết quả điều tra xác định, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, các đối tượng đã nhiều lần thực hiện hành vi đổi SIM trái phép nhằm chiếm quyền sử dụng số điện thoại của khách hàng ngân hàng, từ đó chiếm đoạt hơn 23 tỷ đồng. Toàn bộ số tiền sau đó được chuyển đổi thành tiền điện tử USDT và luân chuyển qua nhiều ví điện tử nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp.
Theo Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị, giá trị lớn nhất của Chuyên án QT326 không chỉ là bắt giữ các đối tượng mà còn nhận diện đầy đủ một phương thức phạm tội hoàn toàn mới. Khi hiểu rõ cách thức hoạt động của tội phạm, lực lượng Công an có cơ sở để chủ động cảnh báo, phòng ngừa và đi trước một bước trong đấu tranh với tội phạm công nghệ cao.
Từ kết quả điều tra, Bộ Công an đã yêu cầu Công an tỉnh Quảng Trị hệ thống hóa toàn bộ phương thức, thủ đoạn của các đối tượng để phục vụ công tác đào tạo nghiệp vụ, phổ biến kinh nghiệm đấu tranh và cảnh báo trên phạm vi cả nước. Kết quả chuyên án cũng góp phần giúp các cơ quan chức năng, đặc biệt là các ngân hàng và doanh nghiệp viễn thông, nhận diện những lỗ hổng trong quy trình quản lý, xác thực thuê bao và giao dịch điện tử, từ đó kịp thời bổ sung các giải pháp phòng ngừa. Với thành tích đặc biệt xuất sắc này, Công an tỉnh Quảng Trị được lãnh đạo Bộ Công an gửi Thư khen.
*Khi tội phạm dịch chuyển lên không gian mạng
Chuyên án QT326 khép lại, nhưng với Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị, đó chỉ là một lát cắt trong bức tranh tội phạm công nghệ cao đang thay đổi từng ngày. Trên màn hình máy tính của ông là sơ đồ những chuyên án lớn đã được lực lượng an ninh bóc gỡ, với mạng lưới tài khoản ngân hàng, địa chỉ IP, máy chủ đặt ở nhiều quốc gia và các ví tiền điện tử đan xen như bản đồ của một thế giới ngầm không biên giới.
Theo Đại tá Lê Văn Hóa, tội phạm ngày nay không còn hoạt động theo phương thức truyền thống mà vận hành như những "doanh nghiệp" xuyên quốc gia, có bộ phận kỹ thuật, thu thập dữ liệu, điều phối dòng tiền, rửa tiền và tuyển dụng nhân sự. Vì vậy, cuộc đấu tranh hiện nay không chỉ là cuộc đối đầu giữa tội phạm và lực lượng thực thi pháp luật mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và năng lực thích ứng.
Nếu trước đây các vụ lừa đảo thường bắt đầu từ một cuộc gọi hay website giả mạo thì nay AI, Deepfake, dữ liệu cá nhân bị đánh cắp, tiền điện tử và hệ thống máy chủ đặt ở nhiều quốc gia đã trở thành "vũ khí" của các tổ chức tội phạm. Khoảng cách địa lý gần như không còn ý nghĩa khi nhiều đối tượng chưa từng đặt chân đến Việt Nam vẫn có thể điều hành các đường dây lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản hoặc tổ chức đánh bạc nhằm vào người Việt Nam. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu công tác điều tra phải thay đổi, với sự phối hợp chặt chẽ giữa công an các địa phương, các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, tổ chức tài chính và cơ quan thực thi pháp luật nước ngoài.
Nhìn lại những năm gần đây, Đại tá Lê Văn Hóa cho rằng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, các loại tội phạm cũng nhanh chóng dịch chuyển lên không gian mạng, hình thành những phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, xuyên biên giới. Có thể kể đến như Chuyên án CĐA1 bóc gỡ đường dây cưỡng đoạt tài sản do các đối tượng người nước ngoài điều hành từ Campuchia, sử dụng mạng xã hội tạo quan hệ tình cảm rồi cắt ghép hình ảnh nhạy cảm để tống tiền. Chuyên án NC925 triệt phá đường dây nhập lậu hơn 25 tấn mỹ phẩm giả từ Trung Quốc, tiêu thụ chủ yếu trên các nền tảng số; với thành tích này, Công an tỉnh Quảng Trị được Phó Thủ tướng Chính phủ gửi Thư khen. Đặc biệt, Chuyên án PC198 phát hiện đường dây chế tạo, mua bán trái phép vũ khí quân dụng trên không gian mạng, thu giữ hơn một tấn linh kiện súng, 56 khẩu súng và hơn 2.000 viên đạn chì, vụ án hiện vẫn đang được tiếp tục điều tra, mở rộng. Ba chuyên án ở ba lĩnh vực khác nhau nhưng đều phản ánh một xu hướng chung: không gian mạng đã trở thành "địa bàn" hoạt động của tội phạm, nơi ranh giới địa lý gần như bị xóa nhòa, còn công nghệ bị lợi dụng để tổ chức, điều hành và che giấu các hành vi phạm tội.
Theo Đại tá Lê Văn Hóa, để đi trước tội phạm, lực lượng an ninh phải chủ động phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, kịp thời nhận diện phương thức, thủ đoạn mới ngay từ khi manh nha xuất hiện. Mỗi chuyên án không chỉ xử lý các đối tượng phạm tội mà còn phải làm rõ quy luật hoạt động để phục vụ công tác cảnh báo, phòng ngừa. Chính vì vậy, phía sau mỗi chiến công luôn là những cán bộ, chiến sĩ lặng lẽ trên "chiến trường số", nơi vũ khí không còn là súng đạn mà là dữ liệu, công nghệ và sự bền bỉ trong từng cuộc truy vết./. (Còn tiếp)
