Dấu ấn lớn nhất của nhà khoa học Nguyễn Quang Mâu chính là khả năng hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu thành giải pháp công nghệ trong sản xuất, vừa tối ưu hóa giá trị tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, vừa bảo vệ môi trường sinh thái.
Trưởng thành từ người thợ trực tiếp sản xuất, Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu đã bền bỉ tự học, nghiên cứu và sáng tạo để làm chủ công nghệ trong ngành gạch ngói đất sét nung. Ông cùng các cộng sự cũng tạo ra những giải pháp công nghệ có giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và đưa sản phẩm Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.
*Tự chủ công nghệ và tư duy chuyển đổi xanh
Sinh năm 1950 tại Thái Bình trong một gia đình nông dân, nghỉ học từ năm lớp 7 để làm ruộng, tuổi thơ của ông Nguyễn Quang Mâu gắn liền với những năm tháng đất nước còn nhiều khó khăn. Ngay từ nhỏ, ông Nguyễn Quang Mâu đã nổi tiếng là người chăm chỉ, ham học hỏi và luôn mong muốn làm điều gì đó có ích cho quê hương. Sau khi rời quê đến Quảng Ninh lập nghiệp, ông bắt đầu sự nghiệp từ vị trí một công nhân tại Xí nghiệp Gạch ngói Giếng Đáy – nơi sau này đã trở thành cái nôi nuôi dưỡng niềm đam mê với ngành vật liệu xây dựng của ông.
Bằng sự tận tâm và năng lực quản lý cùng tinh thần học hỏi không ngừng, ông đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng rồi trở thành Tổng Giám đốc Viglacera Hạ Long. Dưới sự lãnh đạo của ông, doanh nghiệp không chỉ đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn chú trọng bảo vệ môi trường, giúp đơn vị đạt nhiều thành tích nổi bật. Năm 2009, ông Nguyễn Quang Mâu được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, ghi nhận những đóng góp xuất sắc cho ngành vật liệu xây dựng Việt Nam.
Năm 2012, sau khi nghỉ hưu tại Viglacera Hạ Long, ông Nguyễn Quang Mâu cùng các cộng sự quyết định thành lập Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt. Quyết định ấy khiến không ít người hoài nghi, bởi khởi nghiệp ở tuổi đã cao là điều không hề dễ dàng. Thế nhưng, ông tin rằng nếu còn khát vọng và còn sức lao động thì vẫn có thể tạo nên những giá trị mới.
Ngay từ những ngày đầu thành lập Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt, ông Nguyễn Quang Mâu đã xác định khoa học công nghệ là then chốt, là động lực cốt lõi để nâng tầm sản phẩm truyền thống. Do đó, ông đầu tư mạnh mẽ vào dây chuyền thiết bị hiện đại nhập khẩu từ các nước có nền công nghệ phát triển như: Italy, Đức, Nhật Bản…Đột phá mang tính bước ngoặt của doanh nghiệp chính là Công trình nghiên cứu “Công nghệ nghiền khô siêu mịn, nâng cao mức độ tự động hóa và hiệu quả sử dụng nhiệt trong sản xuất ngói cao cấp” do ông Nguyễn Quang Mâu làm chủ nhiệm cùng các cộng sự nghiên cứu thành công. Trước đây, phương pháp nghiền ướt đùn dẻo truyền thống tiêu tốn nhiều nước, năng lượng và tạo ra lượng bụi thải lớn. Công nghệ mới tạo ra phối liệu đất sét có độ mịn và đồng đều cao (kích thước hạt siêu nhỏ dưới 0,425mm, thậm chí đạt mức micro-nano), giúp sản phẩm sau nung đạt kết cấu đặc chắc, giảm độ hút nước, tăng cường độ chịu lực, chống rêu mốc và kéo dài tuổi thọ.
Công trình này giúp tiết kiệm nước gần như tuyệt đối, giảm phát thải bụi và khí thải, tận thu tối đa nguyên liệu, kể cả đất đá thải rắn. Công trình nghiên cứu của Nguyễn Quang Mâu làm chủ nhiệm cùng các cộng sự đã vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ năm 2021.
Song song với cải tiến công nghệ, ông Nguyễn Quang Mâu cũng chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất từ "nâu sang xanh" khi dành gần 40% diện tích đất cho quy hoạch cây xanh, ao hồ sinh thái và vận hành nhà máy theo tiêu chuẩn tuần hoàn: Không phát thải khói bụi, không xả nước thải công nghiệp, tận dụng nhiệt dư từ lò nung và tái chế toàn bộ phế phẩm.
Đánh giá về hành trình sáng tạo của ông Nguyễn Quang Mâu, Phó Chủ tịch Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) Lê Xuân Thảo nhấn mạnh, dấu ấn lớn nhất của nhà khoa học Nguyễn Quang Mâu chính là khả năng hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu thành giải pháp công nghệ trong sản xuất, vừa tối ưu hóa giá trị tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, vừa bảo vệ môi trường sinh thái. Chính tinh thần lao động sáng tạo bền bỉ đó của ông Nguyễn Quang Mâu đã góp phần đưa doanh nghiệp đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (năm 2021), hàng chục giải thưởng VIFOTEC, Huy chương Vàng WIPO, đồng thời khẳng định chất lượng sản phẩm Việt tại 56 quốc gia và vùng lãnh thổ, kể cả các thị trường khắt khe như: Mỹ, EU và Nhật Bản.
*Nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa
Xác định Nghị quyết 57-NQ/TW là "kim chỉ Nam" cho chiến lược phát triển bền vững, ông Nguyễn Quang Mâu cho hay, Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt đã chủ động thành lập các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) ngay tại xưởng sản xuất. Mô hình này giúp kết nối chặt chẽ đội ngũ kỹ sư với lực lượng công nhân trực tiếp, rút ngắn đáng kể thời gian thử nghiệm và đưa các sáng chế, cải tiến kỹ thuật vào thực tiễn thương mại. Song song với đó, doanh nghiệp chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua việc cử cán bộ quản lý tham gia các chương trình đào tạo đại học, đồng thời liên kết với các cơ sở dạy nghề mở hàng chục lớp nghiệp vụ cho người lao động.
Dưới sự điều hành với phương châm "miệng nói tay làm", đề cao kỷ luật 5S (phương pháp quản lý, sắp xếp nơi làm việc của Nhật Bản – quốc gia nổi tiếng với tính kỷ luật và hiệu suất cao trong lao động) của Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu, Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt đã chuyển đổi thành công nhà máy gạch ngói truyền thống thành không gian sinh thái xanh, không khói bụi, đồng thời xây dựng môi trường làm việc văn minh với chuỗi đãi ngộ toàn diện cho công nhân như nhà ăn tự chọn, phòng xông hơi, nhà tắm nóng lạnh và dịch vụ giặt là miễn phí.
Nhờ triển khai bài bản các giải pháp, Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt đã thu về nhiều kết quả tích cực. Năng lực cạnh tranh được nâng cao, quy trình đưa sản phẩm mới ra thị trường diễn ra nhanh chóng, đời sống vật chất và tinh thần của người lao động không ngừng được cải thiện, tạo dựng văn hóa doanh nghiệp đoàn kết và kỷ cương. Đáng chú ý, việc tận dụng hiệu quả chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đã giúp đơn vị tạo thêm nguồn lực tài chính trực tiếp để tái đầu tư cho khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu cho biết, thời gian tới, Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt định hướng tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi xanh, ưu tiên nguồn lực cho nghiên cứu công nghệ nhằm nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa. Khi đất nước đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, tấm gương của Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu đã truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về tinh thần học tập suốt đời, lao động bằng trách nhiệm và cống hiến bằng cả trái tim./.
