Phát triển du lịch nông thôn là một nội dung được đặt ra trong Chương trình mục tiêu quốc gia. Theo đó, nội dung 06, nội dung thành phần 03 tập trung phát triển du lịch nông thôn theo hướng du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát huy giá trị văn hóa bản địa.
Những cánh đồng lúa, đồng muối, ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi, tháp chuông nhà thờ rêu phong cùng phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo đặc sắc... đang trở thành những giá trị hấp dẫn du khách khi trải nghiệm tại các vùng quê tỉnh Ninh Bình.
Phát huy nguồn tài nguyên sẵn có, địa phương từng bước hình thành các mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.
*Từ tiềm năng tự nhiên sẵn có
Giao Minh là địa phương có vùng đệm lớn nhất của Vườn quốc gia Xuân Thủy. Theo Bí thư Đảng ủy xã Giao Minh Vũ Xuân Thủy, những năm gần đây, tỉnh Ninh Bình xác định ưu tiên phát triển du lịch gắn với Vườn quốc gia Xuân Thủy nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo bước đột phá, nâng cao thu nhập và đời sống nhân dân.
Tỉnh đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng hệ thống hạ tầng kết nối phục vụ phát triển du lịch. Nhờ đó, du lịch từng bước trở thành điểm sáng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Bình quân mỗi năm, Vườn quốc gia Xuân Thủy đón khoảng 12.000-15.000 lượt khách đến tham quan, du lịch, nghiên cứu và khám phá.
Từ tiềm năng tự nhiên sẵn có, người dân các xã vùng đệm đã từng bước hình thành những sản phẩm du lịch gắn với sinh kế truyền thống. Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Giao Xuân Trịnh Văn Hậu cho biết, mô hình du lịch cộng đồng tại khu vực gần Vườn quốc gia Xuân Thủy được hình thành cách đây hơn 10 năm, với sự hỗ trợ của một dự án bảo tồn vườn quốc gia.
Mô hình ra đời trong bối cảnh hoạt động khai thác tài nguyên thiếu bền vững trước đó đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Vì vậy, ngay từ khi thành lập, các dịch vụ du lịch của hợp tác xã đã hướng tới việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân, du khách trong bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
Bên cạnh dịch vụ lưu trú, ăn uống tại nhà các thành viên, hợp tác xã tổ chức các tour tham quan Vườn quốc gia Xuân Thủy; trải nghiệm bắt ngao tại các bãi ngao; làm muối cùng diêm dân; tham quan, tìm hiểu nghề làm nước mắm tại các làng nghề truyền thống trong vùng đệm.
Những trải nghiệm gắn với đời sống sản xuất của người dân đang tạo sức hút riêng cho du lịch cộng đồng nơi đây. Bà Doãn Thị Thoa, người dân xóm Điện Biên Đông, xã Giao Hòa, cho biết, từ nhỏ bà đã chứng kiến nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế đến tham quan Vườn quốc gia Xuân Thủy. Tuy nhiên, trước đây, địa phương còn thiếu những cơ sở lưu trú, ăn uống và dịch vụ trải nghiệm cơ bản để phục vụ du khách.
Từ thực tế đó, bà đã huy động vốn, sử dụng khu đất rộng 1.200 m2 của gia đình để xây dựng An Eco Homestay. Cơ sở có 15 phòng, được thiết kế đơn giản, hài hòa với thiên nhiên, đồng ruộng và những bãi bồi ven cửa sông Hồng.
Dù mới đi vào hoạt động, An Eco Homestay đã đón gần 1.000 lượt khách trong nước và quốc tế. Nhiều du khách nước ngoài đặt phòng qua Booking.com, tìm đường đến cơ sở bằng Google Maps, đồng thời tham gia các hoạt động trải nghiệm như đào ngao, bắt cua, bắt cá, tham quan những nhà thờ cổ và tìm hiểu đời sống địa phương.
Theo Trưởng phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Xuân Thủy Trần Thị Hồng Hạnh, từ một dự án hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Giao Xuân đã khai thác hiệu quả những thế mạnh, tiềm năng của địa phương theo hướng bền vững.
Ngoài tổ chức các chuyến tham quan vườn quốc gia bằng thuyền, hợp tác xã còn phát triển dịch vụ lưu trú tại nhà dân và các hoạt động trải nghiệm như bắt ngao, làm muối, làm nước mắm tại vùng đệm. Du khách nước ngoài đặc biệt yêu thích những hoạt động này, đồng thời dành nhiều thời gian tìm hiểu phong tục, tập quán, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và đời sống cộng đồng địa phương.
*Gìn giữ và khai thác hiệu quả các giá trị di sản
Không chỉ có lợi thế về cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái, Ninh Bình còn sở hữu hệ thống di sản lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo phong phú. Có thể kể đến Đền Thánh Hưng Nghĩa, Cầu Ngói - Chùa Lương, làng trồng cau Hoành Đồn, giáo xứ Phạm Pháo, nhà thờ đổ Hải Lý cùng hàng trăm ngôi nhà cổ, đình, chùa, đền, miếu mang đậm dấu ấn làng quê đồng bằng Bắc Bộ được lưu giữ qua hàng trăm năm.
Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch nông thôn, song cũng đặt ra yêu cầu phải bảo tồn, gìn giữ và khai thác hiệu quả các giá trị di sản.
Tại xã Hải Hậu, những ngôi nhà được xây dựng theo kiến trúc truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ với mái ngói, khuôn viên vườn, ao, lối đi lát gạch, không gian yên tĩnh, sạch sẽ và thân thiện đang được phát huy để phục vụ du lịch.
Bà Trần Thị Loan, nhà đầu tư Ecohost Trực Thắng cho biết, nhiều gia đình tại địa phương xây dựng nhà ở theo kiến trúc truyền thống để con cháu ở xa có nơi nghỉ ngơi, sum họp mỗi khi trở về quê. Tuy nhiên, do không thường xuyên có người ở, nhiều ngôi nhà dần xuống cấp.
Nhận thấy những không gian này phù hợp để phát triển cơ sở lưu trú, Ecohost Trực Thắng đã phối hợp với các chủ nhà cải tạo, sửa chữa và đưa vào khai thác phục vụ du khách.
Theo Giám đốc điều hành Ecohost Việt Nam Bùi Thị Nhàn, khi phát triển mô hình Ecohost, người dân địa phương được xác định là chủ thể, là những người trực tiếp đón tiếp và phục vụ khách du lịch, chứ không chỉ đơn thuần là người cung cấp dịch vụ.
Người dân chính là “chủ nhà”, trực tiếp đón khách, trò chuyện, chia sẻ và trở thành cầu nối đưa du khách đến gần hơn với văn hóa, phong tục, tập quán và lối sống bản địa. Để làm được điều đó, người dân cần có kiến thức địa phương, vốn văn hóa và kỹ năng kể chuyện nhằm làm nổi bật những giá trị, nét đặc sắc của quê hương.
Cùng với đó, cần hình thành các cộng đồng tham gia cung cấp dịch vụ, xây dựng điểm đến du lịch cộng đồng và thương hiệu du lịch cộng đồng. Quá trình này đòi hỏi sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, đồng thời cần sự tham gia tích cực, chủ động của người dân.
Phát triển du lịch nông thôn cũng là một nội dung được đặt ra trong Chương trình mục tiêu quốc gia. Theo đó, nội dung thành phần 06 tập trung phát triển du lịch nông thôn theo hướng du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát huy giá trị văn hóa bản địa.
Các địa phương được định hướng xây dựng, nhân rộng những mô hình du lịch nông thôn theo vùng, miền; đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trong phát triển sản phẩm và quảng bá du lịch; bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; xây dựng thương hiệu du lịch nông thôn; gắn sản phẩm du lịch với sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống và du lịch xanh.
Mục tiêu là tạo sinh kế bền vững cho người dân tại các xã thuộc phạm vi thực hiện chương trình, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn.
Để phát huy hiệu quả những tiềm năng sẵn có, thời gian tới, Ninh Bình tiếp tục quy hoạch sản xuất nông nghiệp gắn chặt với quy hoạch phát triển du lịch, bảo đảm sự phát triển bền vững và hỗ trợ lẫn nhau giữa hai lĩnh vực.
Tỉnh sẽ quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, tạo thuận lợi cho việc đi lại; nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường nông thôn; tiếp tục công nhận, phát triển và nâng cấp các sản phẩm OCOP gắn với du lịch, hướng tới phát triển nông thôn bền vững.
Cùng với đó, địa phương tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực, nhất là kỹ năng nghề du lịch cho người dân; kết nối với các doanh nghiệp lữ hành để xây dựng các tour, tuyến phù hợp; hình thành hình ảnh du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp gắn với môi trường xanh, sạch, đẹp, có khả năng thu hút du khách trong nước và quốc tế.
Theo Sở Du lịch Ninh Bình, trong năm qua, ngành đã hoàn thành việc rà soát, lập danh sách các cơ sở lưu trú du lịch theo địa bàn hành chính mới tại 129 xã, phường; kiểm tra, hướng dẫn cơ sở vật chất kỹ thuật đối với 236 cơ sở lưu trú du lịch; đồng thời ban hành thông báo 135 cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn phục vụ khách du lịch.
Đến nay, toàn tỉnh có 1.460 cơ sở lưu trú với hơn 32.400 phòng, gồm nhiều loại hình như khách sạn từ 1-5 sao, homestay, bungalow, căn hộ du lịch và các mô hình lưu trú đặc thù, tạo việc làm ổn định cho gần 8.000 lao động.
Việc phát huy giá trị cảnh quan, di sản, văn hóa và sinh kế truyền thống đang mở ra hướng đi mới cho du lịch nông thôn Ninh Bình. Nếu được tổ chức bài bản, có sự tham gia thực chất của cộng đồng và gắn với bảo tồn tài nguyên, phát triển du lịch sẽ không chỉ tạo thêm sản phẩm hấp dẫn cho du khách mà còn góp phần giữ gìn bản sắc làng quê, nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn ngày càng văn minh, bền vững./.
