Chính sách đối ngoại quốc gia đã tạo lập khuôn khổ và điều kiện thuận lợi, thì địa phương chính là nơi chuyển hóa những cơ hội chiến lược đó thành các chương trình, dự án và giá trị cụ thể phục vụ phát triển.
Chương trình Đối thoại hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh (FD 2026) lần thứ 3 với chủ đề “Đối ngoại địa phương: Động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững” đã diễn ra thành công, tiếp tục khẳng định vị thế là diễn đàn đối ngoại địa phương mang tính tiên phong và quy mô hàng đầu đất nước. Chương trình thêm một lần nữa thể hiện tính chủ động, nhạy bén và sáng tạo của Thành phố trong triển khai Nghị quyết 59-NQ/TW về chủ động hội nhập quốc tế và Nghị quyết 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng vào thực tiễn khi vận dụng công tác đối ngoại địa phương thành công cụ trực tiếp phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chiến lược, hòa nhịp cùng đường lối đối ngoại chung của cả nước.
Tiên phong chuyển hóa ngoại giao thành nguồn lực phát triển
Đối thoại hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh (FD 2026) lần thứ 3 diễn ra từ ngày 10-12/9 tại Thành phố Hồ Chí Minh quy tụ hơn 400 đại biểu, đại diện lãnh đạo 35 đoàn đại biểu địa phương, đối tác quốc tế từ hơn 20 quốc gia, cùng đông đảo đại diện các cơ quan Trung ương, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.
Phát biểu tại Hội nghị Thị trưởng, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hồ Chí Minh nêu rõ, trong kỷ nguyên hội nhập, đối ngoại và hội nhập quốc tế ngày nay không chỉ dừng lại ở việc duy trì quan hệ hữu nghị hay mở rộng giao tiếp quốc tế, mà đã trở thành một phương thức phát triển quan trọng của các địa phương. Chính sách đối ngoại quốc gia đã tạo lập khuôn khổ và điều kiện thuận lợi, thì địa phương chính là nơi chuyển hóa những cơ hội chiến lược đó thành các chương trình, dự án và giá trị cụ thể phục vụ phát triển.
Thành phố bước vào kỳ Đối thoại hữu nghị 2026 với diện mạo và tâm thế hoàn toàn mới. Sau hợp nhất hành chính với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (ngày 1/7/2025), Thành phố mở rộng không gian phát triển lên hơn 6.770km² với quy mô dân số trên 14 triệu người, trở thành nơi hội tụ ba cực tăng trưởng kinh tế tăng trưởng năng động hàng đầu Việt Nam, gồm trung tâm tài chính - thương mại - dịch vụ - khoa học công nghệ tại khu vực đô thị lõi; không gian sản xuất công nghiệp công nghệ cao tại khu vực Bình Dương; và hệ thống cảng nước sâu, kinh tế biển, năng lượng, du lịch biển tại khu vực Vũng Tàu.
Nằm trong hành lang pháp lý vượt trội từ Luật Phát triển đô thị (được Quốc hội thông qua tháng 8/2026) và định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, Thành phố đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm giai đoạn 2026–2030, kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Thành phố đã chủ động khai thác mạng lưới hợp tác hữu nghị với 88 địa phương quốc tế và gần 20 tổ chức đối tác, xem đây là “đòn bẩy” thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, công nghệ xanh, tài nguyên trí thức và kinh nghiệm quản trị tiên tiến. Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026 được mở ra trong bối cảnh đó với mục tiêu kết nối các trung tâm tài chính quốc tế, thu hút chuyên gia và dòng vốn công nghệ cao cho khu vực đô thị lõi; xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ và mở rộng chuỗi cung ứng cho khu vực công nghiệp Bình Dương; tạo diễn đàn hợp tác cảng biển đa phương, chia sẻ kinh nghiệm quản trị cảng xanh, kết nối chuỗi logistics toàn cầu cho khu vực kinh tế biển Vũng Tàu.
Với các hoạt động như hội nghị thị trưởng, các phiên chuyên đề sâu, gần 10 cuộc gặp song phương lãnh đạo địa phương và nhiều chương trình tiếp xúc, giao lưu gặp gỡ bên lề, Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh 2026 đã mang lại không khí cởi mở, gắn kết tình hữu nghị và mở ra không gian của sự kết nối, thúc đẩy hợp tác phát triển bền vững cho các địa phương.
Ông Va Than, Tỉnh trưởng tỉnh Kratie, Campuchia cho rằng, Đối thoại Hữu nghị không chỉ là nền tảng để thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, mà còn là cầu nối quý báu để củng cố quan hệ hữu nghị, tình anh em, đoàn kết và hợp tác giữa nhân dân các thành phố và các quốc gia. Trong bối cảnh toàn cầu có nhiều thay đổi nhanh chóng, ngoại giao đô thị ngày càng đóng vai trò quan trọng trong kết nối nhân dân. Ngoại giao đô thị tạo cơ hội trao đổi kiến thức, công nghệ, nguồn nhân lực và kinh nghiệm quản lý, phát triển địa phương. Ông tin tưởng, ngoại giao đô thị và hợp tác cấp địa phương là những công cụ hiệu quả để xây dựng các quan hệ đối tác mới và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, văn hóa, du lịch, môi trường, công nghệ và nguồn nhân lực. Việc Thành phố Hồ Chí Minh lựa chọn chủ đề “Ngoại giao đô thị: Động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững” đặc biệt phù hợp với bối cảnh hiện nay và rất cần thiết để các nhà lãnh đạo các địa phương thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm. Ngoại giao đô thị tạo cơ hội tương tác trực tiếp với các thành phố đối tác; thu hút đầu tư và du lịch thông qua việc xây dựng niềm tin với các nhà đầu tư nước ngoài; tạo thuận lợi cho trao đổi công nghệ, kiến thức và huy động nguồn lực kỹ thuật và tài chính từ các thành phố đối tác.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoàng Long đánh giá cao tư duy đối ngoại đột phá trong hoạt động đối ngoại của Thành phố Hồ Chí Minh. Thứ trưởng khẳng định, Bộ Ngoại giao biểu dương tinh thần tiên phong và sự nhạy bén của Thành phố Hồ Chí Minh. Công tác đối ngoại địa phương của Thành phố không chỉ làm giàu thêm nội hàm quan hệ hợp tác quốc tế của Việt Nam mà còn là mô hình kiểu mẫu trong việc đưa ngoại giao phục vụ phát triển đi vào chiều sâu, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo.
Từ thỏa thuận chính trị đến các dự án đo lường được
Tại Hội nghị Thị trưởng cũng như các phiên chuyên đề, các đại biểu trong nước, quốc tế đã thảo luận thẳng thắn, thực chất xung quanh 3 vấn đề lớn mà Thành phố Hồ Chí Minh đặt ra là làm sao để các địa phương phản ứng nhanh trước các cơ hội hợp tác mới; cách thức, giải pháp để các mạng lưới đa phương tạo ra giá trị thực chất và làm thế nào để biến các cam kết ngoại giao thành dự án có kết quả đo lường được. Từ góc nhìn thực tiễn, đại diện các đoàn đại biểu địa phương quốc tế đã thể hiện tinh thần sẵn sàng hợp tác mạnh mẽ cùng Thành phố để mở ra không gian hợp tác rộng lớn và hiệu quả hơn trong tình hình mới.
Ông Alounxay Sounnalath, Chủ tịch HĐND tỉnh Champasak, Lào đã chia sẻ hành trình và kết quả tích cực của 25 năm thiết thực hợp tác giữa tỉnh Champasak (Lào) với Thành phố Hồ Chí Minh, bày tỏ sự nhất trí trong quan điểm chuyển từ "hợp tác đơn thuần" sang hợp tác kỹ thuật ở các lĩnh vực trọng tâm như nông nghiệp công nghệ cao, logistics biên giới, công nghiệp hỗ trợ, du lịch sinh thái - MICE, y tế - giáo dục. Từ những nội dung nghị sự trong Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh, ông Alounxay Sounnalath đề xuất xây dựng các tuyến kết nối đường sắt - đường biển và sẵn sàng cùng Thành phố Hồ Chí Minh biến quan hệ ngoại giao thành những dự án hợp tác phát triển nhà máy, nông trại và việc làm cụ thể cho người dân.
Ông Sato Tomohide, Phó Thống đốc Vùng đô thị Tokyo, Nhật Bản đánh giá cao tầm nhìn của Thành phố Hồ Chí Minh trong thúc đẩy hợp tác địa phương để phục vụ cho sự phát triển, chia sẻ giải pháp nâng cao khả năng chống chịu đô thị thông qua Dự án TOKYO Resilience (trị giá 110 tỷ USD) và công cụ tài chính Trái phiếu TOKYO Resilience. Tokyo đánh giá cao vai trò của Thành phố Hồ Chí Minh trong các mạng lưới như G-NETS và TOKYO-SEADS, bày tỏ mong muốn tăng cường chia sẻ công nghệ chống ngập, thoát nước và ứng dụng AI trong quản trị thiên tai.
Ông Ricardo Concepción Rodríguez, Thống đốc tỉnh Artemisa, Cuba khẳng định “các thành phố không thể hành động đơn độc” trước thách thức toàn cầu. Ông kêu gọi thể chế hóa quan hệ ngoại giao đô thị, cam kết sẵn sàng cùng Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư (PPP), triển khai dự án cụ thể trong các lĩnh vực giáo dục, y tế công cộng và phát triển bền vững.
Các đại biểu đã nhất trí thông qua Tuyên bố Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 3, năm 2026, thống nhất tái khẳng định vai trò của chính quyền địa phương như một chủ thể tiên phong trong chính sách đối ngoại quốc gia. Đặc biệt, Tuyên bố ghi nhận và ủng hộ sáng kiến của Thành phố Hồ Chí Minh về việc nghiên cứu, xúc tiến thành lập Cơ chế hợp tác đa phương cấp thành phố về cảng biển và kinh tế biển. Đây là bước đi mang tính chiến lược, tạo diễn đàn thường xuyên để các đô thị chia sẻ dữ liệu, quản trị cảng xanh, kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững thế hệ mới (ESG) — khai thác tối đa tiềm năng của cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải.
Lãnh đạo các địa phương cũng thống nhất giao các cơ quan đầu mối khẩn trương xây dựng Kế hoạch hành động cụ thể để hiện thực hóa các thỏa thuận song phương và đa phương, hướng tới kỳ Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 4 vào năm 2028. Thành công sự kiện đã chứng minh rằng ngoại giao địa phương không còn dừng lại ở các nghi thức ngoại giao thân hữu, mà đã trở thành động lực nội tại thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Bằng sự chủ động mở rộng không gian phát triển, hoàn thiện thể chế và đề xướng các sáng kiến liên kết thực chất, Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang khẳng định vị thế một đô thị toàn cầu năng động, một trục kết nối tin cậy trong chuỗi giá trị quốc tế. Sự bứt phá đối ngoại của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ tạo nguồn lực cho riêng Thành phố mà còn đóng góp trực tiếp vào diện mạo đối ngoại chung của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình./.
