Nhiều giảng viên, nhà giáo xác định rõ, chuyển đổi số không phải là “tin học hóa” đơn thuần, mà là quá trình đổi mới đồng bộ từ quản trị nhà trường đến tổ chức dạy học.
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã thổi một luồng sinh khí mới vào hệ thống giáo dục đại học với những yêu cầu khắt khe về đổi mới và nâng cao chất lượng nhân lực trong bối cảnh hội nhập. Nhiều giảng viên, nhà giáo xác định rõ, chuyển đổi số không phải là “tin học hóa” đơn thuần, mà là quá trình đổi mới đồng bộ từ quản trị nhà trường đến tổ chức dạy học.
* Bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên
Quán triệt thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, xác định chuyển đổi số là động lực then chốt tạo ra thay đổi căn bản về chất lượng giáo dục, Trường Trung học phổ thông Quốc Oai (Hà Nội) đã chủ động hiện thực hóa chủ trương này, lấy bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ làm "chìa khóa" cốt lõi.
Theo Thầy Nghiêm Hồng Trung, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Quốc Oai (Hà Nội), kỹ năng số không còn là phụ trợ mà đã trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp, đúng với tinh thần Nghị quyết 71: Lấy người học làm trung tâm và coi nhà giáo là lực lượng quyết định chất lượng. Trên tinh thần đó, Nhà trường đã thực hiện quá trình chuyển đổi số bằng việc số hóa dữ liệu cán bộ, giáo viên và lượng hóa công tác thi đua. Đặc biệt, Nhà trường tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích kết quả thi cử, từ đó chỉ ra chính xác những hạn chế của từng môn học, lớp học và cá nhân học sinh.
Thầy Trung khẳng định, cán bộ quản lý trong trường luôn tiên phong "mở đường", đồng thời tổ chức tập huấn AI trong soạn giảng nhằm tạo hứng thú cho cả người dạy và người học. Theo đó, các giáo viên đã chủ động khai thác học liệu số và tổ chức lớp học trên môi trường ảo; sử dụng dữ liệu để theo dõi tiến bộ của học sinh; lựa chọn công nghệ phù hợp để nâng cao hiệu quả sư phạm…
Bám sát Nghị quyết 71 về đổi mới tư duy và hiện đại hóa toàn diện, Nhà trường đã tập trung vào một số giải pháp: Bồi dưỡng theo nhu cầu và năng lực: Phân loại giáo viên thành các nhóm (nhóm củng cố kỹ năng nền tảng và nhóm chuyên sâu về thiết kế bài giảng số, AI) để có lộ trình hỗ trợ sát thực tế; gắn kỹ năng số với thực hành chuyên môn (Mỗi tổ chuyên môn xây dựng chuyên đề ứng dụng công nghệ để trả lời câu hỏi: Công nghệ giúp bài học tốt hơn thế nào? Mục tiêu là biến công nghệ thành công cụ tổ chức hoạt động học thay vì chỉ trình chiếu). Mô hình "Giáo viên nòng cốt hỗ trợ đồng nghiệp" phát huy tinh thần "đồng trang lứa thúc đẩy sự phát triển". Những giáo viên giỏi công nghệ đóng vai trò là "tâm kết tinh", chia sẻ kinh nghiệm và học liệu, giúp việc bồi dưỡng diễn ra thường xuyên, gần gũi. Đồng thời, số hóa quy trình hành chính, hồ sơ điện tử và trao đổi công việc trên nền tảng số. Đặc biệt, việc lượng hóa và tự động hóa xét nâng lương, xếp loại thi đua giúp giáo viên hình thành thói quen số tự nhiên.
Để bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên một cách bền vững, Thầy Nghiêm Hồng Trung đề xuất, xây dựng khung chuẩn năng lực số, cần có chuẩn riêng cho giáo viên phổ thông, rõ mức độ và yêu cầu theo vị trí việc làm để làm căn cứ đánh giá, bồi dưỡng. Đầu tư hạ tầng đồng bộ, thu hẹp khoảng cách về điều kiện dạy học số giữa các địa bàn, đặc biệt là vùng khó khăn. Cơ chế bồi dưỡng thường xuyên, thay vì tập huấn theo đợt, cần hỗ trợ "cầm tay chỉ việc" ngay trong quá trình làm việc thông qua cộng đồng học tập và kho học liệu mẫu.
Cùng với đó, đưa chuyển đổi số thành tiêu chí thi đua, có chế độ đãi ngộ xứng đáng cho giáo viên có sáng kiến và sản phẩm số chất lượng; phân cấp gắn với hỗ trợ chuyên môn: Cho phép các trường chủ động lựa chọn lộ trình chuyển đổi số phù hợp với thực tiễn, đồng thời đảm bảo sự hướng dẫn, kiểm tra thống nhất từ cấp quản lý.
* Cần đẩy mạnh tự chủ đại học toàn diện
Tại Trường Đại học Tài chính - Marketing (UFM), theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoát, giảng viên Viện Kinh tế chính trị quốc tế, UFM, tinh thần này được cụ thể hóa bằng những bước chuyển mình đáng kể, giúp nâng tầm môi trường giáo dục theo tiêu chuẩn quốc tế và sát với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà trường đã đẩy mạnh chuẩn hóa chất lượng. Đến nay, nhiều chương trình đào tạo của Trường đã đạt chuẩn ACBSP (Hoa Kỳ). Đáng chú ý, hầu hết giáo trình tại Viện Kinh tế chính trị quốc tế được cập nhật theo các xu hướng kinh tế mới nhất, giúp sinh viên thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn toàn cầu.
Việc nâng cao năng lực thực tiễn được Nhà trường đặc biệt chú trọng như: Tổ chức các khóa tập huấn về AI và thiết kế bài giảng đa phương tiện; khuyến khích giảng viên chủ động đi thực tế tại các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp. Việc này giúp mỗi tiết học lý luận không còn khô khan mà luôn mang "hơi thở của thực tiễn”, giúp sinh viên nắm bắt nhanh chóng các biến động của thị trường và chính sách.
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoát cho biết, sinh viên Trường Đại học Tài chính - Marketing hầu hết có việc làm sau một năm tốt nghiệp; riêng các ngành khối kinh tế, tài chính, tỉ lệ này đạt trên 94%. Đây là cơ sở để Nhà trường mở rộng ngành đào tạo, từng bước khẳng định vị thế và hội nhập sâu hơn với giáo dục quốc tế.
Nhằm hiện thực hóa yêu cầu “đào tạo gắn liền với thực tiễn”, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoát cho rằng, thời gian qua Nhà trường đã chủ động phối hợp với các tập đoàn, doanh nghiệp, ngân hàng lớn để rà soát chương trình học hàng năm. Các kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng số và ngoại ngữ được tích hợp sâu vào chuyên môn. Bên cạnh bằng đại học, sinh viên được tạo điều kiện đạt các chứng chỉ chuyên môn toàn cầu, tạo ưu thế khi ứng tuyển vào các doanh nghiệp FDI hoặc môi trường làm việc quốc tế.
Để Nghị quyết 71 đi vào thực tiễn, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoát đề xuất, các cơ sở giáo dục đại học nói chung, Trường Đại học Tài chính - Marketing nói riêng cần đẩy mạnh tự chủ đại học toàn diện như trao quyền chủ động mở ngành, điều chỉnh chương trình linh hoạt theo tín hiệu thị trường thay vì chờ đợi các thủ tục hành chính kéo dài.
Các trường cần đầu tư xứng đáng cho “hạt nhân” giảng viên như chính sách đãi ngộ đặc thù và môi trường sáng tạo để thu hút chuyên gia giỏi, đặc biệt là các tiến sĩ học từ nước ngoài và chuyên gia nước ngoài. Việc thành lập quỹ hỗ trợ nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cũng cần thiết để giảng viên bám sát các chuyển động thực tế của nền kinh tế.
“Để xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở, Nhà nước cần có cơ chế ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ kinh phí cho doanh nghiệp khi họ tham gia sâu vào đào tạo. Sự gắn kết chặt chẽ về quyền lợi sẽ biến doanh nghiệp thành “cánh tay nối dài” của Nhà trường, tạo thành chu trình khép kín từ đào tạo đến tuyển dụng”, Tiến sỹ Khoát nhấn mạnh./.
