Khi người dân cùng tham gia một chuỗi sản xuất, những sản vật địa phương không chỉ có đầu ra ổn định hơn mà còn từng bước nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
Từ những mô hình sản xuất còn nhỏ lẻ, các hợp tác xã, tổ hợp tác ở Lai Châu đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, liên kết với doanh nghiệp, áp dụng quy trình an toàn và xây dựng thương hiệu cho nông sản đặc trưng. Khi người dân cùng tham gia một chuỗi sản xuất, những sản phẩm như miến dong Bình Lư, gạo Séng Cù không chỉ có đầu ra ổn định hơn mà còn từng bước nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
* Tạo thương hiệu từ sản vật địa phương
Là tỉnh miền núi biên giới, địa hình chia cắt, dân số chủ yếu là đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống bằng sản xuất nông, lâm nghiệp, Lai Châu có nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ.
Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế tập thể, nòng cốt là các hợp tác xã nông nghiệp, được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để tập hợp nông dân, tổ chức lại sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập.
Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Lư, xã Bình Lư là một trong những mô hình kinh tế tập thể hoạt động hiệu quả, có thu nhập cao, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương.
Được thành lập năm 2018 với 12 hộ thành viên, từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn, đến nay hợp tác xã đã từng bước ổn định hoạt động, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương. Nguyên liệu dong được thu mua từ vùng trồng trong xã, vừa tạo đầu ra cho nông dân, vừa giúp hợp tác xã chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến.
Sản phẩm Miến dong Bình Lư được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2020. Việc có thương hiệu và được chuẩn hóa thông qua chương trình OCOP đã tạo thêm cơ hội để sản phẩm tiếp cận thị trường.
Chị Bùi Thị Hồng Thu, thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Lư, cho biết từ khi sản phẩm được xây dựng thương hiệu và đạt chứng nhận OCOP, việc tiêu thụ thuận lợi hơn trước. Chị thường xuyên đưa sản phẩm tham gia các hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh để giới thiệu đến người tiêu dùng.
Sau mỗi lần quảng bá, sản phẩm không chỉ được nhiều khách hàng biết đến mà hợp tác xã còn nhận được những phản hồi tích cực về chất lượng, mẫu mã. Một số đối tác, cửa hàng chủ động liên hệ tìm hiểu và đặt hàng lâu dài. Lượng khách hàng quen ngày càng ổn định, giúp các thành viên yên tâm đầu tư sản xuất, nâng chất lượng sản phẩm và cải thiện thu nhập.
Không dừng lại ở việc xây dựng thương hiệu theo cách truyền thống, xã Bình Lư đang tìm hướng đưa sản phẩm lên môi trường số.
Bí thư Đảng ủy xã Bình Lư Nguyễn Tiến Thịnh cho biết địa phương đã xây dựng chuyên đề hỗ trợ phát triển thương hiệu sản phẩm, hướng tới hình thành làng nghề trên nền tảng số. Các phiên livestream trên mạng xã hội được tổ chức để quảng bá và bán sản phẩm, thu hút lượng mua đáng kể. Địa phương cũng định hướng các hợp tác xã kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm, cả trực tiếp và trực tuyến.
Câu chuyện của Miến dong Bình Lư cho thấy, khi sản phẩm được chuẩn hóa, có thương hiệu và được hỗ trợ quảng bá, những sản vật vốn chỉ quen thuộc với thị trường địa phương có thể từng bước tìm được chỗ đứng rộng hơn.
* Giữ giống bản địa bằng liên kết sản xuất
Không chỉ với sản phẩm chế biến, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân cũng đang tạo hướng đi mới cho những nông sản đặc trưng của Lai Châu.
Tại xã Than Uyên, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Dũng Long nhiều năm qua thực hiện liên kết sản xuất với các tổ hợp tác tại các bản để phát triển lúa chất lượng cao Séng Cù. Từ một giống lúa bản địa từng được sản xuất nhỏ lẻ, Séng Cù đang từng bước trở thành sản phẩm OCOP 4 sao mang thương hiệu riêng của Lai Châu.
Theo ông Nguyễn Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty, trước đây dù Séng Cù đã có tiếng nhưng sản xuất còn manh mún. Người dân chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm, mỗi hộ một cách nên sản lượng không ổn định, chất lượng chưa đồng đều.
Khi doanh nghiệp phối hợp với các bản tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân canh tác bài bản theo tiêu chuẩn hữu cơ, hạn chế sử dụng hóa chất độc hại, chất lượng lúa được cải thiện rõ rệt. Ruộng lúa khỏe hơn, gạo ngon hơn và giá bán cũng cao hơn.
Để hình thành vùng sản xuất tập trung, doanh nghiệp không ký kết riêng lẻ với từng hộ mà làm việc với đại diện các nhóm hộ, qua đó tạo sự thống nhất trong quy trình sản xuất. Hiện hàng trăm hộ dân đã tham gia chuỗi liên kết sản xuất lúa Séng Cù với doanh nghiệp.
Người dân được hỗ trợ 100% giống, 50% phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc. Đổi lại, doanh nghiệp cam kết bao tiêu sản phẩm với mức giá cao và ổn định.
Điều đáng nói là mô hình liên kết này không chỉ giúp nâng giá trị hạt gạo mà còn góp phần giữ lại giống lúa truyền thống. Khi có đầu ra ổn định và thu nhập tốt hơn, người dân có thêm động lực tiếp tục trồng Séng Cù thay vì chuyển sang những giống lúa ngắn ngày có năng suất cao nhưng chất lượng thấp hơn.
* Chính sách tạo lực đẩy cho hợp tác xã
Toàn tỉnh Lai Châu hiện có 330 tổ hợp tác với hơn 2.850 thành viên, thu nhập bình quân của thành viên đạt 65,9 triệu đồng/người/năm; 446 hợp tác xã thu hút hơn 8.070 thành viên và người lao động, cùng 2 Quỹ tín dụng nhân dân. Các hợp tác xã, tổ hợp tác đã tạo việc làm ổn định cho trên 6.000 lao động, với thu nhập bình quân 72,5 triệu đồng/người/năm.
Đáng chú ý, thông qua liên kết sản xuất và tiêu thụ, các hợp tác xã trong tỉnh đã kết nối khoảng 1.800 hộ thành viên và hộ liên kết. Từ đây, nhiều hộ dân từng bước thay đổi phương thức canh tác, chuyển sang sản xuất theo quy trình thống nhất, tham gia các chuỗi sản xuất hàng hóa quy mô lớn hơn.
Theo ông Nguyễn Quang Hải, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lai Châu, thời gian qua, đơn vị phối hợp với các sở, ngành và địa phương hỗ trợ các hợp tác xã chuyển dịch sang sản xuất nông nghiệp an toàn, có chứng nhận. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là điều kiện để nâng sức cạnh tranh của nông sản Lai Châu. Cũng theo ông Hải, sản xuất an toàn trước hết là bảo vệ sức khỏe của người sản xuất và người tiêu dùng, đồng thời tạo nền tảng để nông sản Lai Châu đi xa hơn.
Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã tổ chức hàng chục lớp tập huấn về VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ cho thành viên các hợp tác xã; kết nối với các tổ chức chứng nhận để hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, thủ tục. Cùng với đó, các hợp tác xã được hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm thông qua hội chợ, sàn thương mại điện tử và hệ thống siêu thị trong và ngoài tỉnh.
Thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới, Lai Châu đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ các hợp tác xã, trong đó chú trọng chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất hàng hóa, an toàn, có chứng nhận và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Nổi bật là Nghị quyết của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn 2021-2025. Theo đó, mỗi hợp tác xã mới thành lập được hỗ trợ một lần 100 triệu đồng để đầu tư cơ sở vật chất; hợp tác xã có sản phẩm đạt chứng nhận VietGAP, hữu cơ được hỗ trợ 50-100% chi phí chứng nhận và tái chứng nhận. Các hợp tác xã đầu tư nhà xưởng, kho lạnh bảo quản nông sản được hỗ trợ tối đa 50% kinh phí, không quá 500 triệu đồng/dự án.
Cùng với hỗ trợ tài chính, các sở, ngành của tỉnh thường xuyên tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật; hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý; kết nối doanh nghiệp thu mua với hợp tác xã thông qua các hội nghị xúc tiến đầu tư, hội chợ nông sản.
Trong quá trình này, chương trình OCOP đã trở thành một công cụ quan trọng giúp các hợp tác xã chuẩn hóa sản phẩm, hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu, nâng cao chất lượng và từng bước mở rộng thị trường. Đến nay, toàn tỉnh Lai Châu có 191 sản phẩm OCOP của 98 chủ thể.
Theo ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lai Châu, thời gian tới, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh xây dựng các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị; kết nối những hợp tác xã nhỏ thành các tổ hợp tác có quy mô đủ lớn để ký hợp đồng với doanh nghiệp và nhà phân phối lớn.
Mục tiêu được đặt ra là có ít nhất 30 sản phẩm của hợp tác xã đạt chứng nhận sản xuất an toàn và tham gia được vào chuỗi cung ứng có hợp đồng dài hạn.
Từ miến dong Bình Lư đến gạo Séng Cù, những mô hình trên đang cho thấy một hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của Lai Châu: thay vì sản xuất nhỏ lẻ rồi tìm đầu ra, người nông dân được tập hợp lại để cùng sản xuất, cùng xây dựng thương hiệu và cùng tiếp cận thị trường.
Lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng cùng nhiều giống cây trồng, vật nuôi đặc thù đang tạo cho Lai Châu dư địa lớn để phát triển nông sản hàng hóa. Tuy nhiên, để lợi thế ấy thực sự trở thành giá trị kinh tế, yếu tố quyết định vẫn là tổ chức sản xuất, chất lượng, thương hiệu và khả năng kết nối thị trường.
Phát triển kinh tế tập thể gắn với nông nghiệp an toàn vì thế không chỉ là câu chuyện của những hợp tác xã hay từng sản phẩm riêng lẻ. Đó còn là cách để người dân vùng cao liên kết với nhau, nâng giá trị sản phẩm từ chính đất đai, giống cây và kinh nghiệm sản xuất của mình, từng bước tạo dựng những thương hiệu nông sản mang dấu ấn Lai Châu.
Để những thương hiệu ấy đi xa hơn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng nguồn lực hỗ trợ, nâng cao năng lực quản trị của hợp tác xã, đồng thời củng cố sự liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi người sản xuất có niềm tin vào thị trường và thấy rõ lợi ích từ việc làm cùng nhau, những vùng chè, cánh đồng lúa, vùng nguyên liệu dong ở Lai Châu sẽ không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn có thể tạo dựng những giá trị bền vững cho người dân vùng cao.
