Từ khi đàn đá Lộc Hòa được công nhận là Bảo vật quốc gia vào cuối năm 2017, nghệ thuật trình diễn đàn đá đã được đưa vào các trường học tại các xã, phường ở thành phố Đồng Nai.
Hoạt động này mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc và thiết thực không chỉ khơi gợi tình yêu nghệ thuật mà còn giúp học sinh nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Khơi dậy đam mê di sản văn hóa cho thế hệ trẻ
Sau khi đàn đá Lộc Hòa được công nhận là Bảo vật quốc gia, huyện Lộc Ninh (tỉnh Bình Phước cũ) đã chế tác và nhân bản các bộ đàn đá theo nguyên bản mẫu trao tặng cho các trường học. Từ đó, tiếng đàn đá xuất hiện mỗi khi trường học tổ chức ngày hội, ngày lễ. Điều này đã tạo nên nét đẹp văn hóa độc đáo. Từ các buổi biểu diễn đó, nghệ thuật trình diễn đàn đá tiếp tục được truyền dạy, lan tỏa và gìn giữ trong thế hệ trẻ tại nhiều trường học.
Dù tuổi đời còn rất trẻ, em Nguyễn Minh Lâm (học sinh lớp 9, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lộc Thành) đã thành thạo bộ môn nghệ thuật đàn đá hơn một năm nay. Chia sẻ về hành trình gắn bó với loại nhạc cụ độc đáo này, em Lâm cho biết: “Thời gian đầu, em gặp không ít bỡ ngỡ và khó khăn do đặc thù nhạc cụ làm bằng đá, đòi hỏi sự kiên trì cùng khả năng cảm nhận các nhịp tốt. Từ truyền dạy của nghệ nhân, thầy cô cùng sự nỗ lực học tập, tập luyện, em đã dần quen thuộc và có niềm đam mê với dòng âm nhạc dân gian này”.
Đến nay, em Nguyễn Minh Lâm đã có thể trình diễn thuần thục trên 20 bài khác nhau. Mỗi khi có dịp trình diễn tại các sự kiện, lễ hội của nhà trường và địa phương, em Lâm đều tham gia để góp phần mang âm vang của đá đến gần hơn với mọi người. “Bây giờ em đã thành thạo nhiều bài. Em mong muốn nghệ thuật trình diễn đàn đá luôn được trân trọng, gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ trẻ. Từ đó, tiếng đàn truyền thống được lưu giữ phát huy qua nhiều thế hệ”, em Lâm chia sẻ.
Em Nguyễn Hoàng Thu Thủy (học sinh Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lộc Thành) đã gắn bó với nghệ thuật trình diễn đàn đá suốt hai năm qua. Đến nay, Thủy đã gặt hái được những “trái ngọt” đáng tự hào khi có thể biểu diễn thành thạo nhiều tiết mục độc đáo. Em Thủy cho biết: “Nhờ sự quan tâm, hướng dẫn và truyền dạy tận tình của nghệ nhân, thầy cô, em và các bạn đã dần đam mê và có tình yêu với loại nhạc cụ truyền thống này. Chúng em rất thích tiếng nhạc đàn đá và truyền cảm hứng cho các bạn cùng giữ gìn nét đẹp này”.
Từ sự bỡ ngỡ ban đầu, đến nay em Nguyễn Hoàng Thu Thủy đã có thể tự tin biểu diễn hơn 20 bài đàn đá trong nhiều sự kiện, chương trình của nhà trường cũng như của xã. Theo em Thủy, mỗi lần được chọn đi đánh đàn tại các sự kiện, em đều cảm thấy hào hứng. Việc trở thành thành viên trong đội hình biểu diễn giúp em thêm gắn bó và yêu thích bộ môn nghệ thuật độc đáo này.
Đặc biệt, niềm đam mê của các học sinh luôn nhận được sự đồng hành, ủng hộ hết lòng từ phía gia đình, thầy cô. Động lực từ người thân chính là hậu phương vững chắc giúp các em tự tin theo đuổi và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Cô Hoàng Thị Chuyên, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lộc Thành cũng (phụ huynh em Nguyễn Hoàng Thu Thủy) chia sẻ, khi con nói muốn học đánh đàn đá, chị đã ủng hộ. Đây không chỉ là loại nhạc cụ truyền thống mà còn là Bảo vật quốc gia của dân tộc. Việc các con học tập và trình diễn đàn đá không đơn thuần xuất phát từ niềm đam mê nghệ thuật, mà sâu xa hơn là góp phần lưu giữ, bảo tồn giá trị truyền thống của cha ông. Thông qua đó, các em không chỉ được rèn luyện kỹ năng mà còn được giáo dục sâu sắc về lòng tự tôn và niềm tự hào dân tộc.
Bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng
Bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa đang mang lại “luồng gió mới” cho dòng chảy nghệ thuật dân gian nơi vùng biên Đồng Nai, với sự tiếp nối đầy triển vọng từ những “nghệ nhân nhí” ngay trên ghế nhà trường. Những tiết mục biểu diễn đàn đá trong các ngày lễ, sự kiện tại địa phương đã thu hút đông đảo người dân quan tâm, tạo nên nét văn hóa độc đáo và bản sắc rất riêng tại địa phương.
Thầy Dương Văn Thắng, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Lộc An cho biết: "Từ khi nhà trường được trang bị bộ đàn đá, mỗi khi các ca khúc truyền thống được hòa tấu qua tiếng đàn mộc mạc, các học sinh không chỉ cảm nhận được cái hay, cái đẹp của âm nhạc dân gian mà còn vô cùng say mê, chăm chú lắng nghe. Những hoạt động giao lưu, biểu diễn văn nghệ gắn với đàn đá luôn nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt. Việc trực tiếp đánh và thưởng thức loại hình nghệ thuật này đã tạo nên sân chơi bổ ích, khơi dậy niềm đam mê sâu sắc trong học sinh".
Anh Nguyễn Duy Thảo, giáo viên âm nhạc tại Nhà Thiếu nhi thuộc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Lộc Ninh cho biết, nghệ thuật trình diễn đàn đá Lộc Hòa không chỉ là niềm tự hào của địa phương mà còn là Bảo vật quốc gia mang giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc. Đến nay, anh đã truyền dạy bộ môn này cho hơn 100 học sinh đến từ nhiều xã, phường, trường học khác nhau.
Sau khi bộ đàn đá Lộc Hòa được công nhận là Bảo vật quốc gia, phong trào học đàn đá đã có những bước phát triển mới. Tại các xã: Lộc Thành, Lộc Thạnh, Lộc Tấn, Lộc Quang, Lộc Hưng, Tân Tiến và phường Lộc Ninh hiện có trên 50 bộ đàn đá được trang bị tại các trường học và địa chỉ đỏ. Từ chỗ thiếu vắng người học, đến nay đã có hàng trăm học sinh thuộc nhiều dân tộc khác nhau như: Kinh, Tày, S’tiêng, Khmer... say mê theo học và biểu diễn thuần thục. Theo anh Thảo, giai đoạn 2018 - 2021 gặp rất nhiều khó khăn, hầu như không có học sinh theo học. Để có đội hình đi biểu diễn quảng bá, anh phải vận động và hướng dẫn thêm cho các em ở lớp organ, piano hay thanh nhạc. Suốt hành trình đó, anh dạy hoàn toàn miễn phí cho những học sinh có năng khiếu nhằm chung tay bảo tồn, phát huy giá trị của di sản.
Đến nay, phụ huynh đã cởi mở hơn, nhận thức rõ ý nghĩa của văn hóa truyền thống nên chủ động định hướng cho con em theo học. “Tôi kỳ vọng thời gian tới, mô hình này tiếp tục được nhân rộng ra toàn thành phố, kết hợp chặt chẽ với phát triển du lịch cộng đồng. Sự quan tâm sâu sát của các cấp chính quyền cùng những sân chơi nghệ thuật được mở rộng sẽ là nguồn động lực lớn để thế hệ trẻ tiếp nối, gìn giữ và phát huy giá trị Bảo vật quốc gia trên quê hương Đồng Nai”, anh Thảo tâm sự.
Việc chính quyền địa phương đưa đàn đá vào môi trường học đường không chỉ tạo ra thế hệ kế thừa di sản mà còn mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với trải nghiệm âm nhạc, tạo dấu ấn cho du khách. Bên cạnh đó, các hội thi, sân chơi giao lưu nghệ thuật truyền thống được tổ chức thường xuyên sẽ giúp các em có cơ hội thể hiện tài năng và tỏa sáng./.
